Medicinal Geophytes as Natural Antimicrobial Agents – An Ethnobotanical Review on the Example of Georgia

დიმიტრი კოჩაძე; ელგუჯა ლაჭყეპიანი; რობერტ მახარაშვილი; ნიკა დოლიძე; ნინო ასანიძე

doi:10.52340/gs.2025.07.03.27

1.5 ფარმაკოლოგია, ტოქსიკოლოგია და ფარმაცევტიკა

სამკურნალო გეოფიტები როგორც ბუნებრივი ანტიმიკრობული აგენტები - ეთნობოტანიკური მიმოხილვა საქართველოს მაგალითზე

https://doi.org/10.52340/gs.2025.07.03.27

ეთნოფარმაკოლოგია ქართული ტრადიციული მედიცინა სამკურნალო მცენარეები გეოფიტები ანტიმიკრობული მოქმედება ეთნობოტანიკა საქართველო ფიტოქიმია

ავტორები

დიმიტრი კოჩაძე თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი, Georgia https://orcid.org/0009-0009-9976-4724
ელგუჯა ლაჭყეპიანი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, Georgia
რობერტ მახარაშვილი პედიატრიული კლინიკა Mმედი22, Georgia
ნიკა დოლიძე შპს „ვივამედი“, Georgia
ნინო ასანიძე ოკუპირებული ტერიტორიების დევნილათა, შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტროს სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტო, Georgia

ტომ. 7 No. 3 (2025)

სტატიები

გამოქვეყნებული August 13, 2025

ჩამოტვირთვები

PDF (English)

ანოტაცია
როგორ უნდა ციტირება
ავტორის ბიოგრაფიები
Metrics
წყაროები
ლიცენზია

ანტიმიკრობული რეზისტენტობის (AMR) მასშტაბური ზრდა თანამედროვე მედიცინის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ გამოწვევად რჩება, რომელიც არსებულ ანტიბიოტიკთა მოქმედებას ამცირებს და ახალი თერაპიული საშუალებების ძიების აუცილებლობას აჩენს. ბუნებრივი წარმოშობის პრეპარატები, განსაკუთრებით სამკურნალო მცენარეებიდან მიღებული, ისტორიულად მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ ფარმაცევტული ინოვაციების პროცესში, რადგან ისინი შეიცავს ქიმიურად მრავალფეროვან და ბიოლოგიურად აქტიურ ნაერთებს. ამ კონტექსტში, გეოფიტები — მრავალწლოვანი მცენარეები, რომლებსაც მიწისქვეშა ორგანოები (ხახვი, ტუბერი, რიზომი, კორმი) ახასიათებთ — წარმოადგენს შედარებით ნაკლებად შესწავლილ, მაგრამ პოტენციურად ღირებულ ფლორის ჯგუფს, რომელსაც მაღალი ფარმაკოლოგიური პოტენციალი აქვს.

საქართველო, როგორც კავკასიის ბიომრავალფეროვნებისა და კულტურული ცვალებადობის ერთ-ერთი ცენტრალური კერა, აღმოსავლეთ ევროპის და დასავლეთ აზიის საზღვარზე, მდიდარია გეოფიტური ფლორით, რომელშიც მრავალი ენდემური და რელიქტური სახეობაა წარმოდგენილი. ქვეყნის მრავალფეროვანი კლიმატი და უძველესი ეთნომედიცინის ტრადიციები განაპირობებს სამკურნალო გეოფიტების უწყვეტ გამოყენებას ინფექციური და ანთებითი დაავადებების სამკურნალოდ საუკუნეების განმავლობაში.

წარმოდგენილი ეთნობოტანიკური მიმოხილვა აერთიანებს ქართულ ტრადიციულ სამკურნალო ცოდნას და თანამედროვე სამეცნიერო მონაცემებს, რათა შეფასდეს შერჩეული გეოფიტური სახეობების ანტიმიკრობული პოტენციალი: Galanthus woronowii, G. caucasicus, G. lagodechianus, Ornithogalum magnum, O. caudatum, Muscari szovitsianum, Polygonatum glaberrimum და P. orientale. კვლევის მეთოდოლოგია ეფუძნება ქართული ეთნობოტანიკური ლიტერატურის ანალიზს — მათ შორის სახეობების მორფოლოგიური მახასიათებლების, ეთნომედიცინის აპლიკაციების და ნედლეულის მომზადების პრაქტიკის აღწერას და საერთაშორისო სამეცნიერო ბაზებში (PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar) მოძიებულ კვლევებს, რომლებიც აფასებს ანტიმიკრობულ აქტივობას სტანდარტული მიკრობიოლოგიური მეთოდებით (დისკ-დიფუზია, ბულიონური მიკროდილუცია, агар-დიფუზია, MIC და MBC მაჩვენებლების განსაზღვრა).

შედეგები იძლევა ორი ძირითადი კატეგორიის გამოყოფის საშუალებას: პირველი მოიცავს სახეობებს, რომლებსაც აქვთ როგორც მდიდარი ეთნომედიცინის ისტორია, ასევე ლაბორატორიულად დადასტურებული ანტიმიკრობული ეფექტი (O. caudatum, P. orientale); მეორე სახეობებს, რომლებიც ტრადიციულად ფართოდ გამოიყენება ინფექციების სამკურნალოდ, თუმცა მათზე თანამედროვე ლაბორატორიული მტკიცებულება შეზღუდულია (G. woronowii, G. lagodechianus, O. magnum, M. szovitsianum, P. glaberrimum).

ფიტოქიმიური ანალიზები მიუთითებს, რომ აღნიშნული გეოფიტები შეიცავს მრავალფეროვან ბიოაქტიურ კლასებს ალკალოიდებს (მაგ., გალანტამინი Galanthus გვარში), სტეროიდულ საპონინებს (Polygonatum spp.), ფლავონოიდებს და ფენოლურ მჟავებს რომელთა ნაწილს დადასტურებული აქვს ანტიმიკრობული მოქმედება.

საერთო ჯამში, საქართველოს სამკურნალო გეოფიტები წარმოადგენს ღირებულ, მაგრამ ჯერ კიდევ სრულად გამოუყენებელ რესურსს ანტიმიკრობული პრეპარატების განვითარებისთვის, სადაც ეთნომედიცინისა და თანამედროვე მეცნიერების ინტეგრაცია შეიძლება გახდეს ინოვაციური და მდგრადი ფარმაცევტული აღმოჩენების საწინდარი.

კოჩაძე დ., ლაჭყეპიანი ე., მახარაშვილი რ., დოლიძე ნ., & ასანიძე ნ. (2025). სამკურნალო გეოფიტები როგორც ბუნებრივი ანტიმიკრობული აგენტები - ეთნობოტანიკური მიმოხილვა საქართველოს მაგალითზე. ქართველი მეცნიერები, 7(3), 454–467. https://doi.org/10.52340/gs.2025.07.03.27

ჩამოტვირთეთ ციტირება

დიმიტრი კოჩაძე, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი

შპს “რეგიონული ჯანდაცვის ცენტრი” ხარაგაულის სამედიცინო დაწესებულების კლინიკური მენეჯერი, ექიმი ინფექციონისტი, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის PhD სტუდენტი.

ელგუჯა ლაჭყეპიანი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

სსიპ ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო, სამედიცინო ექსპერტიზის დეპარტამენტის სასამართლო სამედიცინო ექსპერტი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის PhD სტუდენტი.

რობერტ მახარაშვილი, პედიატრიული კლინიკა Mმედი22

პედიატრიული კლინიკა Mმედი22, ანესთეზია- რეანიმაციის და ინტენსიური თერაპიის დეპარტამენტის ექიმი ანესთეზიოლოგ-რეანიმატოლოგი.

ნიკა დოლიძე, შპს „ვივამედი“

დიპლომირებული მედიკოსი; კლინიკა შპს „ვივამედი“-ს გადაუდებელი მედიცინის დეპარტამენტის ექიმი.

ნინო ასანიძე, ოკუპირებული ტერიტორიების დევნილათა, შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტროს სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტო

კლინიკური ფარმაციის მაგისტრი; ოკუპირებული ტერიტორიების დევნილათა, შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტროს სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტო, წამლის რეგისტრაციის, კლინიკური კვლევებისა და ფარმაცევტული დაწესებულებების ნებართვების სამმართველოს ფარმაკოლოგიის ექსპერტი.

მაჭავარიანი, ლ., ჭავჭავაძე, დ., & ჯიჯილაშვილი, ა. (2007). თბილისის მიდამოების ფლორის სამკურნალო გეოფიტები. თბილისი: ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

ხვედელიძე, თ., ლორთქიფანიძე, ბ., & ქობულაძე, თ. (2021). სამკურნალო მცენარეების კულტურა. თბილისი: საქართველოს ეროვნული ბოტანიკური ბაღი.

ფაფავა, ლ., მელიქიძე, თ., & მახარობლიძე, ა. (1983). სამკურნალო მცენარეთა კულტურა საქართველოში. თბილისი: მეცნიერება.

ქობალაძე, ნ., კეკელიძე, თ., & ჭუმბურიძე, ლ. (2019). საქართველოს ფლორის სამკურნალო მცენარეების ეთნობოტანიკური მიმოხილვა. საქართველოს ბიომრავალფეროვნების ჟურნალი, 5(2), 45–60.

ღუდუშაური, ნ. (2001). საქართველოს ფლორის მცენარეთა სამკურნალო მნიშვნელობა და გამოყენების ტრადიციები. საქართველოს სამკურნალო მცენარეთა კვლევები, 3, 12–27.

კაკაბაძე, ზ., ჩიქოვანი, თ., & ბახტაძე, გ. (2010). სამკურნალო მცენარეთა ეთნოფარმაკოლოგიური მახასიათებლები და გამოყენება საქართველოს მაღალმთიან რეგიონებში. ეთნოგრაფიული ძიებანი, 16, 93–118.

მიქელაძე, ნ. (2017). ქართული ტრადიციული მედიცინის მცენარეული რესურსები და მათი ბიოაქტიურობა. სამეცნიერო შრომების კრებული – ბიოლოგია, 11, 77–92.

Latchkepiani, E., Kochadze, D., Gambarashvili, M., & Makharashvili, R. (2024). Mechanical asphyxia in forensic medicine: Pathophysiological mechanisms, diagnostics, and modern trends.

Kochadze, D., Latchkepiani, E., & Makharashvili, R. (2024). Traditional Georgian ethnopharmacology: Historical foundations, medicinal plant cultivation practices, and knowledge transmission pathways.

Latchkepiani, E., Gambarashvili, M., & Kochadze, D. (2024). Heart rupture as a complication of adrenal cortical tumor – a case report.

Bitadze, L., & Elguja, L. (2022). Frequency and types of traumas in Khevsureti according to the fossil material of the High and Late Middle Ages. https://doi.org/10.48616/openscience-60

Latchkepiani, E., Gambarashvili, M., & Kochadze, D. (2024). Heart rupture – a complication of adrenal cortical adenoma – case report. Georgian Scientists, 6(2), 405–416.

Kong, C. K., Low, L. E., Siew, W. S., & Goh, H. P. (2021). Biological activities of snowdrop (Galanthus spp., Amaryllidaceae). Plants, 10(2), 308. https://doi.org/10.3390/plants10020308

Karimi, E., Mehrabanjoubani, P., Homayouni-Tabrizi, M., & Soltani, M. (2018). Phytochemical evaluation, antioxidant properties and antibacterial activity of Iranian medicinal herb Galanthus transcaucasicus Fomin. Journal of Food Measurement and Characterization, 12, 433–440. https://doi.org/10.1007/s11694-017-9656-5

Sharifzadeh, M., et al. (2010). Investigation on pharmacological and antimicrobial activities of Galanthus transcaucasicus Fomin growing in Iran. Planta Medica. https://doi.org/10.1055/s-0030-1264772

Hanachi, P., Zarringhalami, R., & Kaya, E. (2021). Total phenolic and flavonoid content and antibacterial properties of Polygonatum orientale Desf and Tilia dasystyla. Hormozgan Medical Journal, 25(1), 19–23.

Luo, L., et al. (2022). A review of Polygonatum Mill. Genus: Its taxonomy, chemical constituents and pharmacological effects. Plants, 11(8), 1049. https://doi.org/10.3390/plants11081049

Zhao, P., Zhao, C., Li, X., & Gao, W. (2017). The genus Polygonatum: A review on ethnopharmacology, phytochemistry and pharmacology. Journal of Ethnopharmacology, 214, 274–291.