სპარსეთის ყურის ქვეყნების საგარეო პოლიტიკაში ამერიკის შეერთებული შტატების ენერგოპოლიტიკური ინტერესები
DOI:
https://doi.org/10.52340/splogos.2026.01.04საკვანძო სიტყვები:
ნედლი ნავთობი, ტრანზიცია, ენერგეტიკული ინტერესები, ნავთობპროექტები, სუფთა ენერგიაანოტაცია
სტატია მიმოიხილავს ამერიკის შეერთებულ შტატებში ნავთობის აღმოჩენისა და მისი ტრანსფორმაციის ეტაპებს, შტატების წარმომადგენლობა ეძებდა კონკურენტუნარიან ნავთობის მწარმოებელ სახელმწიფოებს სპარსეთის ყურის რეგიონში. განხილულია ენერგეტიკული ტრანზიციისას შტატების მხრიდან მზარდი ინტერესი ნედლ ნავთობზე, ენერგეტიკული დიპლომატიის საწყისი ეტაპები საუდის არაბეთთან და რეგიონის სახელმწიფოებთან, რადგან სამომავლო ინტერესების ფორმირება მათთან კავშირის გარეშე შეუძლებელი იქნებოდა. 1972 წლიდან ნავთობი იქცა ენერგიის მთავარ წყაროდ, რამაც გამოიწვია მოხმარების ზრდა, დიდი მოთხოვნიდან გამომდინარე ცალმხრივად გაიზარდა ნავთობის ფასი. რადგან მსოფლიო ნავთობის დადგენილი მარაგის 63% აღმოჩენილია არაბული გალფის ყურეში. შეერთებული შტატების ენერგეტიკული ინტერესები თითოეული პრეზიდენტის მმართველობის განმავლობაში უცვლელი რჩებოდა, რაც შეიძლება მეტად დაახლოებოდნენ ნავთობის მწარმოებელ ქვეყნებს. განხილულია 1991 წლიდან 2024 წლამდე თითოეული პრეზიდენტის მიერ გადადგმული ნაბიჯი გლობალური ტრანზიციის მიმართულებით, მათ სამომავლო ხედვებზე სარგებლებსა თუ რისკზე. თუ სპარსეთის ყურეში შეერთებული შტატების საგარეო პოლიტიკა სამხედრო ინტერვენციებით შემოიფარგლებოდა. ის ჩაანაცვლა ეკონომიკურმა და ენერგეტიკულმა დიპლომატიამ. ეკონომიკური მოდერნიზაციისას ჩინეთისათვის სპარსეთის ყურე ეკონომიკური განვითარებისათვის ლოგიკურ კანდიდატურას წარმოადგენს. დაიწყო ჩინეთის მხრიდან პირველი ინვესტიციების განხორციელება ნავთობის სექტორში ერაყში, რომელსაც მოჰყვა ნავთობსაბადოების განვითარების პროექტები. ჩინეთი ენერგეტიკული ინტერესების ფორმირებას უზრუნველყოფს ირანთან სტრატეგიული თანამშრომლობის გზით, რომელსაც მოჰყვება მემორანდუმები („MOUS“), განხილულია განხორციელებული და განსახორციელებელი ბურღვითი სამუშაოები რეგიონის თითოეულ სახელმწიფოსთან. მნიშვნელოვანია სამომავლო გეგმები,რომელიც მოიცავს სუფთა ენერგიაზე გადასვლას და ორიენტირებულია დაბალი ნახშირბადის განვითარებაზე.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
წყაროები
Akkas E. (2017), An Overview of Islamic Economics and Finance in the Gcc Countries, Istanbul: Research Center of Islamic Economics;
Al-Aswad A. A. (2012), Persian Gulf based SWFs & Financial Hubs in Bahrain, Dubai and Qatar: A case of competitive branding, Unites States of America: Tufts University;
ALI S. S. (2021), ISLAMIC BANKING IN THE MENA REGION, The World Bank;
Al-Mal H. (2021), Did the Qatar blockade work? Evidence from trade and consumer welfare three years after blockade, The Economics of Peace and Security Journal, 67-68;
Altiok H. (2023), Kuwait’s Mediation in the Gulf Crisis: Dynamics of Kuwait’s Foreign Policy Approaches, Springer;
Biuck M. (2020, December 22), Bahrain and Axis of Resistance:Geopolitical Implications for Iran, Iranian Review of Foreign Affairs, 200-205;
Iqbal A. (2024, May 31), Saudi Arabia, the UAE and Qatar’s Quest for Power in the Arab Gulf: Role of Ideational Factors and Economic Rivalry in Diverging Foreign Policy Choices, Electronic Journal of Social and Strategic Studies , 4-5;
Agency C. I. (1987), Moscow's Relationship with Riyadh: Progress at a Snail's Pace, Washington D.C.: DIRECTORATE OF INTELLIGENCE;
Chen D. (2019), Deepending Cooperation Between Saudi Arabia and China, The King Abdullah Petroleum Studies and Research Center;
Fukuyama F. (1980), The Soviet Union and Iraq Since, 1968, Santa Monica: Rand Santa Monica;
Fukuyama F. (1981), The Soviet Threat to the Persian Gulf, Santa Monica, California: The Rand Paper Series ;
Jiang L. E. (2014), Oil,Security and Politics Is China Challenging Us in the Persian Gulf, Copenhagen: Danish Institute for International Studies, Retrieved May 31, 2025;
PRC I O. (2007), China's Energy Condition and Politics, Information office;
Rishniak I. (2024), RUSSIA’S INVASION OF UKRAINE: Consequences on Oil and Gas Exports of The Gulf Countries, Gulf Studies Center;
WAKEFIELD B. (2011), CHINA and the Persian Gulf, Washington, D. C.: Woodrow Willson International Center for Scholars;
Cates M. T. (1988), United States Persian Gulf Policy 1968, Air Command and Staff Collage;
Edition V. S. (n.d.), The1979 "Oil Shock:" Legacy, Lessons,and Lastin Reverberations, The Middle East Institute Washington DC;
Kelanic R. A. (2020), Black Golda and Blackmail: Oil and Great Power Politics. Cornell University;
Mirhosseini S. M. (2014), Evolution of Dual Containment Policy (the Policy of Clinton's Administration-Clintons Doctrine)in the Persian Gulf, Horizon Research Publishing;
Westphal K. (2014), The US Shale Revolution and the Arab Gulf States, Berlin: German Institute for International and Security Affairs;
Yergin D. (1991), The Prize:The Epic Quest for Oil,Money&Power. Simon&Schuster.
ინტერნეტ რესურსი:
Alkinani Z. (2022, March 23), Arab Center Washington DC. Retrieved June 5, 2025, from arabcenterdc.org: https://arabcenterdc.org/resource/current-iraq-gulf-relations-economics-over-politics/;
Cafiero G. (2024, October 16), Middle East Council on Global Affairs. Retrieved June 3, 2025, from mecouncil.org: https://mecouncil.org/blog_posts/omans-quiet-role-in-calming-regional-tensions/;
Jalal I. (2024, December 23), Saudi-Emirati Divergences Lead Hadhramawt to a Crossroad, Retrieved June 4, 2025, from carnegieendowment.org;
Alsayegh O. (2023, January 9), How Economic and Political Factors Drive the Oil Strategy of Gulf Arab States. Retrieved June 2, 2025, from Bakerinstitute.org: https://www.bakerinstitute.org/research/how-economic-and-political-factors-drive-oil-strategy-gulf-arab-states;
Bonesh F. R. (2025, January 1), Iraq-China Energy Relations, Opportunities and Challenges, Retrieved May 30, 2025, from https://www.onlynaturalenergy.com/iraq-china-energy-relations-opportunities-and-challenges/;
Briefing C. (2024, May 10), China Brifeing, Retrieved June 10, 2025, from china-brifing: https://www.china-briefing.com/news/china-united-arab-emirates-uae-bilateral-trade-investment-outlook/;
Downs E. (2023, July 10), Center on Global Energy Policy, Retrieved June 1, 2025, from energypolicy.columbia: https://www.energypolicy.columbia.edu/unpacking-the-recent-china-qatar-lng-deals/;
Mogielnicki R. (2024, October 17), China and Russia in the Gulf:A Cacophony of Influence and Interest. Retrieved June 1, 2025, from carnegieendowment.org: https://carnegieendowment.org/research/2024/10/china-and-russia-in-the-gulf-a-cacophony-of-influence-and-interest?lang=en;
Paraskova T. (2023, April 18), Russia Finds New Market for its Fuels in the Middle East, Retrieved June 1, 2025, from oilprice.com: https://oilprice.com/Energy/Crude-Oil/Russia-Finds-New-Market-For-Its-Fuels-In-The-Middle-East.html;
Shokri D. U. (2023, November 9), Gulf International Forum. Retrieved June 1, 2025, from https://gulfif.org/the-china-gcc-equation-energy-critical-minerals-and-geopolitical-strategy/;
Sim L.-C. (2025, February 11), Impact of Russo-Ukraine war on Energy flows from the Arab Gulf States, Retrieved June 2, 2025, from mei.edu: https://www.mei.edu/publications/impact-russo-ukrainian-war-energy-flows-arab-gulf-states;
Hiro D. (2006, September 26), thenation, Retrieved April 25, 2025, from thenationcom: https://www.thenation.com/article/archive/how-bushs-iraqi-oil-grab-went-awry/;
Krane J. (2024, November 7), Arab Center Washington DC. Retrieved May 2, 2025, from arabcenterdc[: https://arabcenterdc.org/resource/trump-is-back-what-does-it-mean-for-oil-and-us-gulf-relations/;
Luck T. (2022, March 9), The Christian Science Monitor. Retrieved May 1, 2025, from csmonitor.com: https://www.csmonitor.com/World/2022/0309/Why-Gulf-states-find-it-hard-to-turn-on-the-oil-spigot-for-Biden;
M. Mills R. (2018, December 3), The National News. Retrieved April 4, 2025, from thenationalnews.com: https://www.thenationalnews.com/business/comment/the-oil-legacy-of-george-h-w-bush-1.798201;
Samuelsohn D. (2012, October 14), Politico, Retrieved April 30, 2025, from Politico.com: https://www.politico.com/story/2012/10/obamas-slippery-foreign-oil-promises-082377.
