საქართველოს მეგალითური მემკვიდრეობა როგორც გეოტურიზმის რესურსი და მათი ტურისტული პოტენციალის შეფასების ინდექსის შემუშავება
DOI:
https://doi.org/10.52340/spectri.2026.13.01.04საკვანძო სიტყვები:
მეგალითური მემკვიდრეობა, გეოტურიზმი, გეომემკვიდრეობა, ტურისტული პოტენციალი, ტურისტული მზადყოფნა, MGTAI, AHP, აბული, გოხნარი, საქართველოანოტაცია
საქართველოს მეგალითური მემკვიდრეობა ქვეყნის პრეისტორიული და არქეოლოგიური მემკვიდრეობის მნიშვნელოვანი კომპონენტია, რომლის ტურისტული პოტენციალი ჯერ კიდევ არასრულად არის შესწავლილი და ათვისებული. მეგალითური და ციკლოპური ნაგებობების მნიშვნელობა განისაზღვრება არა მხოლოდ მათი ისტორიული, არქეოლოგიური და კულტურული ღირებულებით, არამედ ბუნებრივ გარემოსთან, რელიეფთან, ლანდშაფტთან და სივრცით კონტექსტთან ურთიერთკავშირით. შესაბამისად, მათი ტურისტული გამოყენების შეფასება მოითხოვს კომპლექსურ მიდგომას, რომელიც ერთდროულად გაითვალისწინებს როგორც მემკვიდრეობის რესურსულ ღირებულებას, ისე ტურისტული გამოყენებისათვის არსებულ პირობებს.
კვლევის მიზანია საქართველოს მეგალითური მემკვიდრეობის გეოტურისტული პოტენციალის შეფასებისათვის ადაპტირებული რაოდენობრივი ინსტრუმენტის - მეგალითური გეომემკვიდრეობის ტურისტული პოტენციალის შეფასების ინდექსი (MGTAI) - შემუშავება და მისი საპილოტე გამოცდა აბულისა და გოხნარის მეგალითურ ობიექტებზე. შემოთავაზებული მოდელი აერთიანებს ორ ძირითად კომპონენტს: რესურსულ გეოტურისტულ პოტენციალს (RGP) და ტურისტულ მზადყოფნას (TR). შეფასება ეფუძნება 10 კრიტერიუმს, რომელთაგან ხუთი რესურსულ, ხოლო ხუთი ტურისტული მზადყოფნის კომპონენტს მიეკუთვნება. თითოეული კრიტერიუმი ფასდება 0–5-ქულიანი სკალით, ხოლო კრიტერიუმების მნიშვნელობა წარმოდგენილია წინასწარ განსაზღვრული წონებით.
საპილოტე შეფასების შედეგად, აბულის მეგალითურმა ობიექტმა MGTAI-ის 100-ქულიან სისტემაში 84.0 ქულა, ხოლო გოხნარმა 61.0 ქულა მიიღო. აბულის რესურსული გეოტურისტული პოტენციალი (RGP) შეფასდა 58.0 ქულით 60-დან, ხოლო ტურისტული მზადყოფნა (TR) - 26.0 ქულით 40-დან. გოხნარის შესაბამისმა მაჩვენებლებმა 46.0 და 15.0 ქულა შეადგინა. მიღებული შედეგები აჩვენებს, რომ ორივე ობიექტის რესურსული გეოტურისტული პოტენციალი აღემატება მათ მიმდინარე ტურისტული მზადყოფნის დონეს, რაც მიუთითებს არსებული მემკვიდრეობითი რესურსის ტურისტულ პროდუქტად გარდაქმნისთვის დამატებითი პირობების შექმნის საჭიროებაზე.
დასკვნა: მაღალი მემკვიდრეობითი და ლანდშაფტური ღირებულება ავტომატურად არ ნიშნავს ობიექტის მაღალ ტურისტულ მზადყოფნას. შესაბამისად, MGTAI შეიძლება გამოყენებულ იქნეს არა მხოლოდ მეგალითური ობიექტების რანჟირების, არამედ მათი ტურისტული განვითარების პრიორიტეტების განსაზღვრისა და მემკვიდრეობის დაცვისა და ტურისტული გამოყენების ინტერესების დაბალანსების ინსტრუმენტად.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
წყაროები
1. Brilha, J. (2016). Inventory and quantitative assessment of geosites and geodiversity sites: A review. Geoheritage, 8, 119–134.
2. Brilha, J., Gray, M., Pereira, D. I., & Pereira, P. (2018). Geodiversity: An integrative review as a contribution to the sustainable management of the whole of nature. Environmental Science & Policy, 86, 19-28.
3. Farsani, N. T., Coelho, C., & Costa, C. (2011). Geotourism and geoparks as novel strategies for socio-economic development in rural areas. International Journal of Tourism Research, 13(1), 68–81.
4. Farsani, N. T., Coelho, C., & Costa, C. (2014). Geotourism and geoparks: A tool for socio-economic development in rural areas. GeoJournal, 79, 39–54.
5. Gray, M. (2008). Geodiversity: Valuing and conserving abiotic nature (2nd ed.). Wiley-Blackwell.
6. Hose, T. A. (2012). 3G’s for modern geotourism. Geoheritage, 4, 7–24.
7. Renfrew, C. (1973). Before Civilization. The Radiocarbon Revolution and Prehistoric Europe. Jonathan Cape, London. 1976 Megaliths, Territories and Populations. Acculturation and Continuity in Atlantic Europe, edited by SJ De Laet, 198-220.
8. Richards, G. (2006). Cultural tourism: Global and local perspectives. Haworth Press.
9. Richards, G. (2011). Cultural tourism: Global and local perspectives. Tourism Recreation Research, 36(3), 299–303.
10. Scarre, C. (Ed.). (2002). Monuments and landscape in Atlantic Europe: Perception and society during the Neolithic and Early Bronze Age. Psychology Press.
11. Smith, L. (2006). Uses of heritage. Routledge.
12. Štrba, Ľ., Varró, K., & others. (2023). Geosite assessment and geotourism potential: Methodological approaches and applications. Sustainability, 15, 9539.
13. Zorlu, K., Polat, S., Yılmaz, A., & Dede, V. (2024). An integrated fuzzy-rough multi-criteria group decision-making model for quantitative assessment of geoheritage resources. Resources Policy, 90, 104773.
14. ხოზრევანიძე ნ., ალადაშვილი მ., ქობლიანიძე თ. (2026). გეოტურიზმი და გეომე¬მკვიდ-რეობის დაცვა: მდგრადი განვითარების და ვიზიტორთა მართვის მოდელები. საქარ¬თვე-ლოს ტექნიკური უნივერსიტეტის შრომები.
15. Amir, J. F., & Shaleha, N. (2026). Digitisation of Intangible Cultural Heritage: Raising the Legend of a UNESCO Global Geopark Area. Udayana Journal of Law anpd Culture, 10(1), 102-124.
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
ეს ნამუშევარი ლიცენზირებულია Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 საერთაშორისო ლიცენზიით .
