კიბერუსაფრთხოება, ასიმეტრიული საფრთხეები და თანამედროვე სამხედრო-პოლიტიკური რეალობა
DOI:
https://doi.org/10.52340/splogos.2025.03.09საკვანძო სიტყვები:
კიბერუსაფრთხოება, ასიმეტრიული საფრთხეები, კიბერომი, საერთაშორისო უსაფრთხოება, სამხედრო-პოლიტიკური რეალობაანოტაცია
კვლევა ეხება კიბერსივრცეს თანამედროვე საერთაშორისო ურთიერთობებში, რომელიც იქცა ძალაუფლების ახალი არენად, სადაც სამხედრო და პოლიტიკური ინტერესები გადაჯაჭვულია. ციფრული ტექნოლოგიების სწრაფმა განვითარებამ მნიშვნელოვნად შეცვალა გლობალური უსაფრთხოების არქიტექტურა და წარმოშვა ისეთი ასიმეტრიული საფრთხეები, რომელთა მასშტაბები და ზემოქმედება ტრადიციული სამხედრო გამოწვევებისგან რადიკალურად განსხვავდება. კიბერუსაფრთხოება დღეს აღარ წარმოადგენს მხოლოდ ტექნიკურ საკითხს; ის არის სამხედრო-პოლიტიკური პროცესების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი განმსაზღვრელი, რომელიც გავლენას ახდენს როგორც სახელმწიფოების სტრატეგიულ გადაწყვეტილებებზე, ისე საერთაშორისო სისტემის სტაბილურობაზე. სტატია მიმოიხილავს კიბერუსაფრთხოების კონცეფციის ევოლუციას, ასიმეტრიული საფრთხეების სახეებსა და მათი გამოვლინების გზებს, ასევე ავლენს კიბერომის სამხედრო-პოლიტიკურ განზომილებებს. განსაკუთრებული ყურადღება გამახვილებულია იმაზე, თუ როგორ იქცა კიბერშეტევები თანამედროვე ომების განუყოფელ ელემენტად და რა გამოწვევებს უქმნის ეს საერთაშორისო უსაფრთხოების ინსტიტუტებს. ანალიზი ეფუძნება ისტორიულ-თეორიულ საფუძვლებს, საერთაშორისო პრაქტიკასა და თანამედროვე კონფლიქტების მაგალითებს, რაც შესაძლებლობას იძლევა, გამოიკვეთოს კიბერუსაფრთხოების როლი XXI საუკუნის სამხედრო-პოლიტიკურ რეალობაში.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
წყაროები
გამოყენებული ლიტერატურა
ზედელაშვილი, თ. 2023. “კიბერშესაძლებლობები და გლობალური უსაფრთხოების ახალი გამოწვევები.” https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/482400/1/KibershesadzleblobebiDaGlobaluriUsafrtxoebisAxaliGamowvevebi.pdf?utm.
კობა ლიკლიკაძე. 2013. “როგორი წესებით უნდა ვიომოთ კიბერომში?” რადიო თავისუფლება, https://www.radiotavisupleba.ge/a/military-programm/24950058.html.
საქართველოს მთავრობა, 2021. „საქართველოს კიბერუსაფრთხოების 2021-2024 წლების ეროვნული სტრატეგია“, საქართველო, თბილისი. https://matsne.gov.ge/ka/document/view/5263611?publication=0
Almalawi, A., Hassan, S., Fahad, A., Iqbal, A. and Khan, I. A. 2025. “Hybrid Cybersecurity for Asymmetric Threats: Intrusion Detection and SCADA System Protection Innovations.” Symmetry 17 (4): 616–16. https://doi.org/10.3390/sym17040616.
Aos, M., Qolomany, B., Gyorick, K., Abdo, B. J., Aledhari, M., Qadir, J., Carley, K., and Al-Fuqaha, A. 2025. “A Survey of Social Cybersecurity: Techniques for Attack Detection, Evaluations, Challenges, and Future Prospects.” Computers in Human Behavior Reports 18 (100668): https://doi.org/10.1016/j.chbr.2025.100668.
Anna-Maria, O. and Rõigas, H. 2016. “International Cyber Norms Legal, Policy & Industry Perspectives.” https://ccdcoe.org/uploads/2018/10/InternationalCyberNorms_full_book.pdf.
Chitadze, N. 2023. “IRMA-International.org: Cyber Security Policies and Strategies of the World’s Leading States (9781668488461)(1668488469)(9781668488478): Nika Chitadze: Books.” Irma-International.org. https://www.irma-international.org/book/cyber-security-policies-strategies-world/316140/?utm_source=chatgpt.com.
Chitadze, N. 2022. “Cyber Warfare – New Threat for National and International Security and Transformation of the Conflicts under the Conditions of the New Geopolitical Order.” Journal of Social Sciences 7 (2): 70–76. https://doi.org/10.31578/jss.v7i2.120.
Eduard, K. 2023. “A Year of Conflict: Cybersecurity Industry Assesses Impact of Russia-Ukraine War.” SecurityWeek, https://www.securityweek.com/one-year-of-russia-ukraine-war-cybersecurity-industry-sums-up-impact/.
Gesley, J. 2016. “Cyber Warfare: Military Cross-Border Computer Network Operations under International Law. By Johann-Christoph Woltag. Cambridge, Antwerp, Portland: Intersentia Publisher, 314. ISBN: 978-1780682266.” International Journal of Legal Information 44 (1): 61–62. https://doi.org/10.1017/jli.2016.9.
James, K., Ahmad, A., and Scheepers, R. 2022. “Adopting and Integrating Cyber-Threat Intelligence in a Commercial Organisation.” European Journal of Information Systems 32 (1): 1–17. https://doi.org/10.1080/0960085x.2022.2088414.
Lomidze, N. 2022. “Cyber Security Challenges in Georgia”. Georgian Scientists 4 (3):120-33. https://doi.org/10.52340/gs.2022.04.03.15.
Laura S, T., O Sami, S. and Farrell, D. 2024. “Cyberwar Strategy and Tactics: An Analysis of Cyber Goals, Strategies, Tactics, and Techniques.” ArXiv.org. 2024. https://arxiv.org/abs/2406.00496.
Lex, C. 2024. “Technical Deep Dive: Understanding the Anatomy of a Cyber Intrusion | MITRE-Engenuity.” Medium. MITRE-Engenuity. https://medium.com/mitre-engenuity/technical-deep-dive-understanding-the-anatomy-of-a-cyber-intrusion-080bddc679f3.
Mostofa, A., Nygard, E. K., Gomes, R., Chowdhury, M. M., Rifat, N. and Connolly, F J. 2022. “Cybersecurity Threats and Their Mitigation Approaches Using Machine Learning—a Review.” Journal of Cybersecurity and Privacy 2 (3): 527–55. https://doi.org/10.3390/jcp2030027.
Mikael, W., Nilsson, N., Palmertz, B., and Thunholm, P. 2021. Hybrid Warfare: Security and Asymmetric Conflict in International Relations. London: I.B. Tauris,. http://dx.doi.org/10.5040/9781788317795.
NATO. 2016. “Cyber Defence Pledge.” NATO. https://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_133177.htm?utm.
NATO. 2021. “North Atlantic Treaty Organization Www.nato.int/Factsheets Factsheet NATO Cyber Defence.” https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2021/4/pdf/2104-factsheet-cyber-defence-en.pdf.
Shekeladze, A. 2022. “GEORGIAN EXPERIENCE of DEVELOPING CYBER CAPABILITIES in the DEFENCE FIELD.” https://jodrm.eu/wp-content/uploads/2025/04/02-Shekeladze.pdf?utm_source=chatgpt.com.
Sevis K. N. and Seker, E. 2016. "Cyber warfare: terms, issues, laws and controversies," 2016 International Conference On Cyber Security And Protection Of Digital Services (Cyber Security), London, UK, doi: 10.1109/CyberSecPODS.2016.7502348
Vicens, AJ. 2022. “Ukraine Warns of ‘Massive Cyberattacks’ Coming from Russia on Critical Infrastructure Sites.” CyberScoop. September 26, 2022. https://cyberscoop.com/ukrainians-warn-of-massive-cyberattacks/.
Weissmann, M., Nilsson, N., 2024. “Russian Warfare and Influence.” Bloomsburycollections.com 1 (978-1-3503-3524-0). https://doi.org/b-9781350335257.
Woltag, J. C. 2014. Cyber Warfare: Military Cross-Border Computer Network Operations under International Law. of International Law. Intersentia.
Yuan, T. L. 2024. “Asymmetry in the Digital Age: Cyber Deterrence Strategies for Small States.” Journal of Strategic Security 17 (4): 71–88. https://doi.org/10.5038/1944-0472.17.4.2268.
Zeeshan, F. 2025. “Cyber Warfare and International Security: A New Geopolitical Frontier.” The Critical Review of Social Sciences Studies 3 (2): 513–27. https://doi.org/10.59075/k9cbhz04.
