D ვიტამინის დეფიციტი ახლად დიაგნოზირებული ტიპი 1 შაქრიანი დიაბეტის დროს
DOI:
https://doi.org/10.52340/spectri.2026.13.01.07საკვანძო სიტყვები:
D ვიტამინის დეფიციტი, ტიპი 1 შაქრიანი დიაბეტიანოტაცია
შესავალი: ტიპი 1 დიაბეტი (T1DM) არის მრავალფაქტორული აუტოიმუნური დაავადება, რომლის დროსაც გარემო და კვებითი ფაქტორები ურთიერთქმედებენ გენეტიკურ მიდრეკილებასთან და იწვევენ β-უჯრედების დესტრუქციას. მზარდი ინტერესია ვიტამინ D-ის მიმართ მისი იმუნომოდულატორული ეფექტების გამო, რომლებიც განპირობებულია იმუნურ და პანკრეასის β-უჯრედებზე არსებული ვიტამინ D რეცეპტორებით.
მიზანი: მიმოხილვა აჯამებს არსებულ მონაცემებს ვიტამინ D-ის დეფიციტის როლის შესახებ ახლადდიაგნოსტირებული T1DM-ის განვითარებასა და პროგრესირებაში, აერთიანებს მექანსტურ, ეპიდემიოლოგიურ და კლინიკურ მონაცემებს.
მეთოდები: ნარატიული მიმოხილვა ჩატარდა ბაზისური მეცნიერების, ეპიდემიოლოგიური, დაკვირვებითი და ინტერვენციული კვლევების საფუძველზე, რომლებიც ეხება ვიტამინ D-ის მეტაბოლიზმს, იმუნორეგულაციას და მის კავშირს T1DM-თან.
ძირითადი მიგნებები: ვიტამინ D არეგულირებს T-ჰელპერული უჯრედების ბალანსს (თრგუნავს Th1/Th17-ს, ხელს უწყობს Th2/Treg-ს), ამცირებს პროანთებით ციტოკინებს, თრგუნავს β-უჯრედების ფეროპტოზსა და აპოპტოზს და მხარს უჭერს რეგულატორული T-უჯრედების ფუნქციას. ვიტამინ D-ის დეფიციტი ფართოდ არის გავრცელებული T1DM-ის დიაგნოზის დროს (დაახლოებით 45–56% პედიატრიულ კოჰორტებში) და ხასიათდება სეზონური და ასაკობრივი ცვალებადობით. დაბადებიდან მოყოლებული კოჰორტული კვლევები აჩვენებს, რომ ვიტამინ D-ის დამატებამ ჩვილობის პერიოდში შესაძლოა შეამციროს T1DM-ის რისკი, თუმცა ინტერვენციული კვლევების შედეგები ახლადდიაგნოსტირებულ პაციენტებში არაერთგვაროვანია. ყველაზე მკაფიო შედეგები, კოლეკალციფეროლის (ვიტამინ D₃) გამოყენებისას, უკავშირდება C-პეპტიდის/β-უჯრედის ფუნქციის ხანმოკლე შენარჩუნებას და Treg-აქტივობის გაძლიერებას. ამჟამად არ არსებობს საყოველთაოდ მიღებული დოზირების რეკომენდაციები.
დასკვნა: ვიტამინ D-ის დეფიციტი ხშირია და მექანიზმის დონეზე სარწმუნო წვლილი შეაქვს T1DM-ის პათოგენეზში, თუმცა არსებული მონაცემები მხოლოდ კორელაციას ადასტურებს, არა მტკიცე მიზეზობრივ კავშირს. ვიტამინ D-ის სკრინინგი ახლადდიაგნოსტირებულ პედიატრიულ T1DM პაციენტებში გამართლებულია D ვიტამინის დეფიციტის მაღალი გავრცელების გამო, ხოლო ოპტიმალური დოზირების, დროისა და კლინიკური სარგებლის დასადგენად საჭიროა მასშტაბური, სტანდარტიზებული რანდომიზებული კონტროლირებადი კვლევები.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
წყაროები
1. Ogle GD, Wang F, Haynes A, Gregory GA, King TW, Deng K, et al. Global type 1 diabetes prevalence, incidence, and mortality estimates 2025: Results from the International diabetes Federation Atlas, 11th Edition, and the T1D Index Version 3.0. Diabetes Research and Clinical Practice [Internet]. 2025 May 22;225:112277. Available from: https://doi.org/10.1016/j.diabres.2025.112277
2. Daskalopoulou M, Pylli M, Giannakou K. Vitamin D deficiency as a possible cause of Type 1 diabetes in children and adolescents up to 15 years old: a systematic review. The Review of Diabetic Studies [Internet]. 2022 Jun 30;18(2):58–67. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10044049/
3. He LP, Song YX, Zhu T, Gu W, Liu CW. Progress in the Relationship between Vitamin D Deficiency and the Incidence of Type 1 Diabetes Mellitus in Children. Journal of Diabetes Research [Internet]. 2022 Sep 2;2022:1–8. Available from: https://doi.org/10.1155/2022/5953562
4. Quinn LM, Wong FS, Narendran P. Environmental determinants of Type 1 diabetes: From association to proving causality. Frontiers in Immunology [Internet]. 2021 Oct 1;12:737964. Available from: https://doi.org/10.3389/fimmu.2021.737964
5. Low CE, Chew NSM, Rana S, Loke S, Chin RT, Kao SL, et al. Vitamin supplementation and its effect on incident type 1 diabetes mellitus and islet autoimmunity: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Immunology [Internet]. 2025 Apr 9;16:1505324. Available from: https://doi.org/10.3389/fimmu.2025.1505324
6. Artusa P, White JH, McGill University, McGill University. Vitamin D and its analogs in immune system regulation [Internet]. Pharmacological Reviews. 2025. Available from: https://doi.org/10.1016/j.pharmr.2024.100032
7. Li C, Fu J, Ye Y, Li J, He Y, Fang T. The impact of vitamin D on the etiopathogenesis and the progression of type 1 and type 2 diabetes in children and adults. Frontiers in Endocrinology [Internet]. 2024 Apr 8;15:1360525. Available from: https://doi.org/10.3389/fendo.2024.1360525
8. Yu J, Sharma P, Girgis CM, Gunton JE. Vitamin D and Beta cells in Type 1 diabetes: a systematic review. International Journal of Molecular Sciences [Internet]. 2022 Nov 20;23(22):14434. Available from: https://doi.org/10.3390/ijms232214434
9. Daryabor G, Gholijani N, Rezaei Kahmini F. A review of the critical role of vitamin D axis on the immune system [Internet]. Vols. 132–133, Experimental and Molecular Pathology. 2023 p. 104866. Available from: https://doi.org/10.1016/j.yexmp.2023.104866
10. Yang X, Chai M, Lin M. Proportion of vitamin D deficiency in children/adolescents with type 1 diabetes: a systematic review and meta-analysis. BMC Pediatrics [Internet]. 2024 Mar 16;24(1):192. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10943883/
11. Zabeen B, Nahar J, Ahmed B, Tayyeb S, Islam N, Azad K. Vitamin D status in children and adolescents with type 1 diabetes in a specialized diabetes care centre in Bangladesh. Endocrinology Diabetes & Metabolism [Internet]. 2021 Nov 12;5(1):e00312. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34766458/
12. Fuentes-Cantero S, González-Rodríguez C, Rodríguez-Chacón C, Galvan-Toribio R, Hermosín-Escudero J, Pérez-Pérez A, et al. Study of the diagnostic efficiency of anti-ZnT8 autoantibodies for type 1 diabetes in pediatric patients. Laboratory Medicine [Internet]. 2023 Sep 2;55(3):299–303. Available from: https://doi.org/10.1093/labmed/lmad079
13. Durá-Travé T, Gallinas-Victoriano F. Type 1 diabetes mellitus and vitamin D. Francesca Silvagno, Loredana Bergandi, editors. Int J Mol Sci [Internet]. 2025 May 11;4593. Available from: https://doi.org/10.3390/ijms26104593
14. Zhao LP, Papadopoulos GK, Skyler JS, Kwok WW, Bondinas GP, Moustakas AK, et al. Two DRB3 residues predictively associate with the progression to type 1 diabetes among DR3 carriers. JCI Insight [Internet]. 2025 Mar 4;10(7). Available from: https://insight.jci.org/articles/view/184348
15. Kockum I, Sanjeevi CB, Eastman S, Landin‐Olsson M, Dahlquist G, Lernmark Å. Complex interaction between HLA DR and DQ in conferring risk for childhood type 1 diabetes. European Journal of Immunogenetics [Internet]. 1999 Oct 1;26(5):361–72. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10553503/
16. The high-risk type 1 diabetes HLA-DR and HLA-DQ polymorphisms are differentially associated with growth and IGF-1 levels in infancy: the Cambridge Baby Growth Study. Supplementary Material. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34172490/
17. Manousaki D, Harroud A, Mitchell RE, Ross S, Forgetta V, Timpson NJ, et al. Vitamin D levels and risk of type 1 diabetes: A Mendelian randomization study. PLoS Medicine [Internet]. 2021 Feb 25;18(2):e1003536. Available from: https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1003536
18. Chakhtoura M, Azar ST. The role of vitamin D deficiency in the incidence, progression, and complications of Type 1 diabetes mellitus. International Journal of Endocrinology [Internet]. 2013 Jan 1;2013:1–10. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3610375/
19. Nasser A, Papandreou D, Papadopoulou SK, Ismail LC. The role of vitamin D supplementation in Type 1, Type 2, and gestational Diabetes: A Comprehensive Updated Narrative review. Clinics and Practice [Internet]. 2025 Aug 7;15(8):148. Available from: https://doi.org/10.3390/clinpract15080148
20. Chakhtoura M, Azar ST. The role of vitamin D deficiency in the incidence, progression, and complications of Type 1 diabetes mellitus. International Journal of Endocrinology [Internet]. 2013 Jan 1;2013:1–10. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3610375/#B100
21. Barot KS, Abbasi ZA, Mohan GVK, Abid SA, Hussain SA, Wei CR, et al. Prevalence of Vitamin D Deficiency in children and Adolescents with Type 1 Diabetes Mellitus: A Systematic Review and Meta-Analysis. Cureus [Internet]. 2025 May 10;17(5):e83843. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12147980/
22. Baidal DA, Alvarez AM, Padilla N, Sanchez J, Lanzoni G, Alejandro R, et al. 25(OH) vitamin D levels and severity of Type 1 diabetes in youth and Adults with Recent-OnseT Disease. Journal of the Endocrine Society [Internet]. 2025 Apr 10;9(6):bvaf061. Available from: https://doi.org/10.1210/jendso/bvaf061
23. Suliman HA, Elkhawad AO, Babiker OO, Alhaj YM, Eltom KH, Elnour AA. Does vitamin D supplementation benefit patients with type 1 diabetes mellitus who are vitamin D deficient? A study was performed at the Sudan Childhood Diabetes Center from 2019 to 2022. SAGE Open Medicine [Internet]. 2024 Jan 1;12:20503121241242931. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11072061/
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
ეს ნამუშევარი ლიცენზირებულია Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 საერთაშორისო ლიცენზიით .
