ღვარცოფული საფრთხის შეფასება თანამედროვე მეთოდოლოგიისა და რიცხვითი მოდელირების გამოყენებით: მდ. ჩოხელთხევის მაგალითი, მცხეთა-მთიანეთის მხარე, საქართველო
DOI:
https://doi.org/10.52340/pajig.2026.137.07საკვანძო სიტყვები:
Georgia, Chokheltkhevi, debris flow, hazard assessment, RAMMSანოტაცია
გეოლოგიური საფრთხეები, როგორიცაა მეწყრები, ღვარცოფები, ქვათაცვენა და კლდეზვავები, ისტორიულად მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნიდა და კვლავაც უქმნის საქართველოს მთიანი ტერიტორიის მოსახლეობასა და ინფრასტრუქტურას. 2010-2024 წლებში საქართველოს გეოლოგიის დეპარტამენტის მიერ აღრიცხულ მონაცემებში გამოვლინდა ღვარცოფული მოვლენების რაოდენობის მნიშვნელოვანი და, ზოგადად, მზარდი ტენდენცია: მათი რაოდენობა 2010 წელს დაფიქსირებული 81 შემთხვევიდან 2023 წელს 229 შემთხვევამდე გაიზარდა. ამასთანავე, 2004-2025 წლებში ქვეყნის მასშტაბით აღირიცხა 3 363 ახალი ან ხელახლა გააქტიურებული ღვარცოფული მოვლენა. ნაშრომში წარმოდგენილია ღვარცოფული საფრთხის შეფასების ინტეგრირებული თანამედროვე მეთოდოლოგია, რომელიც აერთიანებს ღვარცოფული პროცესებისადმი მიდრეკილი რუკების შედგენასა და RAMMS::DEBRIS FLOW პროგრამული უზრუნველყოფით განხორციელებულ ორგანზომილებიან რიცხვით მოდელირებას. აღნიშნული მეთოდოლოგია გამოყენებულია მდ. ჩოხელთხევის მაგალითზე, რომელიც წარმოადგენს მდ. არაგვის ღვარცოფმაფორმირებელ შენაკადს და მდებარეობს მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში. ჩოხელთხევის წყალშემკრებ აუზში არაერთხელ განვითარებულა კატასტროფული ღვარცოფული მოვლენები, მათ შორის ადამიანური მსხვერპლით დასრულებული 1984, 1986 და 1987 წლებში. რიცხვითი მოდელის პარამეტრიზაციისათვის გამოყენებულ იქნა საველე რეკოგნოსცირების, დრონით აგეგმვის, GIS-ზე დაფუძნებული სივრცითი ანალიზისა და კალაპოტში აკუმულირებული ნატანი მასალის განივ პროფილებზე ჩატარებული ლაბორატორიული კვლევების შედეგები. სიმულაციები განხორციელდა სხვადასხვა მოცულობის ღვარცოფული მასის გამოყოფის სცენარებისთვის. მომზადებული საფრთხის რუკა აჩვენებს, რომ მაღალი საფრთხის ზონა მდინარის ზემო წელის უბნებიდან ვრცელდება შევიწროებული სატრანზიტო მონაკვეთის გავლით მდ. არაგვთან შესართავამდე და უშუალო საფრთხეს უქმნის მცხეთა-სტეფანწმინდა-ლარსის საავტომობილო მაგისტრალს (საქართველოს სამხედრო გზა) და მის მიმდებარედ მდებარე სოფ. ჩოხელნს. კვლევა ადასტურებს, რომ პროცესებისადმი მიდრეკილების შეფასებისა და საველე და ლაბორატორიული მონაცემებით დაკალიბრებული ფიზიკურ პრინციპებზე დაფუძნებული რიცხვითი მოდელირების ინტეგრირება ქმნის ღვარცოფული საფრთხის ზონირების, რისკის შეფასებისა და ჩოხელთხევის ხეობაში სტრუქტურული და არასტრუქტურული შემარბილებელი ღონისძიებების დაგეგმვის საიმედო საფუძველს.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
წყაროები
Christen, M., Bühler, Y., Bartelt, P., Leine, R., Glover, J., Schweizer, A., Graf, C., McArdell, B., Gerber, W., Deubelbeiss, Y., Feistl, T., Volkwein, A. (2012). Integral hazard management using a unified software environment. Numerical simulation tool "RAMMS" for gravitational natural hazards. In G. Koboltschnig, J. Hübl, & J. Braun (Eds.), 12th congress INTERPRAEVENT 2012, pp. 77-86
Department of Geology, National Environmental Agency of Georgia. (2025). Informational Geological Bulletins, 2010-2025.
Diakonidze, R., Tevzadze, V., et al. (1988). Results of natural observation of mudflows in Tetri (White) Aragvi in 1982, along the Georgian Military Road. Issues of Mountainous and Foothill Regions. In Proceedings of the Scientific Research Institute of Hydrotechnics and Amelioration of Georgia, pp. 127-134.
Gaprindashvili, G., Gaprindashvili, M., Dvalashvili, G., Kurtsikidze, O., and Rikadze, Z. (2025). Debrisflow hazard assessment in Georgia. Abstracts of the International Cartographic Association, 9, 15. https://doi.org/10.5194/ica-abs-9-15-2025
Gaprindashvili, G., Tsereteli, E., and Gaprindashvili, M. (2018). Landslide hazard assessment methodology in Georgia. ce/papers, 2(2-3), pp. 217-222. https://doi.org/10.1002/cepa.674
Gaprindashvili, G., and Van Westen, C. J. (2016). Generation of a national landslide hazard and risk map for the country of Georgia. Natural Hazards, 80(1), pp.69-101. https://doi.org/10.1007/s11069-015-1958-5
Gaprindashvili, M., Tsereteli, E., Gaprindashvili, G., and Kurtsikidze, O. (2021). Landslide and mudflow hazard assessment in Georgia. In F. L. Bonali, F. Pasquaré Mariotto, and N. Tsereteli (Eds.), Building Knowledge for Geohazard Assessment and Management in the Caucasus and other Orogenic Regions, pp. 265-279. Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-024-2046-3_14
Graf, C., and McArdell, B. W. (2011). Debris-flow monitoring and calibration of the numerical simulation program RAMMS in the Illgraben catchment, Switzerland. In R. Genevois, D. L. Hamilton, and A. Prestininzi (Eds.), Proceedings of the 5th International Conference on Debris-Flow Hazards Mitigation: Mechanics, Prediction and Assessment, pp. 523-532. Casa Editrice Università La Sapienza.
RAMMS::DEBRISFLOW User Manual (2024), A numerical model for debris flows in research and practice, https://ramms.ch/ramms-debrisflow/
Tsanava, L. (2004). Catastrophic Floods, Flashfloods and Debrisflows in Georgia (p. 300). Academy of Sciences of Georgia, Institute of Water Management and Engineering Ecology (GeoHydroecology). Publishing House "Science".
Tsanava, L., and Dadiani, K. (2007). Natural hazard on the debrisflow tributaries of riv. Aragvi. Collection of Scientific Works of the Water Management Institute, pp. 201-202.
Tsereteli, E., Bolashvili, N., Gaprindashvili, G., and Gaprindashvili, M. (2022a). Mudflow processes in Georgia. In Geography and Water Resources Nurai Print Service, pp. 28-34.
https://doi.org/10.55764/2957-9856/2022-2-28-34.10
Tsereteli, E., Gaprindashvili, G., and Gaprindashvili, M. (2022b). Natural disasters (mudflow, landslide, etc.). In N. Bolashvili and V. Neidze (Eds.), The Physical Geography of Georgia (pp. 55-69). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-90753-2_7
Tsereteli, E., Gaprindashvili, G., Gaprindashvili, M., Bolashvili, N., and Gongadze, M. (2018). Hazard risk of debris/mud flow events in Georgia and methodological approaches for management. In S. Shakoor and K. Cato (Eds.), IAEG/AEG Annual Meeting Proceedings, San Francisco, California, 2018-Volume 5 (pp. 153-160). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-93136-4_19
Varazashvili, Z., Kakulia, Z., Gaprindashvili, G., Chakhaia, G., and Ramishvili, I. (2024). Field and laboratory study of accumulated debrisflow-forming solid mass sediment on the example of river Chokheltkhevi (Mtskheta-Mtianeti Region, Georgia). Journal of Geoscience and Environment Protection, 12, 151-160. https://doi.org/10.4236/gep.2024.126010
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
