შეზღუდული კონკურენციის პირობებში წამლის ფასების რეგულირების მექანიზმების ეფექტიანობა და მათი გავლენა მედიკამენტების ხელმისაწვდომობაზე
ჩამოტვირთვები
ფარმაცევტული სექტორი გამოირჩევა მაღალი კონცენტრაციის, ინფორმაციული ასიმეტრიისა და დაბალი ელასტიურობის მაჩვენებლებით, რაც აუცილებლად მოითხოვს სახელმწიფო მხრიდან ჩარევას სხვადასხვა რეგულაციების საშუალებით. წინამდებარე კვლევა მიმართულია წამლის ფასების რეგულირების მექანიზმების ანალიზსა და მათ გავლენაზე მედიკამენტების ხელმისაწვდომობაზე, განსაკუთრებული აქცენტი კეთდება საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე, სადაც წამლების იმპორტი, დისტრიბუცია და საცალო რეალიზაცია მნიშვნელოვანი ეკონომიკური ჯგუფების ხელშია კონცენტრირებული, ვერტიკალური და ჰორიზონტალური ინტეგრაცია აძლიერებს მონოპოლიურ გავლენას და ზღუდავს კონკურენციის ბუნებრივ მექანიზმებს.
კვლევა ეფუძნება თვისებრივ ანალიტიკურ მიდგომას, რომელიც აერთიანებს დოკუმენტურ ანალიზს, პოლიტიკის შედარებით შეფასებას, ბაზრის სტრუქტურის მიმოხილვას და მეორადი მონაცემების გამოყენებას. შეფასებულია გარე რეფერენტული ფასების (ERP), შიდა რეფერენტული ფასების (IRP), ფასების პირდაპირი კონტროლის, ფასზე მოლაპარაკებების, ტენდერული მექანიზმებისა და კონკურენციის გაძლიერების სხვადასხვა ინსტრუმენტები.
შედეგებმა ცხადყო, რომ ERP-ის მეთოდი მონოპოლიურ გარემოში მხოლოდ ნაწილობრივ უზრუნველყოფს ფასების რეგულირებას: იგი ქმნის ადმინისტრაციულ ზღვარს, თუმცა სრულად ვერ უზრუნველყოფს რეალურ ფასთა შემცირებას ან მომხმარებელზე მნიშვნელოვან გავლენას. მაღალი ბაზრის კონცენტრაცია და კონკურენციის ნაკლებობა ამცირებს გენერიკებისა და ბიოსიმილარების პოტენციურ ეფექტს და ზღუდავს მომხმარებლის არჩევანს. კვლევა, ასევე, ხაზს უსვამს რეგულაციისა და კონკურენციის პოლიტიკას შორის ურთიერთკავშირს: ეფექტური ფასების რეგულირება შეუძლებელია კონკურენტული წნეხის გარეშე.
კვლევის საფუძველზე წარმოდგენილია რეკომენდაციები: ERP-ის მეთოდის დინამიზება ბაზრის პირობებთან, კონკურენციის გაძლიერება გენერიკებისა და ბიოსიმილარების გამოყენებით, ვერტიკალური და ჰორიზონტალური ინტეგრაციის შეზღუდვა, ფასზე მოლაპარაკებებისა და ტენდერული მექანიზმების განვითარება. აღნიშნული მიდგომა უზრუნველყოფს წამლის ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესებას, ბაზრის მდგრად კონკურენტულობასა და ფარმაცევტული რეგულაციის ეფექტიანობის ზრდას.
Downloads
Rodwin, M. A., & Gerke, S. (2022). German pharmaceutical pricing: Lessons for the United States. International Journal of Health Services, 52(1), 146–158.
Chandra, P., Kumar, P., Pandey, S. N., Pathak, R., Sharma, H., & Sachan, N. (2024). Overview of the pharmaceutical marketplace. In Pharma marketing and pharmacoeconomics (pp. 1–30). Apple Academic Press.
Jönsson, B. (2024). The pharmaceutical market. In Internationalization, market power and consumer welfare (pp. 145–171). Routledge.
Costa, E., & Santos, C. (2022). Pharmaceutical pricing dynamics in an internal reference pricing system: Evidence from changing drugs’ reimbursements. European Journal of Health Economics, 23, 1497–1518.
Siegmeier, F., & Büssgen, M. (2022). Indication-wide drug pricing: Insights from the pharma market. Journal of Pharmaceutical Policy and Practice, 15, 53.
Shashiashvili, N., Simonishvili, B., & Bakradze, M. (2025). Reference pricing for pharmaceuticals: Benefits, risks and systemic challenges.
Shashiashvili, N. (2024). Types of pharmacoeconomic analysis and economic evaluation of the pharmacist’s role. Economics, 106(11–12), 34–37.
European Commission. (2024). Making medicines more affordable [Policy summary]. European Commission.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2025). Health at a glance 2025: OECD indicators. OECD.
World Health Organization. (2021). Country pharmaceutical pricing policies: A handbook of case studies. World Health Organization.
Iacocca, K., Mahar, S., & Wright, P. D. (2022). Strategic horizontal integration for drug cost reduction in the pharmaceutical supply chain. Omega, 108, 102589.
Curto, V., Sinaiko, A. D., & Rosenthal, M. B. (2022). Price effects of vertical integration and joint contracting between physicians and hospitals in Massachusetts. Health Affairs, 41(5), 741–750.
Gray, C., Alpert, A. E., & Sood, N. (2023). Disadvantaging rivals: Vertical integration in the pharmaceutical market (Working Paper No. 31536). National Bureau of Economic Research.
Shashiashvili, N. (2025). Regulating pharmaceutical business integration: Regulatory frameworks and impact on the healthcare system. Experimental and Clinical Medicine Georgia, (2), 23–27.
Rand, L. Z., & Kesselheim, A. S. (2021). International reference pricing for prescription drugs: A landscape analysis. Journal of Managed Care & Specialty Pharmacy, 27(9), 1309–1313.
Regondola-Baltazar, J. (2025). Evaluating government intervention in pharmaceutical pricing mechanisms: Comparisons and challenges.
World Health Organization. (2023). WHO guideline on country pharmaceutical pricing policies (Updated guidance). World Health Organization.
World Health Organization Regional Office for Europe. (2022). Final report of the Oslo Medicines Initiative: Improving access to novel, high-priced medicines in the WHO European Region.
Allred, C., Axne, C., Davids, S., Kim, A., & Spanberger, A. (2021). End the monopoly: Let Medicare negotiate drug prices. The Washington Post.
European Commission, Directorate-General for Health and Food Safety. (2024). Factsheet: Access to medicines in all Member States. European Commission.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2018). Pharmaceutical innovation and access to medicines. OECD Health Policy Studies.
Joosse, I. R., Tordrup, D., Bero, L., Mantel-Teeuwisse, A. K., & van den Ham, H. A. (2023). A critical review of methodologies used in pharmaceutical pricing policy analyses. Health Policy, 134, 104576.
Gill, J., Fontrier, A. M., Kyriopoulos, D., & Kanavos, P. (2019). Variations in external reference pricing implementation: Does it matter for public policy? European Journal of Health Economics.
Iravani, F., Mamani, H., & Nategh, E. (2020). External reference pricing and parallel imports of pharmaceuticals: A policy comparison. Production and Operations Management, 29(12), 2716–2735.
Shukar, S., Zahoor, F., Hayat, K., Saeed, A., Gillani, A. H., Omer, S., … Yang, C. (2021). Drug shortage: Causes, impact, and mitigation strategies. Frontiers in Pharmacology, 12, 693426.
Ivama-Brummell, A. M., & Pinilla-Dominguez, P. (2022). The regulatory, evaluation, pricing and reimbursement pathway for medicines in the UK: Combining innovation and access. Journal of Hospital Pharmacy and Health Services, 13(2), 804–804.
LaMattina, J. L. (2022). Pharma and profits: Balancing innovation, medicine, and drug prices. John Wiley & Sons.
Rémuzat, C., Urbinati, D., Mzoughi, O., El Hammi, E., Belgaied, W., & Toumi, M. (2015). Overview of external reference pricing systems in Europe. Journal of Market Access & Health Policy, 3(1), 27675.
Shashiashvili, N., Kvizhinadze, N., & Gaprindashvili, M. (2024). Impact of reference pricing policy on the pharmaceutical sector. Experimental and Clinical Medicine Georgia, (4), 64–66.
Shashiashvili, N., & Bakradze, N. (2025). Pharmaceutical market and pharmacy services: Analysis of challenges and opportunities on the example of the German model. Georgian Scientists, 7(2), 80–95.
World Health Organization Regional Office for Europe. (2023). Access to information in markets for medicines in the WHO European Region: Oslo Medicines Initiative technical report.
World Health Organization Regional Office for Europe. (2024). Community pharmacy regulatory and practice models in Eastern Europe and Central Asia. World Health Organization Regional Office for Europe
Shashiashvili, N. (2025). The impact of monopoly on the pharmaceutical market. Sociopolitologos, 3
Sholoiko, N., Nizhenkovska, I., Babenko, M., Hala, L., & Datsiuk, N. (2023). Implementation of the policy of external reference pricing for medicines: A review of international approaches. Social Pharmacy in Health Care, 9, 39–49.
Voehler, D., Koethe, B. C., Synnott, P. G., & Ollendorf, D. A. (2023). The impact of external reference pricing on pharmaceutical costs and market dynamics. Health Policy Open, 4, 100093.
საავტორო უფლებები (c) 2026 ქართველი მეცნიერები
ეს ნამუშევარი ლიცენზირებულია Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 საერთაშორისო ლიცენზიით .
