ხანდაზმულობის ინსტიტუტი არასრულწლოვანთა უფლებების დაცვის გარანტად: სამოქალაქო სამართალწარმოების თეორიული და პრაქტიკული ასპექტები
ჩამოტვირთვები
წინამდებარე კვლევა სისტემურად აანალიზებს ხანდაზმულობის ინსტიტუტს, როგორც სამოქალაქო ურთიერთობათა სტაბილურობის ძირითად გარანტს. აღნიშნული საკითხი განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს არასრულწლოვანთა სამართლებრივი დაცვის კონტექსტში. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი აწესრიგებს ხანდაზმულობის ვადის დინების შეჩერების საკითხს შეზღუდულქმედუნარიანი პირებისათვის კანონიერ წარმომადგენელთა დანიშვნამდე ან სრულწლოვანების მიღწევამდე, თუმცა არსებული ნორმატული რეგულირება თავისი არსით ვერ უზრუნველყოფს შვიდ წლამდე ასაკის იმ ქმედუუნარო ბავშვების უფლებების სრულფასოვან დაცვას, რომლებიც მშობლების მზრუნველობას მოკლებულნი არიან და რომელთათვისაც ჯერ არ არის დანიშნული კანონიერი წარმომადგენელი. აღნიშნული საკანონმდებლო ხარვეზი საჭიროებს დამატებით კვლევასა და ნორმატიული ბაზის სრულყოფას ბავშვთა საუკეთესო ინტერესების დასაცავად.
საყურადღებოა კანონიერი წარმომადგენლის როლიც არასრულწლოვანთა ინტერესების დაცვის კუთხით. კვლევის ფარგლებში ჩატარებული ემპირიული მონაცემების ანალიზი აჩვენებს, რომ საზოგადოების გარკვეული ნაწილი არ ფლობს სრულყოფილ ინფორმაციას კანონიერ წარმომადგენელთა უფლება-მოვალეობების შესახებ. განსაკუთრებით დაბალია საზოგადოებრივი ცნობიერება ხანდაზმულობის როლზე, როგორც არასრულწლოვანთა ინტერესების დაცვის ერთ-ერთ გარანტიაზე. კვლევაში ასევე კრიტიკულად არის გაანალიზებული სხვადასხვა ქვეყნის სამართლებრივი ნორმები და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული პრაქტიკა. ნაშრომის საბოლოო მიზანია ისეთი რეკომენდაციების შემუშავება, რომლებიც მნიშვნელოვნად გააუმჯობესებენ არასრულწლოვანთა სამოქალაქო საპროცესო უფლებების დაცვის მექანიზმებს.
Downloads
• ახალაძე მ., საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განმარტებები სამოქალაქო სამართალში, საქართველოს უზენაესი სასამართლო, 2022; [akhaladze m , sakartvelos uzenaesi sasamartlos sasamartlos samokalako sakmeta p’alat’is ganmart’ebebi samokalako samartalshi, sakartvelos uzenaesi sasamartlo, 2022]
• კილაძე ს. და ტურავა პ., ბავშვის უფლებათა კოდექსის სახელმძღვანელო კომენტარები, თბილისი, იურისტების სამყარო, 2021; [k’iladze s Da t’urava p’. , bavshvis uplebata k’odeksis sakhelmdzghvanelo k’oment’arebi, tbilisi, iurist’ebis samq’aro, 2021;]
• კობალაძე ლ., ხანდაზმულობის ვადა, CONTRA LEGEM ინტერპრეტაცია და ერთი საინტერესო გადაწყვეტილება ქართული სამოქალაქო სამართალწარმოების პრაქტიკიდან, სამართლის მეთოდები, N5, 2021; [k’obaladze l , khandazmulobis vada, CONTRA LEGEM int’erp’ret’atsia da erti saint’ereso gadats’q’vet’ileba kartuli samokalako samartalts’armoebis p’rakt’ik’idan, samartlis metodebi, N5, 2021;]
• მახათაძე ნ., სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის გავლენა სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობაზე, სამართლის ჟურნალი, N1, 2019; [makhatadze n, sakhelshek’rulebo motkhovnis khandazmulobis gavlena samokalako brunvis st’abilurobaze, samartlis zhurnali, N1, 2019;]
• ტეფნაძე ზ., სასარჩელო ხანდაზმულობა და მისი გამოთვლის წესი, შპს გურამ თავართქილაძის სახელობის თბილისის სასწავლო უნივერსიტეტი, 2021; [t’epnadze z , sasarchelo khandazmuloba da misi gamotvlis ts’esi, shp’s guram tavartkiladzis sakhelobis tbilisis sasts’avlo universit’et’i, 2021;]
• ჭანტურია ლ., რედაქტორი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარები, სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი დებულებები, წიგნი I, 2017; [ch’ant’uria l , redakt’ori, samokalako k’odeksis k’oment’arebi, samokalako k’odeksis zogadi debulebebi, ts’igni I, 2017;]
• Hasanova A.R., Statute of limitations: legal nature and essence, Landscape Journal, 2019;
• Guttel E.,. A New Approach to Old Cases: Reconsidering Statutes of Limitation, University of Toronto Law Journal (University of Toronto Press) – vol 54, 2004;
• Guyvan P., Limitation of claims – the period of protection of a violated right by a person 2022;
• Kochyna O., Application of statutes of limitations in conditions of martial law, 2024.
• Ross H., Protecting the wrongdoer: civil limitation laws in historical childhood abuse claims. International journal of children's rights, 26(4), 2018.
• ბავშვის უფლებები. <https://old.supremecourt.ge/files/upload-file/pdf/saertashoriso-kvlevebi5.pdf > [02.04.2025]; [bavshvis uplebebi ]
• ბავშვთა უფლებების დაცვა საქართველოში ჰააგის კონვენციის მიხედვით. < https://bit.ly/3UlSxwo > [02.04.2025]; [bavshvta uplebebis datsva sakartveloshi haagis k’onventsiis mikhedvit;]
• რა ვადის გასვლის შემდეგ შეუძლია მოვალეს უარი თქვას ვალდებულების შესრულებაზე? <https://tinyurl.com/bdcmwwdz> [02.04.2025]; [Ra vadis gasvlis shemdeg sheudzlia movales uari tkvas valdebulebis shesrulebaze?]
• სამოქალაქო სამართლის სფერო. <https://baco.ge/template/files/92cf1a6aac999b6.pdf > [02.04.2025]; [samokalako samartlis spero ]
• საქართველოს კონსტიტუცია, საქართველოს პარლამენტის უწყებები, 31-33, 24/08/1995; [sakartvelos k’onst’it’utsia, sakartvelos p’arlament’is uts’q’ebebi, 31-33, 24/08/1995;]
• საქართველოს კანონი ,,საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი“, პარლამენტის უწყებანი, 31, 24/07/1997;
• საქართველოს კანონი ,,საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი“, პარლამენტის უწყებანი, 47-48, 31/12/1997; [sakartvelos k’anoni ,,sakartvelos samokalako k’odeksi“, p’arlament’is uts’q’ebani, 31, 24/07/1997;]
• საქართველოს კანონი ,,ბავშვის უფლებათა კოდექსი“, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე, 27/09/2019; [sakartvelos k’anoni ,,bavshvis uplebata k’odeksi“, sakartvelos sak’anonmdeblo matsne, 27/09/2019;]
• ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენცია (მიღებულია 1950 წლის 4 ნოემბერში, ძალაში შევიდა 1953 წლის 3 სექტემბერს);[adamianis uplebata da dziritad tavisuplebata datsvis k’onventsia (mighebulia 1950 ts’lis 4 noembershi, dzalashi shevida 1953 ts’lis 3 sekt’embers);]
• ბავშვის უფლებების შესახებ კონვენცია (მიღებულია 1989 წლის 20 ნოემბერს და ძალაში შევიდა 1990 წლის 2 სექტემბერს); [bavshvis uplebebis shesakheb k’onventsia (mighebulia 1989 ts’lis 20 noembers da dzalashi shevida 1990 ts’lis 2 sekt’embers);]
• გერმანიის სამოქალაქო კოდექსი (მიღებულია 1896 წლის 18 აგვისტოს და ძალაში შევიდა 1900 წლის 1 იანვარს); [Germaniis samokalako k’odeksi (mighebulia 1896 ts’lis 18 agvist’os da dzalashi shevida 1900 ts’lis 1 ianvars);]
• კვებეკის სამოქალაქო კოდექსი (მიღებულია 1991 წლის 16 ივნისს და ძალაში შევიდა 1994 წლის 1 იანვარს); [k’vebek’is samokalako k’odeksi (mighebulia 1991 ts’lis 16 ivniss da dzalashi shevida 1994 ts’lis 1 ianvars);]
• საფრანგეთის სამოქალაქო კოდექსი (მიღებულია 1804 წლის 21 მარტს და ძალაში შევიდა 1804 წლის 1 იანვარს); [saprangetis samokalako k’odeksi (mighebulia 1804 ts’lis 21 mart’s da dzalashi shevida 1804 ts’lis 1 ianvars);]
• იტალიის სამოქალაქო კოდექსი (მიღებულია 1942 წლის 16 მარტს და ძალაში შევიდა 1942 წლის 1 იანვარს); [it’aliis samokalako k’odeksi (mighebulia 1942 ts’lis 16 mart’s da dzalashi shevida 1942 ts’lis 1 ianvars);]
• საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 25 დეკემბრის Nას-266-254-2013 გადაწყვეტილება; [sakartvelos uzenaesi sasamartlos samokalako sakmeta p’alat’is 2013 ts’lis 25 dek’embris Nas-266-254-2013 gadats’q’vet’ileba;]
• საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2011 წლის 12 აპრილის Nას-1224-1076-2010 გადაწყვეტილება; [sakartvelos uzenaesi sasamartlos 2011 ts’lis 12 ap’rilis Nas-1224-1076-2010 gadats’q’vet’ileba;]
• ევროპის სასამართლოს 2009 წლის 7 ივლისის N1062/07 გადაწყვეტილება საქმეზე სტაგნო ბელგიის წინააღმდეგ. [evrop’is sasamartlos 2009 ts’lis 7 ivlisis N1062/07 gadats’q’vet’ileba sakmeze st’agno belgiis ts’inaaghmdeg .]
საავტორო უფლებები (c) 2025 ქართველი მეცნიერები
ეს ნამუშევარი ლიცენზირებულია Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 საერთაშორისო ლიცენზიით .
