აშშ-რუსეთის გეოსტრატეგიული ინტერესები შავი ზღვის რეგიონში ტრანსფორმირებადი მსოფლიო წესრიგის პირობებში
DOI:
https://doi.org/10.52340/splogos.2026.01.16საკვანძო სიტყვები:
შავი ზღვის რეგიონი, გეოსტრატეგიული მდებარეობა, აშშ-ს ინტერესები, ტრანსფორმირებადი მსოფლიო წესრიგი, რეგიონული უსაფრთხოებაანოტაცია
სტატიაში გაანალიზებულია შავი ზღვის გეოსტრატეგიული მდებარეობა აშშ-ისა და რუსეთის კონკურენტულ საგარეო და თავდაცვით პოლიტიკაში. სხვადასხვა სამეცნიერო დოკუმენტის ანალიზის საფუძველზე ჩამოყალიბებულია თანამედროვე და ისტორიული გეოპოლიტიკური თეორიები, რომელიც წარმოაჩენს შავი ზღვის როლს ტრანფორმირებადი მსოფლიო წესრიგისას რეგიონულ და გლობალურ დონეზე. კვლევის პროცესში გამოყენებულია რეგიონული და გლობალური აქტორების ინტერესების შედარებითი ანალიზი.
წარმოდგენილი სტატია პასუხობს კითხვას თუ რა ფაქტორები განაპირობებს რეგიონში ამ ორი გეოსტრატეგიული მეტოქის ინტერესების ტრანსფორმაციას ახალი მსოფლიო წესრიგის ცვლილებების პირობებში, სადაც სხვა აქტორები (ჩინეთი, თურქეთი, ნატო ევროკავშირი) ცდილობენ შეცვალონ ძალთა ბალანსი რეგიონში?
კვლევა ეყრდნობა შედარებითი ანალიზის მეთოდს. აშშ-ისა და რუსეთის საგარეო პოლიტიკური ინტერესების მიმოხილვისას გამოყენებულია ჰართლენდის თეორია, ძალთა ბალანსის თეორია, რეგიონული უსაფრთხოების კომპლექსური თეორია და თანამშრომლობითი უსაფრთხოების თეორია, რაც შავი ზღვის რეგიონის სტრატეგიულ მნიშვნელობას წარმოაჩენს საერთაშორისო დონეზე. მიმოხილულია შავი ზღვის რეგიონში აშშ-ის, რუსეთისა და ახალი აქტორის − ჩინეთის ინტერესები და რეგიონში მიმდინარე დაპირისპირება, რამაც რეგიონი აქცია ბიპოლარული კონურენციის სივრციდან საერთაშორისო კონფროტაციის ახალ ტალღად, სადაც თითოეული ლოკალური ქმედება წარმოშობს გლობალურ შედეგებს.
კვლევა, თავის მხრივ, მნიშვნელოვან წვლილს შეიტანს ტრანსფორმირებადი მსოფლიო წესრიგისას რეგიონში საერთაშორისო და რეგიონული აქტორების სტრატეგიული ქმედებების კვლევაში.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
წყაროები
აბრამიძე თინათინი, „შავი ზღვის სრუტეების საკითხი წამყვან სახელმწიფოთა საგარეო პოლიტიკაში XX–XXI საუკუნეთა მიჯნაზე“, ბათუმი: ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 2021. https://bsu.edu.ge/text_files/ge_file_16162_2.pdf .
ბატაშვილი დავითი, „რუსეთის სტრატეგია და შავი ზღვა“, თბილისი: საქართველოს სტრატეგიისა და საერთაშორისო ურთიერთობათა კვლევის ფონდი, 2021. https://gfsis.org.ge/files/library/pdf/.
გაბელია ირაკლი, „ნატოს სტრატეგია შავი ზღვის რეგიონალური უსაფრთხოების კონტექსტში“, თბილისი: კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტი, 2019. https://openscience.ge/bitstream/1/1691/1/Irakli%20Gabelia%20Samagistro.pdf.
გაბელია ირაკლი, „შავი ზღვის უსაფრთხოება თანამედროვე გეოპოლიტიკურ კონტექსტში“, სადოქტორო ნაშრომი, 2023.
სურმავა გიორგი, „შავი ზღვა, მოთამაშეთა ინტერესები და შესაძლებლობები“, თბილისი: საქართველოს სტრატეგიისა და საერთაშორისო ურთიერთობათა კვლევის ფონდი, 2021.
“Black Sea Fleet: Complete Ship List.” Kchf.ru. Accessed April 16, 2026. https://www.kchf.ru/eng/ship/.
მეგრელიშვილი ეკა, „თურქეთის დაბალანსებული საგარეო პოლიტიკა და მედიატორის როლი უკრაინა-რუსეთის ომის კონტექსტში“, 2023. https://di.gov.ge/publications/analytical-collection/thurqethis-dabalansebuli-sagareo-politika-da-mediatoris-roli-ukraina-rusethis-omis-konteqstshi.
კოპალიანი კარლო და კვეტენაძე ზურაბი, „2007 წლის მიუნხენის კონფერენცია და ახალი მსოფლიო წესრიგის კონტურები“, 2021. https://shromebi.gtu.ge/admin/uploads/ shroma%20N2(2021)/011-kopaliani.pdf.
კიკნაძე თამარი და შავაძე ლაშა, „ანაკლიის პორტი და მისი გავლენა საქართველოს გეოპოლიტიკაზე”, 2025.
ურუშაძე მაია, „რუსეთ-უკრაინის ომი და რუსეთის გრძელვადიანი სტრატეგიული ინტერესები“, 2023. https://gfsis.org.ge/ge/blog/view/1551.
ხუციბერიძე ლიკა, „თურქეთის როლი ევროპის უსაფრთხოების ახალ არქიტექტურაში“, 2025. https://gnomonwise.ug.edu.ge/ge/publications/analytics/256.
ჯოჯიშვილი ქეთევან, „შავი ზღვის გეოპოლიტიკური იდენტობა და მისი როლი ახალი ცივი ომის პირობებში“, 2024. https://www.researchgate.net/publication/380950459.
Arase David, “China’s Two Silk Roads Initiative: What It Means for Southeast Asia”, Southeast Asian Affairs, 2015.
Boyse Matthew, “The Future of United States Black Sea Strategy” Washington, DC: Hudson Institute, 2025. https://www.hudson.org/foreign-policy/future-united-states-black-sea-strategy-matthew-boyse.
“Black Sea in Security in 2025”, “Russian International Development Lab (RIDL)“, Accessed April 13, 2026. https://ridl.io/black-sea-in-security-in-2025/.
Bzhalava Vakhtang, “The Role of the Black Sea in the International Political System”, Tbilisi: Tbilisi State University, 2023. https://tsu.ge/assets/media/ files/ 17/%E1%83%90% E1%83% A0%E1%83%A5%E1%83%98%E1%83%95%E1%83%98%202023/MA%20Thesis.Bzhalava-The%20Role%20of%20the%20Black%20Sea%20in%20the%20International%20Political%20System.pdf.
“China and Central-Eastern Europe, ‘17+1’ at the End of the Line”, Balcani e Caucaso, October 17, 2025. https://www.balcanicaucaso.org/en/cp_article/china-and-central-eastern-europe-171-at-the-end-of-the-line/.
“Comment by Foreign Ministry Spokeswoman Maria Zakharova on the Black Sea Region”, Russian Ministry of Foreign Affairs, 2022. https://mid.ru/en/foreign_policy/news/1790809/.
Harangozo Tamas, “Black Sea Report”, NATO Parliamentary Assembly, 2025. https://www.nato-pa.int/.
“How Geopolitical Competition in the Black Sea Is Redefining Regional Order”, Chatham House, March 2024. https://www.chathamhouse.org/2024/03/how-geopolitical-competition-black-sea-redefining-regional-order.
