ბულინგი, როგორც სოციალური დინამიკის გამოვლინება: სტატუსი, ურთიერთობები და კულტურა
DOI:
https://doi.org/10.52340/splogos.2026.01.17საკვანძო სიტყვები:
სასკოლო ბულინგი, სოციალური სტატუსი, ფსიქოლოგიური კეთილდღეობა, სოციალური იზოლაცია, კულტურული კონტექსტიანოტაცია
წინამდებარე კვლევის მიზანია სასკოლო ბულინგის სოციალურ-ფსიქოლოგიური და კულტურული დეტერმინანტების კომპლექსური შესწავლა შერეული მეთოდოლოგიის გამოყენებით. კვლევა ეფუძნება იმ თეორიულ მიდგომას, რომლის მიხედვითაც ბულინგი წარმოადგენს მრავალდონიან პროცესს, რომელიც ფორმირდება ინდივიდუალური, ინტერპერსონალური და კულტურული ფაქტორების ურთიერთქმედების საფუძველზე.
კვლევაში მონაწილეობდა 450 მოსწავლე (ასაკი: 13–17 წელი). რაოდენობრივი მონაცემები შეგროვდა სტანდარტიზებული კითხვარების გამოყენებით და გაანალიზდა კორელაციური და რეგრესიული მეთოდებით, ხოლო თვისებრივი მონაცემები მიღებული იქნა ფოკუს-ჯგუფებში ჩატარებული დისკუსიების მეშვეობით და დამუშავდა თემატური ანალიზის საფუძველზე.
მიღებულმა შედეგებმა აჩვენა, რომ სოციალური სტატუსი წარმოადგენს ბულინგის მნიშვნელოვან, თუმცა, არაპირდაპირ მაპროგნოზირებელ ფაქტორს. მისი გავლენა ხორციელდება ფსიქოლოგიური და სოციალური მედიატორების მეშვეობით. სოციალური იზოლაცია გამოვლინდა როგორც ძლიერი რისკ-ფაქტორი, ხოლო ფსიქოლოგიური კეთილდღეობა და თანატოლებთან პოზიტიური ურთიერთობები, როგორც დამცავი ფაქტორები. კვლევამ ასევე დაადასტურა კულტურული კონტექსტის მნიშვნელოვანი როლი ბულინგის ფორმებისა და აღქმის განსაზღვრაში.
დასკვნის სახით, ბულინგის ეფექტური გაგება და პრევენცია საჭიროებს ინტეგრირებულ, სისტემურ და კულტურულად სენსიტიურ მიდგომას, რომელიც აერთიანებს ინდივიდუალურ, სოციალურ და კულტურულ ფაქტორებს.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
წყაროები
Arseneault L. (2018). Annual research review: The persistent and pervasive impact of being bullied in childhood and adolescence. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 59 (4), 405-421. https://doi.org/10.1111/jcpp.12841.
Bandura A. (1977). Social learning theory. Prentice Hall.
Bradshaw C. P. (2018). Translating research to practice in bullying prevention. American Psychologist, 73 (2), 245-254.
Bronfenbrenner U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
Casale S., & Fioravanti, G. (2020). Cyberbullying and psychological well-being. Computers in Human Behavior, 102, 1-7. https://doi.org/10.1016/j.chb.2019.09.013.
Cillessen A. H. N., & Mayeux, L. (2011). From censure to reinforcement: Developmental changes in the association between aggression and social status. Child Development, 82(2), 658–671. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01551.x.
Cook C. R., Williams K. R., Guerra N. G., Kim T. E., & Sadek S. (2010). Predictors of bullying and victimization in childhood and adolescence: A meta-analytic investigation. School Psychology Quarterly, 25 (2), 65-83. https://doi.org/10.1037/a0020149.
Copeland W. E., Wolke D., Angold A., & Costello E. J. (2013). Adult psychiatric outcomes of bullying and being bullied. JAMA Psychiatry, 70 (4), 419-426. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2013.504.
Espelage D. L., & Swearer S. M. (2003). Research on school bullying and victimization: What have we learned and where do we go from here? School Psychology Review, 32 (3), 365-383.
Evans C. B. R., Fraser M. W., & Cotter K. L. (2014). The effectiveness of school-based bullying prevention programs: A systematic review. Aggression and Violent Behavior, 19(5), 532544. https://doi.org/10.1016/j.avb.2014.07.004.
Farmer T. W., McAuliffe Lines, M., & Hamm J. V. (2010). Revealing the invisible hand: The role of peer group structures in school bullying. Journal of Applied Developmental Psychology, 31 (6), 437-446. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2010.07.003.
Foody, M., Samara, M., & O’Higgins Norman, J. (2020). Bullying and cyberbullying studies in schools: A review. Aggression and Violent Behavior, 51, 101426. https://doi.org/10.1016/j.avb.2020.101426.
Garandeau C. F., Lee I. A., & Salmivalli, C. (2014). Differential effects of the KiVa anti-bullying program on popular and unpopular bullies. Journal of Applied Developmental Psychology, 35(1), 44-50. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2013.10.004.
Hofstede G. (2001). Culture’s consequences: Comparing values, behaviors, institutions and organizations across nations (2nd ed.). Sage.
Hong J. S., & Espelage D. L. (2012). A review of research on bullying and peer victimization in school: An ecological system analysis. Aggression and Violent Behavior, 17 (4), 311-322. https://doi.org/10.1016/j.avb.2012.03.003.
Hymel S., & Swearer S. M. (2015). Four decades of research on school bullying. American Psychologist, 70(4), 293-299.
Menesini E., & Salmivalli C. (2017). Bullying in schools: The state of knowledge. Annual Review of Psychology, 68, 201-228. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010416-044038.
Modecki K. L., Minchin J., Harbaugh A. G., Guerra N. G., & Runions K. C. (2014). Bullying prevalence across contexts: A meta-analysis. Journal of Adolescent Health, 55 (5), 602-611. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2014.06.007.
Nivette A., Eisner M., Malti T., & Ribeaud D. (2019). Sex differences in aggression among children of low and high gender inequality backgrounds. Aggressive Behavior, 45 (5), 526-539. https://doi.org/10.1002/ab.21835.
Olweus D. (1993). Bullying at school: What we know and what we can do. Blackwell.
Reijntjes A., Kamphuis J. H., Prinzie P., & Telch M. J. (2013). Peer victimization and internalizing problems in children: A meta-analysis of longitudinal studies. Child Abuse & Neglect, 37 (10), 881-890. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2013.06.009.
Salmivalli C. (2010). Bullying and the peer group: A review. Aggression and Violent Behavior, 15 (2), 112-120. https://doi.org/10.1016/j.avb.2009.08.007.
Salmivalli C. (2018). Peer group dynamics in bullying. Current Opinion in Psychology, 19, 1-5. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2017.08.039.
Sentse M., Kretschmer T., & Salmivalli C. (2015). The longitudinal interplay between bullying, victimization, and social status. Journal of Youth and Adolescence, 44(9), 1764-1777. https://doi.org/10.1007/s10964-015-0304-7.
Sidanius J., & Pratto F. (1999). Social dominance: An intergroup theory of social hierarchy and oppression. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139175043.
UNESCO. (2019). Behind the numbers: Ending school violence and bullying. UNESCO Publishing.
Wolke D., & Lereya S. T. (2015). Long-term effects of bullying. Archives of Disease in Childhood, 100 (9), 879-885. https://doi.org/10.1136/archdischild-2014-306667.
