ფარმაცევტული ნივთიერებების გარემოში გავრცელება და მათი ეკოლოგიური ზემოქმედება
DOI:
https://doi.org/10.52340/jecm.2025.05.05საკვანძო სიტყვები:
Pharmaceuticals, Environmental impact, Medical waste, Drug residuesანოტაცია
თანამედროვე მედიცინაში სამკურნალო საშუალებების ფართო გამოყენება თანმდევ გამოწვევებთან არის დაკავშირებული. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემაა ფარმაცევტული პროდუქტის ბუნებრივ გარემოში მოხვედრა და მათი ეკოლოგიური ზემოქმედება. სამკურნალო ნივთიერებები გარემოში ხვდება სხვადასხვა გზით: ადამიანის და ცხოველის ორგანიზმიდან გამოყოფით, გამოუყენებელი მედიკამენტების არასწორი განადგურებით, სამედიცინო დაწესებულებებისა და ფარმაცევტული საწარმოების წყლის სისტემით, ასევე სოფლის მეურნეობაში მათი გამოყენების გზით. გრძელვადიან პერსპექტივაში, ეს პროცესები საფრთხეს უქმნის ბიომრავალფეროვნებას, ეკოსისტემის სტაბილურობას და ცოცხალი ორგანიზმების ჯანმრთელობას. შესაბამისად, საკითხი მოითხოვს ინტერდისციპლინურ მიდგომას, რაც გულისხმობს ფარმაცევტული ნარჩენების მართვის სისტემის გაუმჯობესებას, საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებას და რეგულაციების გამკაცრებას გარემოს მდგრადობის უზრუნველსაყოფად.
Downloads
წყაროები
Shashiashvili, N. (2025). The strategic role of the pharmacist in environmental risk management. Georgian Scientists, 7(2), 184–195. https://doi.org/10.52340/gs.2025.07.02.17
Tim aus der Beek T., Weber F.A., et al. (2016) Pharmaceuticals in the environment - Global occurrences and perspectives. Environmental Toxicology and Chemistry; 35(4):823-835. https://doi.org/10.1002/etc.3339
Wilkinson, J. L., Boxall, A. B. A., Kolpin, D. W., Leung, K. M. Y., et al. (2022). Pharmaceutical pollution of the world’s rivers. Proceedings of the National Academy of Sciences, 119(8), e2113947119. https://doi.org/10.1073/pnas.2113947119
Daughton, C. G. (2018). Pharmaceuticals and the Environment (PiE): Evolution and impact of the published literature revealed by bibliometric analysis. Science of The Total Environment, 635, 1334–1351. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2018.04.012
U.S. Food and Drug Administration (FDA). (2022). Disposal of Unused Medicines: What You Should Know. https://www.fda.gov/drugs/safe-disposal-medicines/disposal-unused-medicines-what-you-should-know
Larsson DG, de Pedro C, Paxeus N. Effluent from drug manufactures contains extremely high levels of pharmaceuticals. J Hazard Mater. 2007 Sep 30;148(3):751-5. doi: 10.1016/j.jhazmat.2007.07.008.
Christopher Green, Jayne Brian, Rakesh Kanda et al. Environmental concentrations of anti-androgenic pharmaceuticals do not impact sexual disruption in fish alone or in combination with steroid oestrogens, Aquatic Toxicology, 2015;160:117-127. https://doi.org/10.1016/j.aquatox.2014.12.022.
García Hernández, M.P., Cabas, I., Rodenas, M.C. et al. 17α-ethynylestradiol prevents the natural male-to-female sex change in gilthead seabream (Sparus aurata L.). Sci Rep 10, 20067 (2020). https://doi.org/10.1038/s41598-020-76902-9
Wei-Li Jia, Chao Song, Liang-Ying He, Ben Wang, Fang-Zhou Gao, Min Zhang, Guang-Guo Ying, Antibiotics in soil and water: Occurrence, fate, and risk, Current Opinion in Environmental Science & Health, 2023; 32:100437. https://doi.org/10.1016/j.coesh.2022.100437.
Caldara M, Marmiroli N. Antimicrobial Properties of Antidepressants and Antipsychotics-Possibilities and Implications. Pharmaceuticals (Basel). 2021 Sep 10;14(9):915. doi: 10.3390/ph14090915.
Ciara Baines, Adelaide Lerebours, et al. Linking pollution and cancer in aquatic environments: A review, Environment International, 2021; 149:106391. https://doi.org/10.1016/j.envint.2021.106391
Md Khaled Mosharaf, Rachel L. Gomes, et al. Wastewater reuse and pharmaceutical pollution in agriculture: Uptake, transport, accumulation and metabolism of pharmaceutical pollutants within plants, Chemosphere, 2024; 364:143055. https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2024.143055.
Shashiashvili N. Environmental Risk Management of Pharmaceuticals: Comparative Global Practices. Health Policy, Economics and Sociology, 2025; 9 (1). https://doi.org/10.52340/healthecosoc. 2025.09.01.06
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
