მიწისქვეშა მტკნარი წყლის რესურსების მართვა საქართველოში - არსებული გამოწვევები და პერსპექტივები
DOI:
https://doi.org/10.52340/pajig.2026.137.13საკვანძო სიტყვები:
fresh groundwater, hydrogeological monitoring, sustainable managementანოტაცია
მიწისქვეშა მტკნარი წყლის რესურსების მდგრადი მართვა თანამედროვე ჰიდროგეოლოგიის ერთ-ერთ უმთავრეს გამოწვევას წარმოადგენს. მსოფლიოს მასშტაბით მტკნარი წყლის რესურსებზე მზარდი მოთხოვნილება, კლიმატის გლობალური ცვლილება და გარემოზე ტექნოგენური ზემოქმედება მიწისქვეშა წყლების რაციონალური გამოყენებისა და დაცვის აუცილებლობას კიდევ უფრო აქტუალურს ხდის. აღნიშნული საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საქართველოსთვის, სადაც დასახლებული პუნქტების სასმელ-საყოფაცხოვრებო წყალმომარაგების 95%-ზე მეტი მიწისქვეშა წყლების ბაზაზე ხორციელდება. ამ რესურსის განსაკუთრებული მნიშვნელობის მიუხედავად, საქართველოში მიწისქვეშა მტკნარი წყლის რესურსების თანამედროვე და კომპლექსური შეფასება მრავალი წელია არ განხორციელებულა და არსებული მონაცემები, ძირითადად, XX საუკუნის 90-იან წლებამდე ჩატარებულ კვლევებს ეყრდნობა. მიწისქვეშა წყლების ექსპლუატაცია სისტემური დაგეგმვისა და სათანადო კონტროლის გარეშე მიმდინარეობდა, რაც დღემდე მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება. ამასთან, აღნიშნული პერიოდიდან მნიშვნელოვნად გაიზარდა სასმელ-სამეურნეო წყალზე მოთხოვნილება. ამავე პერიოდიდან ასევე შეწყდა ცენტრალიზებული ჰიდროგეოლოგიური მონიტორინგი, რის შედეგადაც დღეისთვის არ არსებობს სრულყოფილი ინფორმაცია მიწისქვეშა წყლების რაოდენობრივი და ხარისხობრივი მახასიათებლების შესაძლო ცვლილებების შესახებ. დღევანდელი მოცემულობით, დარგის სპეციალისტების წინაშე მრავალი გამოწვევა დგას, რომელთა კვალიფიციურ დონეზე გადაწყვეტა არსებული ვითარების სიღრმისეულ შეფასებას და მკაფიო, სტრატეგიული სამოქმედო გეგმების შემუშავებას საჭიროებს. 2026 წლის სექტემბრიდან წყლის რესურსების, მათ შორის მიწისქვეშა მტკნარი სასმელი წყლის რესურსების, შეფასება უნდა განხორციელდეს „წყლის რესურსების მართვის შესახებ“ საქართველოს ახალი კანონის მოთხოვნების შესაბამისად, რომელიც მიღებულია 2023 წლის 30 ივნისს. ახალი კანონმდებლობა ითვალისწინებს წყლის ობიექტების რაოდენობრივი და ხარისხობრივი მდგომარეობის სისტემური მონიტორინგის, შეფასებისა და მართვის ეფექტური მექანიზმების შექმნას. აღნიშნულ პროცესში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება მიწისქვეშა წყლებს, როგორც წყლის რესურსების მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის შეფასება თანამედროვე ჰიდროგეოლოგიური კვლევების გარეშე შეუძლებელია. ახალი საკანონმდებლო მოთხოვნების პრაქტიკაში განხორციელება, თავის მხრივ, ზრდის ჰიდროგეოლოგიის, როგორც გამოყენებითი სამეცნიერო დარგის, მნიშვნელობას და დღის წესრიგში აყენებს სახელმწიფოს მიერ მასშტაბური ჰიდროგეოლოგიური კვლევების განხორციელების აუცილებლობას. აღნიშნული კვლევების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებას ჰიდროგეოლოგიური მონიტორინგი წარმოადგენს, რომლის განახლება საქართველოში 2013 წლიდან, სსიპ გარემოს ეროვნული სააგენტოს გეოლოგიის დეპარტამენტმა დაიწყო. განახლებული სამუშაოების ფარგლებში, დაინერგა მიწისქვეშა წყლების მონიტორინგის თანამედროვე მეთოდოლოგია, რომელიც წყლის მახასიათებელი პარამეტრების უწყვეტი მონიტორინგისა და გარემოს ეროვნულ სააგენტოში მონაცემთა ავტომატურ რეჟიმში გადმოცემის საშუალებას იძლევა. ჰიდროგეოლოგიური მონიტორინგი მნიშვნელოვანია წყლის რაოდენობრივ და ხარისხობრივ მახასიათებლებზე მიმდინარე დაკვირვებისა და მისი ცვლილებების დროული გამოვლენისთვის, თუმცა მხოლოდ მონიტორინგის მონაცემები არაა საკმარისი მიწისქვეშა წყლის რესურსების სრულყოფილი შეფასებისა და გრძელვადიან პერსპექტივაში მათი მდგრადი მართვისთვის. ამ მიზნით, აუცილებელია არსებული ჰიდროგეოლოგიური ინფორმაციის, წარსულში ჩატარებული კვლევის შედეგებისა და თანამედროვე მონიტორინგის მონაცემების ერთობლივი ანალიზი. ამასთან, მიწისქვეშა მტკნარი სასმელი წყლის რესურსების მდგრადი მართვა, ჰიდროგეოლოგიურ საკითხებთან ერთად, სოციალურ-ეკონომიკურ და გარემოსდაცვით გამოწვევებსაც უკავშირდება. შესაბამისად, ქართველი სპეციალისტების წინაშე მდგარი ამოცანების გადაწყვეტა თანამედროვე ტექნოლოგიური და კვლევითი მეთოდების, სამართლებრივი მექანიზმებისა და საზოგადოების მონაწილეობის ინტეგრირებას მოითხოვს. სტატიაში წარმოდგენილია სახელმწიფო ჰიდროგეოლოგიური მონიტორინგის ფარგლებში მიმდინარე სამუშაოები და 2026 წლის მდგომარეობით მიღებული ძირითადი შედეგები, რომლებიც საფუძვლად უნდა დაედოს მიწისქვეშა წყლების მონიტორინგის ქსელის განვითარებას და სააუზო მართვის გეგმების შემუშავებას.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
წყაროები
European Commission (2007). Common Implementation Strategy for the Water Framework Directive (2000/60/EC). Guidance Document No. 15. Guidance on Groundwater Monitoring. Luxembourg: Office for Official Publications of the European Communities. ISBN 92-79-04558-X. ISSN 1725-1087.
European Commission, Directorate-General for Environment (2011). Common Implementation Strategy for the Water Framework Directive (2000/60/EC). Guidance Document No. 26. Guidance on Risk Assessment and the Use of Conceptual Models for Groundwater. Luxembourg: Publications Office of the European Union. ISBN 978-92-79-16699-0. ISSN 1725-1087. https://doi.org/10.2779/53333
Gaprindashvili M., Kitiashvili N., Gaprindashvili G., Kakhadze M. (2021). Information Hydrogeological Report - Assessment of the Quantitative and Qualitative Characteristics of Georgia’s Fresh Drinking Groundwater Resources: Analysis of the Current Status, Forecast and Recommendations. LEPL National Environmental Agency, Department of Geology (2021). Tbilisi. Universali. ISBN 978-9941-33-024-7. 296 p.
Law of Georgia on Water Resources Management (2023). https://matsne.gov.ge/ka/document/view/5846594?publication=4
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
