მტკვრის დასავლეთ ფორლენდის ნაოჭა-შეცოცებითი სარტყლის საქართველოს ნაწილის დეფორმაციის სტრუქტურული სტილი: სეისმური არეკვლის პროფილების საფუძველზე
DOI:
https://doi.org/10.52340/pajig.2026.137.11საკვანძო სიტყვები:
Kura foreland fold-and-thrust belt, seismic reflection profile, fault-propagation fold, pop-up structure, detachmentანოტაცია
მტკვრის ფორლანდის ნაოჭა-შეცოცებითი სარტყელი კავკასიონსა და მცირე კავკასიონს შორისაა მოქცეული და შორეული კოლიზიური ზონის დეფორმაციის ერთ-ერთ საუკეთესო მაგალითს წარმოადგენს. იგი მოიცავს საქართველოს და აზერბაიჯანის ტერიტორიებს. თანამედროვე შეხედულებების თანახმად, მტკვრის ფორლანდი ოლიგოცენურიდან ქვედა მიოცენის ჩათვლით წარმოადგენდა ტიპურ ფორლანდურ აუზს. მზარდი ნალექებისა და დეტრიტული აპატიტების ტრეკული ანალიზის საფუძველზე შუა-გვიან მიოცენში მტკვრის ფორლანდის აუზში კუმშვითი დეფორმაცია დაიწყო. კვლევის მიზანს წარმოადგენდა საკვლევი ტერიტორიის აგებულების და დეფორმაციის სტრუქტურული სტილის დადგენა. ამ თვალსაზრისით საკვლევი ობიექტი უნიკალურია და მტკვრის ფორლანდის მესამეული დროის ტექტონიკური ევოლუცია მთლიანად ასახავს რეგიონის კუმშვითი დეფორმაციის ისტორიას. კვლევის ობიექტს წარმოადგენს მტკვრის დასავლეთ ფორლანდის ცენტრალური ნაწილი, რომელიც მტკვრის ფორლანდის ნაოჭა-შეცოცებითი სარტყლის შემადგენელი ნაწილია.
სტატიაში წარმოდგენილია მტკვრის დასავლეთ ფორლანდის ცენტრალური ნაწილის გეოლოგიური აგებულება. სეისმური პროფილების (დროითი მიგრაცია) ინტერპრეტირებისთვის გამოყენებული იქნა ბურღილების და ზედაპირული გეოლოგიის მონაცემები. სეისმური პროფილების ინტერპრეტირება მოხდა სტრუქტურული გეოლოგიის, სპეციალური კომპიუტერული პროგრამა Move-ის მეშვეობით. კომპიუტერულ პროგრამაში გამოყენებულია რღვევებთან დაკავშირებული ნაოჭების თეორიის ძირითადი პრინციპები და მეთოდები.
სტრუქტურული ინტერპრეტაცია მოიცავს ექვს ჰორიზონტს (მაიკოპის - ოლიგოცენ-ადრე მიოცენის ზედა ნაწილი, შუა მიოცენის ზედა ნაწილი, ქვედა სარმატის - ზედა მიოცენის ზედა ნაწილი, შუა სარმატის - ზედა მიოცენის ზედა ნაწილი, ზედა სარმატის - ზედა მიოცენის ზედა ნაწილი და მეოტიურ-პონტური - ზედა მიოცენის ზედა ნაწილი).
ინტერპრეტირებული სეისმური პროფილების მიხედვით, მტკვრის ფორლანდი თხელ-ზეწრული ნაოჭა-შეცოცებითი სარტყელია და მის აგებულებაში მონაწილეობს სამხრეთ-ვერგენტული შეცოცებები, სამხრეთ-ვერგენტული ქილაკუპრას რღვევა-გავრცელებადი ნაოჭი და ჩრდილო-ვერგენტული იორის რღვევა-გავრცელებადი ნაოჭი. იორის ანტიკლინი ტიპური „pop-up“ სტრუქტურაა, გართულებული სამხრეთ-ვერგენტული ზურგის შეცოცებით და ჩრდილო-ვერგენტული რამპით. სეისმური პროფილების მიხედვით დეფორმაცია კონტროლდებოდა რამდენიმე მოწყვეტის ზედაპირით. ზედაპირული მოწყვეტის ზედაპირებთან დაკავშირებული იყო სამხრეთ-ვერგენტული შეცოცებების ფორმირება, ხოლო შუალედურ და ქვედა მოწყვეტის დონეებთან კი ჩრდილო- და სამხრეთ-ვერგენტულ რღვევებთან დაკაცშირებული ნაოჭების ფორმირება. სეისმური პროფილების მიხედვით, მზარდი ნალექები დაკავშირებულია სინკლინებთან და იძლევა ინფორმაციას საკვლევი ტერიტორიის დეფორმაციის ასაკის შესახებ. მზარდი ნალექები წარმოდგენილია პლიოცენ-პლეისტოცენური მარჩხი ზღვის და კონტინენტური წყებებით.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
წყაროები
Adamia, Sh., Sadradze, N., Alania, V., Talakhadze, G., Khmaladze, K., Sadradze, G. (2022). Geology and Geodynamics of the lithosphere of Georgia, 1:200000-scale digital geological map and explanatory note of Georgia. Ivane Javakhishvili Tbilisi State University, Mikheil Nodia Geophysical Institute, Proceedings v. LXXIV. ISSN 1512-1135. Publishing House Ltd Vesta, Tbilisi, Georgia. 169 p.
Adamia, Sh., Alania, V., Chabukiani, A., Chichua, G., Enukidze, O., Sadradze, N. (2010). Evolution of the Late Cenozoic basins of Georgia (SW Caucasus): a review. Geological Society, London, Special Publications, 340, pp. 239-259.
Adamia, Sh., Alania, V., Ananiashvili, G., Bombolakis, E., Chichua, G., Girshiashvili, D., Martin, R., Tatarashvili, L. (2002). Late Mesozoic-Cenozoic geodynamic evolution of the eastern Georgian oil-gas bearing basins. Geologica Carpathica, 53, pp. 155-159.
Adamia, Sh.,Lordkipanidze, M., Zakariadze, G. (1977). Evolution of an active continental margin as exemplified by the alpine history of the Caucasus. Tectonophysics, 40, pp. 183–199.
Alania, V., Suriano, J., Chen, H., Corrado, S. (2023a). Editorial: Style of Deformation, Sedimentation, Kinematic and Thermal Evolution of Thrust-Top Basins: From Natural Examples to Models. Frontiers in Earth Science, 10, 1137824.
Alania, V., Enukidze, O., Razmadze, A., Beridze, T., Merkviladze, D., Shikhashvili, T. (2023b). Interpretation and analysis of seismic and analog modeling data of triangle zone: a case study from the frontal part of western Kura foreland fold-and-thrust belt, Georgia. Frontiers in Earth Sciences, 11, 1195767.
Alania, V., Melikadze, G., Pace, P., Fórizs, I., Beridze, T., Enukidze, O., Giorgadze, A., Razmadze, A. (2022). Deformation structural style of the Rioni foreland fold-and-thrust belt, western Greater Caucasus: Insight from the balanced cross-section. Frontiers in Earth Science, 10, 10968386.
Alania, V., Enukidze, O., Tevzadze, N. (2019). Some problems of Caucasus tectonics: new insight and data from the structural cross-sections. AAPG GTW: Exploration and Production in the Black Sea, Caucasus, and Caspian Region, 18–19 September 2019, Batumi, Georgia, P. 27.
Alania, V., Enukidze, O., Giorgadze, A., Glonti, N., Glonti, B., Koiava, K., Razmadze, A. et al. (2018). Structural architecture of the Kura foreland fold-and-thrust belt using seismic reflection profile, Georgia. Universal Journal of Geoscience 6, pp. 184-190.
Alania, V., Chabukiani, A., Chagelishvili, R., Enukidze, O., Gogrichiani, K., Razmadze, A., Tsereteli, N. (2017). Growth structures, piggyback basins and growth strata of Georgian part of Kura foreland fold and thrust belt: implication for Late Alpine kinematic evolution. Geological Society, London, Special Publications, 428, pp. 171-185.
Alania, V., Enukidze, O., Koiava, K., Razmadze, A., Sanishvili, A. (2008). Thrust systems and time of deformation of the Gare Kakheti foothills, eastern Georgia (Georgia). An International Journal of Earth Science - Bollettino di Geofisica, teorica ed applicata, 49, pp. 207-208.
Basheleishvili, L., Kumelashvili, M. (2005). Geometry and genesis of thrust structures of the molasse depression of the Eastern Georgia. Georgian Oil and Gaz, 14, pp.39–46 (in Russian).
Bukhsianidze, M., Koiava, K. (2018). Synopsis of the terrestrial vertebrate faunas from the Middle Kura Basin (Eastern Georgia and Western Azerbaijan, South Caucasus). Acta Palaeontologica Polonica, 63(3), pp. 441-461.
Cavazza, W., Gusmeo, T., Zattin, M., Alania, V., Enukidze, O., Corrado, S., Schito, A. (2024). Two-step exhumation of Caucasian intraplate rifts: a proxy of sequential plate-margin collisional orogenies, Geoscience Frontiers, 15, 101737.
Corrado, S., Gusmeo, T., Schito, A., Alania, V., Enukidze, O., Conventi, E., Cavazza, W. (2021). Validating far-field deformation styles from the Adjara-Trialeti fold-and-thrust belt to the Greater Caucasus (Georgia) through multi-proxy thermal maturity datasets. Marine and Petroleum Geology, 130, 105141.
Forte, A., Cowgill, E., Bernardin, T., Kreylos, O., Hamann, B. (2010). Late Cenozoic deformation of Kura fold-thrust belt, southern Greater Caucasus. Geological Society of America Bulletin, 122, pp. 465-486.
Gamkrelidze, I., Koiava, K., Maisadze, F., Chichua, G. (2024). Thin-and thick-skinned nappes of the southern slope of the Georgian Greater Caucasus: indicators of syn-collisional A-type subduction. Acta Geologica Polonica, 74(1), e3 doi: 10.24425/agp.2023.148028
Gamkrelidze I., Maisadze F. (2010). Some New Considerations on the Age, Composition, Geological Position and Genesis of Olistostromes of the Southern Slope of the Greater Caucasus (within Georgia). Bull. Georg. Natl. Acad. Sci., 4(2), pp. 103-116.
Gusmeo, T., Schito, A., Corrado, S., Alania, V., Enukidze, O., Zattin, M., Pace, P., Cavazza, W. (2022). Tectono-thermal evolution of central Transcaucasia: Thermal modelling, seismic interpretation, and low-temperature thermochronology of the eastern Adjara-Trialeti and western Kura sedimentary basins (Georgia). Journal of Asian Earth Sciences, 237, 105355.
Gusmeo, T., Cavazza, C., Alania, V., Enukidze, O., Zattin, M., Corrado, S. (2021). Structural inversion of back-arc basins-The Neogene Adjara-Trialeti fold-and-thrust belt (SW Georgia) as a far-field effect of the Arabia-Eurasia collision. Tectonophysics, 803, 228702.
Khain, V. (1975). Structure and main stages in the tectono-magmatic development of the Caucasus: an attempt at geodynamic interpretation. Am. J. Sci., 275-A, pp. 131-156.
Mosar, J., Mauvilly, J., Koiava, K., Gamkrelidze, I., Enna, N., Lavrishev, V., Kalberguenova, V. (2022). Tectonics in the Greater Caucasus (Georgia–Russia): From an intracontinental rifted basin to a doubly verging fold-and-thrust belt. Mar. Pet. Geol. 140, 105630.
Mosar, J., Kangarli, T., Bochud, M., Glasmacher, U.A., Rast, A., Brunet, M.F., Sosson, M. (2010). Cenozoic–Recent tectonics and uplift in the Greater Caucasus: A perspective from Azerbaijan. Geological Society, London, Special Publications, 340, pp. 261-280.
Nemcok, M., Glonti, B., Yukler, A., Marton, B. (2013). Development history of the foreland plate trapped between two converging orogens: Kura Valley, Georgia, case study. Geological Society, London, Special Publications, 377, pp. 159-188.
Philip, H., Cisternas, A., Gvishiani, A., Gorshkov, A., (1989). The Caucasus: an actual example of the initial stages of continental collision: Tectonophysics, 161, 1-21.
Razmadze, A. (2021). 2-3D Structural Model of the Sakharetba Anticline Using Seismic Profiles, Kura Foreland Basin. Bull. Georg. Natl. Acad. Sci., 15(4), pp. 69-73.
Sepashvili, O. (1976). Geological structure of the Gare Kakheti, 230 p. Gruzneft, Tbilisi, (in Russian)
Shaw J. H., Connors C. D., Suppe J. (2005). Seismic interpretation of contractional fault-related folds. AAPG Studies in Geology, 53, 156 p.
Sosson, M., Stephenson, S., Sheremet, Y., Rolland, Y., Adamia, Sh., Melkonian, R., et al. (2016). The Eastern Black Sea-Caucasus region during Cretaceous: new evidence to constrain its tectonic evolution. Compte-Rendus Geosciences, 348, pp. 23-32.
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
