აჭარაში აღმოჩენილი კლასიკური ხანის იმპორტული მონეტები
საკვანძო სიტყვები:
ფიჭვნარი, ქიზიკინები, სინოპური და ჩრდილოშავიზღვისპირული მონეტებიანოტაცია
ფიჭვნარში, ციხისძირში, ბათუმისციხეში, გონიოში და სხვ. აღმოჩენილი უცხოური და ადგილობრივი მონეტები ძალიან საინტერესო ნიმუშებს ავლენს.
შავიზღვისპირეთის სხვა სანაპიროებისგან განსხვავებით, ფიჭვნარი ჯერჯერობით ერთადერთი ადგილია, სადაც ძვ.წ. V საუკუნის პირველ ნახევრის სამარხებში მონეტის, ე.წ. „ქარონის ობოლის“ ჩადების ფაქტია დაფიქსირებული.
აქ აღმოჩენილია ელექტრუმისგან დამზადებული ქიზიკენები, რომლებიც ძვ.წ. V საუკუნის პირველი ნახევრით თარიღდება, ამიერკავკასიის სხვა ლოკაციებზე ჯერ არ აღმოჩენილა.
საინტერესოა ჩრდილოეთი შავიზღვისპირეთის მონეტები: პანტიკაპეონის ვერცხლის მონეტა ლომის გამოსახულებით (ძვ.წ. 475-450 წწ), ძვ.წ. V საუკუნის მეორე მეოთხედში აპოლონის ტაძარში მოჭრილი ჰემიობოლი, თეოდოსიისა და ნიმფეონის მონეტები (ძვ.წ. V საუკუნის ბოლო მეოთხედი) და სხვ.
ფიჭვნარის კოლხურ და ბერძნულ ნეკროპოლისებზე ასევე დასტურდება ძვ.წ. V და IV საუკუნეების სინოპური დრაქმები. აქ და სხვა ლოკაციებზე შემთხვევით აღმოჩნდა ამისოს, ისევე როგორც ხმელთაშუაზღვისპირეთის სხვადასხვა ცენტრის მონეტებიც.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
წყაროები
ბრაუნდი დ. 2014: საქართველო ანტიკურ ხანაში: კოლხეთისა და ამიერკავკასიის იბერიის ისტორია ძვ.წ. 550-ახ.წ. 562 წლები. ბათუმი, შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
ვარშალომიძე ი. 2016: ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმის ნუმიზმატიკური საგანძური, ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი.
ვარშალომიძე ი. 2023: ფიჭვნარი ნუმიზმატიკური მასალების მიხედვით. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 266-287.
ვარშალომიძე ი., ძნელაძე ნ. 2021: ხარიტონ ახვლედიანის სახელობის აჭარის მუზეუმში დაცული მონეტების კატალოგი, ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ნიკო ბერძენიშვილის ინსტიტუტი.
ვაშაკიძე ნ. 1983: ფიჭვნარის ელინისტური ხანის სამაროვანზე 1980 წელს წარმოებული არქეოლოგიური კვლევა-ძიების შედეგები. სდსძ, XII: 64-86.
ვაშაკიძე ნ., კახიძე ა. 1978: ფიჭვნარის ელინისტური ხანის სამაროვანზე 1975 წელს ჩატარებული საველე კვლევა-ძიების შედეგები. სდსძ, VII: 42-58, ტაბ. XI-XX.
ვაიკერსი მ., კახიძე ა., იაშვილი ი. 1999: შავიზღვისპირეთის საქალაქო ვერცხლის მონეტები ფიჭვნარის ძვ.წ. V საუკუნის სამაროვნებიდან. ლიტერატურული აჭარა, 4: 94-100.
კახიძე ა. 1963: ფიჭვნარში 1962 წელს წარმოებული არქეოლოგიური დაზვერვების შედეგები. 1962 წლის საველე არქეოლოგიური კვლევა-ძიების შედეგებისადმი მიძღვნილი ივ.ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტის სამეცნიერო სესიის მოხსენებათა მოკლე ანოტაციები, თბილისი: 52-53.
კახიძე ა. 1971a: საქართველოს ზღვისპირეთის ანტიკური ხანის ქალაქები, თბილისი, გამომცემლობა “მეცნიერება”.
კახიძე ა. 1971b: ფიჭვნარის ნაქალაქარის საიდუმლოებანი. გაზეთი “საბჭოთა აჭარა”, # 229.
კახიძე ა. 1974a: ფიჭვნარის სამაროვანზე 1967-1968 წლებში აღმოჩენილი უცხოური მონეტები. მაცნე, 3: 79-85.
კახიძე ა. 1974b: ფიჭვნარის ძვ.წ. IV საუკუნის სამაროვნის არქეოლოგიური გათხრების ძირითადი შედეგები. სდსძ, IV: 49-93.
კახიძე ა. 1975: აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ანტიკური ძეგლები. ბათუმი, “საბჭოთა აჭარა”.
კახიძე ა. 1979: ფიჭვნარის ძვ.წ. IV ს ბერძნულ ნეკროპოლზე 1976 წელს განხორციელებული საველე კვლევა-ძიების შედეგები. სდსძ, VIII: 42-67, სურ. 6-19.
კახიძე ა. 2007: ანტიკური სამყარო აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში: ფიჭვნარის ძვ.წ. V საუკუნის ბერძნული ნეკროპოლი, ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი/ოქსფორდის აშმოლის მუზეუმი.
კახიძე ა. 2016: აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ადგილობრივი მოსახლეობის ყოფა და კულტურა კლასიკურ ხანაში: ფიჭვნარის ძვ.წ. V საუკუნის კოლხური სამაროვანი, ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი.
კახიძე ა. 2023: ფიჭვნარის ანტიკური ხანის ნაქალაქარი. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 294-334.
კახიძე ა., ვაშაკიძე ნ. 2010: ელინიზმი და კოლხეთი: სამარხთა ტიპები და დაკრძალვის წესები ელინისტური ხანის სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი/ოქსფორდის აშმოლის მუზეუმი.
კახიძე ა., ვიკერსი მ. 2014: საქართველო-ბრიტანეთის ფიჭვნარის არქეოლოგიური ექსპედიციის მუშაობის შედეგები (2003-2007 წწ): კოლხები და ბერძნები აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში, ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი/ოქსფორდის აშმოლის მუზეუმი.
კახიძე ა., თურმანიძე მ., კახიძე ე. 2025: ფიჭვნარის ძვ.წ. IV ს კოლხურ სამაროვანზე 2007-2022 წწ ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების ანგარიში. ამირან კახიძის სახელობის აჭარის არქეოლოგიური მუზეუმის შრომები, 9: 76-104.
კახიძე ა., კახიძე ე. 2014: აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ბერძნული კოლონიზაციის შედეგები: ფიჭვნარის ძვ.წ. IV საუკუნის ბერძნული ნეკროპოლი, ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი/ოქსფორდის აშმოლის მუზეუმი.
კახიძე ა., სურმანიძე ნ. 2023a: ძველი კოლხური გორანამოსახლარი. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 87-116.
კახიძე ა., სურმანიძე ნ. 2023b: ფიჭვნარის საკულტო ძეგლი. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 117-141.
კახიძე ა., სურმანიძე ნ., ნაგერვაძე მ. 2023: გორანამოსახლარი ნამჭედური II. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 206-211.
თავამაიშვილი გ. 2023: საქართველოს ზღვისპირეთის დიუნური სადგომები. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 174-205.
ჩავლეიშვილი ი. 2023: სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს სამოსახლოები და მშენებლობის ტექნიკა II-I ათასწლეულში. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 142-173.
ძნელაძე ნ. 2023: ეროსი-თანატოსის ტერაკოტული ფიგურა ფიჭვნარის ნამოსახლარიდან. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 142-173.
Анохин В.А. 1986: Монетное дело Боспора, Киев, „Наукова думка“.
Брашинский И.Б. 1967: К истории экономических связей Восточного Причерноморья в античную эпоху (по нумизматическим материалам). – საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, 3: 759-764.
Булатович С.А. 1971: Электровые монеты Кизика и их роль в денежном обращении Северного Причерноморья (VI-IV вв до н.э.). Aвтореф. канд. дисс., Одесса, Одесский государственный университет имени И.И. Мечникова.
Вартанов Г.А. 1982: Колхидская дидрахма, найденная в Гермонассе. - Нумизматика античного Причерноморья, Киев: 71–74.
Виноградов Ю.Г. 1984: Боспорские монеты с надписью АΠОΛ. - Tезисы доклалов конференций посвященный памяти В.Ф. Гайдукевича, Ленинград: 10-11.
Герасимов Т. 1942: Находки от электронови монети на гр. Кизик от България. - Годишник на Hародния музей, VII, София: 72-89.
Голенко К.В. 1957: Кобулетский клад серебрянных монет середины IV века до н.э. - СА, 27: 290-301.
Голенко К.В. 1961: Клад синопских и колхидских монет середины IV в до н.э. (1948). - ВДИ, 1: 42-59.
Голенко К.В., Капанадзе Д.Г. 1966: Четыре клада колхидок. - НЭ., 6: 31-61.
Дюков Ю.Л. 1975: Монеты с изображением львинной головы и надписью ΑΠΟΛ. - ВДИ, 4: 71-79.
Зограф А.Н. 1951: Античные монеты. - МИА, 16: 1-248, рис. 1-50.
Зограф А.Н. 1955: Денежное обращение и монетное дело Северного Причерноморья. - АГСП, Москва-Ленинград: 148-163.
Кахидзе А.Ю. 1974: Иноземные монеты могильника Пичвнари. - ВДИ, 3: 88-92.
Кахидзе А.Ю. 1977: Раскопки могильника Пичвнари. - КСИА, 151: 4-12.
Кахидзе А.Ю. 1979: Древнегреческий могильник в Пичвнари (IV в до н. э.). - СА, 1: 171-180.
Кахидзе А.Ю. 1981: Восточное Причерноморье в античную эпоху, Батуми, „Сабчота Аджара“.
Максимова М.И. 1956: Античные города юго-восточного Причерноморья: Синопа. Амис. Трапезунт. Москва/Ленинград, Издательство Академии наук СССР.
Мельник А., Лойко А. Каталог монет Боспорского царства: https://bosporan-kingdom.com/coins_catalog.
Пахомов Е.А. 1954: Монетные клады Азербайджана и других республик, краев и областей Кавказа. - Труды института истории, языка и литературы Азербайжданского филиала Академии наук СССР, т. 6, Баку: 1-92.
Фролова Н.А. 2000: Чеканка Феодосии конца V–IV вв. до н.э. – ПИФК, VIII: 302-313.
Шелов Д.Б. 1956: Монетное дело Боспора VI-II вв до н.э. Москва, Издательство АН СССР.
Babelon E. 1907: Traité des monnaies grecques et romaines. 1st vol., Paris, Ernest Leroux.
Babelon E. 1910: Traité des monnaies grecques et romaines. 2nd vol., Paris, Ernest Leroux.
Demir M. 2001: Perikles'in Karadeniz seferi üzerine yeni bir yorum. Türk Tarih Kurumu Belleten, 65: 529-540.
Fritze H. von, Goebler H. 1912: Die Elektronprӓgung von Kyzikos. Nomisma 7. Berlin: 1-38.
Giel K.K. 2012: Kleine Beitrӓge zur antiken Numismatik Südrusslands. Charleston, South Carolina, Nabu Press.
Greenwell W. 1887: The Electrum Coinage of Cyzicus. Numismatic Chronicle 3.7: 1-125.
Grose S.W. 1929: Catalogue of the McClean collection of Greek coins, 3. Cambridge, Cambridge University Press.
Head B.V. 1911: Historia Numorum a manual of Greek numismatics. Oxford, Clarendon Press.
Kakhidze A. 2007: Greek necropolis of Classical period at Pichvnari. Ancient Greek Colonies in the Black Sea 2 (eds D.V. Grammenos, E.K. Petropoulos), BAR International Series 1675 (II): 1143-1164, figs 1-68.
Kakhidze A., Iashvili I., Vickers M. 2001: Silver coins of Black Sea coastal cities from the fifth century BC necropolis at Pichvnari. Numismatic Chronicle, 161: 282-288.
Kakhidze A., Kakhidze E. 2010: Burial customs of Greek and local population of Pichvnari. Ancient Sacral Monuments in the Black Sea (eds E.K. Petropoulos, A.A. Maslennikov). Thessaloniki: 441-454.
Kakhidze A., Kakhidze E. 2011: The 4th-century BC Greek cemetery at Pichvnari. The Caucasus, Georgia on the crossroads. Cultural exchanges across the Europe and beyond: proceedings of a 2nd International Symposium of Georgian Culture, November 2-9, 2009, Florence (eds P. Skinner, D. Tumanishvili, A. Shanshiashvili). Tbilisi: 78-81.
Kakhidze A., Tavamaishvili G., Vickers M. 2002: Pichvnari. A contact zone of Greeks and Colchians. Pont-Euxin et commerce: La genèse de la “route de la soie”: actes du IXe symposium de Vani (Colchide), 1999 (eds M. Faudot, A. Fraysse, É. Geny). Paris: 228-234, figs 1-7.
Mattingly H.B. 1996: Athens and the Black Sea in the fifth century BC. Sur les traces des Argonautes: Actes du 6e symposium de Vani (Colchide), 22-29 septembre 1990. Université de Franche-Comté, Besançon: 151-158.
Vickers M., Kakhidze A. 1998: Pichvnari, Georgia, 1998. Anatolian Archaeology, 4: 15.
Vickers M., Kakhidze A. 2000: Pichvnari, Adjarian AR, Georgia 2000. Anatolian Archaeology, 6: 13-14.
Vickers M., Kakhidze A. 2001: The British-Georgian Excavation at Pichvnari, 1998: the “Greek” and “Colchian” cemeteries. Anatolian Studies, 51: 65-90.
Vickers M., Kakhidze A. 2002: Pichvnari, Adjarian AR, Georgia 2001. Anatolian Archaeology, 8: 15.
Vickers M., Kakhidze A. (2006a: Pichvnari, Georgia. Anatolian Archaeology, 12: 2-3.
Vickers M., Kakhidze A. 2006b: Recent work by the joint British-Georgian archaeological expedition to Pichvnari. À la recherche d’une colonie: Actes du Colloque International 40 ans de recherche archéologique à Orgamè/Argamum, 3-5 octobre 2005, Bucarest-Tulcea-Jurilovca (ed. M. Mănuc-Adameşteanu). Bucarest: 37-51.
Vickers M., Kakhidze A. 2008a: A Kolchian and Greek settlement: excavations at Pičvnari 1967 to 2005. Meetings of Cultures: Between Conflicts and Coexistence (eds P. Guldager Bilde, J. Hjarl Petersen), Aarhus: 131-148.
Vickers M., Kakhidze A. 2008b: Pichvnari 1967-2005; recent work in Colchian and Greek settlement, in: Pontika 2006. Recent research in northern Black Sea coast Greek colonies. Proceedings of the International Conference, 18th March 2006, Kraków (ed. E. Papuci-Władyka.). Kraków: 221-236.
Vickers M., Kakhidze A. 2011: Ten years of Anglo-Georgian collaboration at Pichvnari. Pontika 2008. Recent research on the northern and eastern Black Sea in ancient times. Proceedings of the International Conference, 21st-26th April 2008, Kraków (eds E. Papuci-Władyka et al.). BAR international series 2240: 377-382.
Vickers M., Kakhidze A., Tavamaishvili G. (2005): The principal results of the expeditions conducted in 1998-2001 at Pichvnari by the Joint Georgian-British Archaeological Expedition. Proceedings of the International Colloquium “Georgien—Archäologie und Kunstgeschichte’’, Wiesbaden, December 2002, Metalla 12.1/2. Bochum: 114-124.
Waddington W., Babelon E., Reinach T. 1925: Recueil général des monnaies grecques d'Asie Mineure, Vol. I, Fasc. 1. Paris, Ernest Leroux.
