Imported Classical-era coins discovered in Ajara
Keywords:
Pichvnari, Cyzicenes, Sinopean and northern Black Sea coinsAbstract
The Greek and Colchian necropolises at Pichvnari, as well as settlement sites at the same location, Tsikhisdziri, Batumistsikhe, Gonio, etc. situated on the eastern Black Sea area demonstrate very interesting samples of foreign and local coins.
Unlike the other coasts of the Black Sea area, Pichvnari is so far the sole site where the fact of placing a coin, so called ‘Charon’s obol’, in the grave at first half of the 5th century BCE has been recorded.
Cyzicenes made of electrum were found here dated to the first half of the 5th century BCE. They have not been discovered elsewhere across Transcaucasia yet.
Coins from the north Black Sea littoral are another subject of interest; a silver coin of Panticapaeum with a lion’s head en face and dated to 475-450 BCE; the another coin minted in the temple of Apollo belongs to the second quarter of the 5th century BCE; coins of Theodosia and Nymphaeum of the last quarter of the 5th century BCE.
Apart from the Colchian cemetery, one Sinopean drachma of the first half of the 5th century was discovered at the Greek necropolis too. Sinopean coins of the 4th century BC and of the following period have repeatedly been found in Paichvnari and other sites of the eastern Black Sea area.
Downloads
References
ბრაუნდი დ. 2014: საქართველო ანტიკურ ხანაში: კოლხეთისა და ამიერკავკასიის იბერიის ისტორია ძვ.წ. 550-ახ.წ. 562 წლები. ბათუმი, შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.
ვარშალომიძე ი. 2016: ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმის ნუმიზმატიკური საგანძური, ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი.
ვარშალომიძე ი. 2023: ფიჭვნარი ნუმიზმატიკური მასალების მიხედვით. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 266-287.
ვარშალომიძე ი., ძნელაძე ნ. 2021: ხარიტონ ახვლედიანის სახელობის აჭარის მუზეუმში დაცული მონეტების კატალოგი, ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ნიკო ბერძენიშვილის ინსტიტუტი.
ვაშაკიძე ნ. 1983: ფიჭვნარის ელინისტური ხანის სამაროვანზე 1980 წელს წარმოებული არქეოლოგიური კვლევა-ძიების შედეგები. სდსძ, XII: 64-86.
ვაშაკიძე ნ., კახიძე ა. 1978: ფიჭვნარის ელინისტური ხანის სამაროვანზე 1975 წელს ჩატარებული საველე კვლევა-ძიების შედეგები. სდსძ, VII: 42-58, ტაბ. XI-XX.
ვაიკერსი მ., კახიძე ა., იაშვილი ი. 1999: შავიზღვისპირეთის საქალაქო ვერცხლის მონეტები ფიჭვნარის ძვ.წ. V საუკუნის სამაროვნებიდან. ლიტერატურული აჭარა, 4: 94-100.
კახიძე ა. 1963: ფიჭვნარში 1962 წელს წარმოებული არქეოლოგიური დაზვერვების შედეგები. 1962 წლის საველე არქეოლოგიური კვლევა-ძიების შედეგებისადმი მიძღვნილი ივ.ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტის სამეცნიერო სესიის მოხსენებათა მოკლე ანოტაციები, თბილისი: 52-53.
კახიძე ა. 1971a: საქართველოს ზღვისპირეთის ანტიკური ხანის ქალაქები, თბილისი, გამომცემლობა “მეცნიერება”.
კახიძე ა. 1971b: ფიჭვნარის ნაქალაქარის საიდუმლოებანი. გაზეთი “საბჭოთა აჭარა”, # 229.
კახიძე ა. 1974a: ფიჭვნარის სამაროვანზე 1967-1968 წლებში აღმოჩენილი უცხოური მონეტები. მაცნე, 3: 79-85.
კახიძე ა. 1974b: ფიჭვნარის ძვ.წ. IV საუკუნის სამაროვნის არქეოლოგიური გათხრების ძირითადი შედეგები. სდსძ, IV: 49-93.
კახიძე ა. 1975: აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ანტიკური ძეგლები. ბათუმი, “საბჭოთა აჭარა”.
კახიძე ა. 1979: ფიჭვნარის ძვ.წ. IV ს ბერძნულ ნეკროპოლზე 1976 წელს განხორციელებული საველე კვლევა-ძიების შედეგები. სდსძ, VIII: 42-67, სურ. 6-19.
კახიძე ა. 2007: ანტიკური სამყარო აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში: ფიჭვნარის ძვ.წ. V საუკუნის ბერძნული ნეკროპოლი, ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი/ოქსფორდის აშმოლის მუზეუმი.
კახიძე ა. 2016: აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ადგილობრივი მოსახლეობის ყოფა და კულტურა კლასიკურ ხანაში: ფიჭვნარის ძვ.წ. V საუკუნის კოლხური სამაროვანი, ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი.
კახიძე ა. 2023: ფიჭვნარის ანტიკური ხანის ნაქალაქარი. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 294-334.
კახიძე ა., ვაშაკიძე ნ. 2010: ელინიზმი და კოლხეთი: სამარხთა ტიპები და დაკრძალვის წესები ელინისტური ხანის სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი/ოქსფორდის აშმოლის მუზეუმი.
კახიძე ა., ვიკერსი მ. 2014: საქართველო-ბრიტანეთის ფიჭვნარის არქეოლოგიური ექსპედიციის მუშაობის შედეგები (2003-2007 წწ): კოლხები და ბერძნები აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში, ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი/ოქსფორდის აშმოლის მუზეუმი.
კახიძე ა., თურმანიძე მ., კახიძე ე. 2025: ფიჭვნარის ძვ.წ. IV ს კოლხურ სამაროვანზე 2007-2022 წწ ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების ანგარიში. ამირან კახიძის სახელობის აჭარის არქეოლოგიური მუზეუმის შრომები, 9: 76-104.
კახიძე ა., კახიძე ე. 2014: აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ბერძნული კოლონიზაციის შედეგები: ფიჭვნარის ძვ.წ. IV საუკუნის ბერძნული ნეკროპოლი, ბათუმის არქეოლოგიური მუზეუმი/ოქსფორდის აშმოლის მუზეუმი.
კახიძე ა., სურმანიძე ნ. 2023a: ძველი კოლხური გორანამოსახლარი. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 87-116.
კახიძე ა., სურმანიძე ნ. 2023b: ფიჭვნარის საკულტო ძეგლი. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 117-141.
კახიძე ა., სურმანიძე ნ., ნაგერვაძე მ. 2023: გორანამოსახლარი ნამჭედური II. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 206-211.
თავამაიშვილი გ. 2023: საქართველოს ზღვისპირეთის დიუნური სადგომები. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 174-205.
ჩავლეიშვილი ი. 2023: სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს სამოსახლოები და მშენებლობის ტექნიკა II-I ათასწლეულში. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 142-173.
ძნელაძე ნ. 2023: ეროსი-თანატოსის ტერაკოტული ფიგურა ფიჭვნარის ნამოსახლარიდან. ფიჭვნარი VIII (რედ. ა. კახიძე, ნ. სურმანიძე), აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტო/აჭარის მუზეუმი: 142-173.
Анохин В.А. 1986: Монетное дело Боспора, Киев, „Наукова думка“.
Брашинский И.Б. 1967: К истории экономических связей Восточного Причерноморья в античную эпоху (по нумизматическим материалам). – საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, 3: 759-764.
Булатович С.А. 1971: Электровые монеты Кизика и их роль в денежном обращении Северного Причерноморья (VI-IV вв до н.э.). Aвтореф. канд. дисс., Одесса, Одесский государственный университет имени И.И. Мечникова.
Вартанов Г.А. 1982: Колхидская дидрахма, найденная в Гермонассе. - Нумизматика античного Причерноморья, Киев: 71–74.
Виноградов Ю.Г. 1984: Боспорские монеты с надписью АΠОΛ. - Tезисы доклалов конференций посвященный памяти В.Ф. Гайдукевича, Ленинград: 10-11.
Герасимов Т. 1942: Находки от электронови монети на гр. Кизик от България. - Годишник на Hародния музей, VII, София: 72-89.
Голенко К.В. 1957: Кобулетский клад серебрянных монет середины IV века до н.э. - СА, 27: 290-301.
Голенко К.В. 1961: Клад синопских и колхидских монет середины IV в до н.э. (1948). - ВДИ, 1: 42-59.
Голенко К.В., Капанадзе Д.Г. 1966: Четыре клада колхидок. - НЭ., 6: 31-61.
Дюков Ю.Л. 1975: Монеты с изображением львинной головы и надписью ΑΠΟΛ. - ВДИ, 4: 71-79.
Зограф А.Н. 1951: Античные монеты. - МИА, 16: 1-248, рис. 1-50.
Зограф А.Н. 1955: Денежное обращение и монетное дело Северного Причерноморья. - АГСП, Москва-Ленинград: 148-163.
Кахидзе А.Ю. 1974: Иноземные монеты могильника Пичвнари. - ВДИ, 3: 88-92.
Кахидзе А.Ю. 1977: Раскопки могильника Пичвнари. - КСИА, 151: 4-12.
Кахидзе А.Ю. 1979: Древнегреческий могильник в Пичвнари (IV в до н. э.). - СА, 1: 171-180.
Кахидзе А.Ю. 1981: Восточное Причерноморье в античную эпоху, Батуми, „Сабчота Аджара“.
Максимова М.И. 1956: Античные города юго-восточного Причерноморья: Синопа. Амис. Трапезунт. Москва/Ленинград, Издательство Академии наук СССР.
Мельник А., Лойко А. Каталог монет Боспорского царства: https://bosporan-kingdom.com/coins_catalog.
Пахомов Е.А. 1954: Монетные клады Азербайджана и других республик, краев и областей Кавказа. - Труды института истории, языка и литературы Азербайжданского филиала Академии наук СССР, т. 6, Баку: 1-92.
Фролова Н.А. 2000: Чеканка Феодосии конца V–IV вв. до н.э. – ПИФК, VIII: 302-313.
Шелов Д.Б. 1956: Монетное дело Боспора VI-II вв до н.э. Москва, Издательство АН СССР.
Babelon E. 1907: Traité des monnaies grecques et romaines. 1st vol., Paris, Ernest Leroux.
Babelon E. 1910: Traité des monnaies grecques et romaines. 2nd vol., Paris, Ernest Leroux.
Demir M. 2001: Perikles'in Karadeniz seferi üzerine yeni bir yorum. Türk Tarih Kurumu Belleten, 65: 529-540.
Fritze H. von, Goebler H. 1912: Die Elektronprӓgung von Kyzikos. Nomisma 7. Berlin: 1-38.
Giel K.K. 2012: Kleine Beitrӓge zur antiken Numismatik Südrusslands. Charleston, South Carolina, Nabu Press.
Greenwell W. 1887: The Electrum Coinage of Cyzicus. Numismatic Chronicle 3.7: 1-125.
Grose S.W. 1929: Catalogue of the McClean collection of Greek coins, 3. Cambridge, Cambridge University Press.
Head B.V. 1911: Historia Numorum a manual of Greek numismatics. Oxford, Clarendon Press.
Kakhidze A. 2007: Greek necropolis of Classical period at Pichvnari. Ancient Greek Colonies in the Black Sea 2 (eds D.V. Grammenos, E.K. Petropoulos), BAR International Series 1675 (II): 1143-1164, figs 1-68.
Kakhidze A., Iashvili I., Vickers M. 2001: Silver coins of Black Sea coastal cities from the fifth century BC necropolis at Pichvnari. Numismatic Chronicle, 161: 282-288.
Kakhidze A., Kakhidze E. 2010: Burial customs of Greek and local population of Pichvnari. Ancient Sacral Monuments in the Black Sea (eds E.K. Petropoulos, A.A. Maslennikov). Thessaloniki: 441-454.
Kakhidze A., Kakhidze E. 2011: The 4th-century BC Greek cemetery at Pichvnari. The Caucasus, Georgia on the crossroads. Cultural exchanges across the Europe and beyond: proceedings of a 2nd International Symposium of Georgian Culture, November 2-9, 2009, Florence (eds P. Skinner, D. Tumanishvili, A. Shanshiashvili). Tbilisi: 78-81.
Kakhidze A., Tavamaishvili G., Vickers M. 2002: Pichvnari. A contact zone of Greeks and Colchians. Pont-Euxin et commerce: La genèse de la “route de la soie”: actes du IXe symposium de Vani (Colchide), 1999 (eds M. Faudot, A. Fraysse, É. Geny). Paris: 228-234, figs 1-7.
Mattingly H.B. 1996: Athens and the Black Sea in the fifth century BC. Sur les traces des Argonautes: Actes du 6e symposium de Vani (Colchide), 22-29 septembre 1990. Université de Franche-Comté, Besançon: 151-158.
Vickers M., Kakhidze A. 1998: Pichvnari, Georgia, 1998. Anatolian Archaeology, 4: 15.
Vickers M., Kakhidze A. 2000: Pichvnari, Adjarian AR, Georgia 2000. Anatolian Archaeology, 6: 13-14.
Vickers M., Kakhidze A. 2001: The British-Georgian Excavation at Pichvnari, 1998: the “Greek” and “Colchian” cemeteries. Anatolian Studies, 51: 65-90.
Vickers M., Kakhidze A. 2002: Pichvnari, Adjarian AR, Georgia 2001. Anatolian Archaeology, 8: 15.
Vickers M., Kakhidze A. (2006a: Pichvnari, Georgia. Anatolian Archaeology, 12: 2-3.
Vickers M., Kakhidze A. 2006b: Recent work by the joint British-Georgian archaeological expedition to Pichvnari. À la recherche d’une colonie: Actes du Colloque International 40 ans de recherche archéologique à Orgamè/Argamum, 3-5 octobre 2005, Bucarest-Tulcea-Jurilovca (ed. M. Mănuc-Adameşteanu). Bucarest: 37-51.
Vickers M., Kakhidze A. 2008a: A Kolchian and Greek settlement: excavations at Pičvnari 1967 to 2005. Meetings of Cultures: Between Conflicts and Coexistence (eds P. Guldager Bilde, J. Hjarl Petersen), Aarhus: 131-148.
Vickers M., Kakhidze A. 2008b: Pichvnari 1967-2005; recent work in Colchian and Greek settlement, in: Pontika 2006. Recent research in northern Black Sea coast Greek colonies. Proceedings of the International Conference, 18th March 2006, Kraków (ed. E. Papuci-Władyka.). Kraków: 221-236.
Vickers M., Kakhidze A. 2011: Ten years of Anglo-Georgian collaboration at Pichvnari. Pontika 2008. Recent research on the northern and eastern Black Sea in ancient times. Proceedings of the International Conference, 21st-26th April 2008, Kraków (eds E. Papuci-Władyka et al.). BAR international series 2240: 377-382.
Vickers M., Kakhidze A., Tavamaishvili G. (2005): The principal results of the expeditions conducted in 1998-2001 at Pichvnari by the Joint Georgian-British Archaeological Expedition. Proceedings of the International Colloquium “Georgien—Archäologie und Kunstgeschichte’’, Wiesbaden, December 2002, Metalla 12.1/2. Bochum: 114-124.
Waddington W., Babelon E., Reinach T. 1925: Recueil général des monnaies grecques d'Asie Mineure, Vol. I, Fasc. 1. Paris, Ernest Leroux.
