პოპკულტურული ანტონომასიის სემანტიკური ცვლილების მექანიზმები ქართულ ციფრულ დისკურსში
DOI:
https://doi.org/10.52340/lac.2025.35.07საკვანძო სიტყვები:
პოპკულტურა, ანტონომასია, სემანტიკური გაუფერულებაანოტაცია
ციფრულ ეპოქაში პოპკულტურა გასცდა მხოლოდ გართობის ტრადიციულ როლს და ენობრივი შემოქმედების მნიშვნელოვან წყაროდ იქცა. ისინი ქმნიან საერთო კულტურულ სივრცეს, ერთგვარ უნივერსალურ მითსებს, რომელიც თანამედროვე რეალობის ინტერპრეტაციას ახლებულად გვთავაზობს. წინამდებარე კვლევა შეისწავლის პოპკულტურული ანტონომასიის ლინგვისტურ ფენომენს — ენობრივ გამომხატველ საშუალებასა და პროცესს, რომლის მეშვეობითაც კინემატოგრაფიის სფეროში არსებული საკუთარი სახელები ენაში (ამ შემთხვევაში, ქართულში) ახალი სემანტიკის მქონე საერთო ენის ლექსიკურ ერთეულებად გარდაიქმნება.
კვლევა იყენებს კორპუსზე დაფუძნებული დისკურსის ანალიზის მეთოდს და ეყრდნობა მონაცემთა ტრიანგულირებულ ბაზას: kaTenTen24-ს (ქართული ვებ-კორპუსი), kaWaC-სა და ქართულ ეროვნულ კორპუსს (GNC). ნაშრომი ეფუძნება სემანტიკური ცვლილების მექანიზმების, მაგ., სემანტიკური გაუფერულების (Semantic Bleaching) თეორიულ ჩარჩოს (Squires, 2014). აღნიშნულ კორპუსებში კონკორდანსის სტრიქონების შესწავლამ და მეთოდოლოგიამ გამოავლინა, რომ კონკრეტულმა მედია-ხატებმა განიცადა მნიშვნელოვანი ცვლილება. პოპკულტურული ლექსიკის ჩვენ მიერ შესწავლილმა ერთეულებმა მათი პირვანდელი ფიქციური წარმომავლობა დაკარგეს, მათი სემანტიკური შრე ტრანსფორმირდა და აბსტრაქტულ ცნებებად იქცნენ.
მიღებული შედეგები ცხადყოფს იმ დიქოტომიას ქართულ ლექსიკაში, რაც გლობალურ და ლოკალურ ნასესხობებს შორის განსხვავებაში ვლინდება. ანგლიციზმები, როგორიცაა „ტერმინატორი“ და „ორკები“, უმეტესწილად პოლიტიკური აგრესიისა და ფიზიკური ძალის დასახასიათებლად გამოიყენება. მასალის კონტექსტუალურად შესწავლის შემდეგ ლექსემების ნაწილი უარყოფითი კონოტაციის მატარებელია. ამის საპირისპიროდ, ქართული კინემატოგრაფიული მეტაფორები (მაგ., „ცისფერი მთები“, „ფუფალა“) სოციალური სატირისთვის გამოიყენება, კერძოდ კი ბიუროკრატიული აბსურდისა და არაადეკვატური ქცევის გასაკრიტიკებლად. კვლევა მიიჩნევს, რომ ეს პოპკულტურული ენა, მისი ცვლილების მექანიზმები პოლიტიკურ ან/და სოციალურ დისკურსში არსებულ ლექსიკურ სიცარიელეს ავსებენ.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
წყაროები
Danesi, M. (2019). Popular culture: Introductory perspectives (4th ed.). Rowman & Littlefield.
Gippert, J., & Tandashvili, M. (2015). Structuring a diachronic corpus: The Georgian National Corpus project. In J. Gippert & R. Gehrke (Eds.), Historical Corpora: Challenges and Perspectives (pp. 305–322). Narr Verlag.
Jakubíček, M., Kilgarriff, A., Kovář, V., Rychlý, P., & Suchomel, V. (2013). The TenTen corpus family. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 95, 125-132. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.12.083
Kilgarriff, A., Baisa, V., Bušta, J., Jakubíček, M., Kovář, V., Michelfeit, J., Rychlý, P., & Suchomel, V. (2014). The Sketch Engine: Ten years on. Lexicography, 1(1), 7-36. https://doi.org/10.1007/s40607-014-0005-0
Oxford English Dictionary. (2023, July). New words notes: Pop culture and the OED. Oxford University Press. https://public.oed.com/blog/
Rusieshvili-Cartledge, M., & Dolidze, R. (2012). Ekphrasis and its multifaceted nature: Ways of its usage in literature and cinematography. The International Journal of Literary Humanities, 10, 1–10.
Sanchez-Stockhammer, C. (2023). The impact of Star Wars on the English language: Star Wars-derived words and constructions in present-day English corpora. Linguistics Vanguard, 9(1), 1–14. https://doi.org/10.1515/lingvan-2021-0062
Squires, L. (2014). From TV personality to fans and beyond: Indexical bleaching and the diffusion of a media innovation. Journal of Linguistic Anthropology, 24(1), 42–62. https://doi.org/10.1111/jola.12036
Traugott, E. C., & Trousdale, G. (2013). Constructionalization and constructional changes. Oxford University Press. (Recommended if you need a citation for general semantic change theory).
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
