Microplastics from the Danube River to the Black Sea: Transboundary Monitoring in the Lower Danube – Danube Delta – Black Sea
საკვანძო სიტყვები:
მიკროპლასტიკი, დუნაის ქვემო დინება, შავი ზღვა, ტრანსსასაზღვრო მონიტორინგი, პოლიმერული შემადგენლობა, ანთროპოგენური ზეწოლაანოტაცია
მიკროპლასტიკით დაბინძურება შავი ზღვის აუზის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ტრანსსასაზღვრო გამოწვევაა. მდინარე დუნაი მთელი წყალშემკრები აუზიდან აგროვებს დამაბინძურებლებს და მათ დელტისა და ზღვის სანაპირო ზონის მიმართულებით გადააქვს. Interreg NEXT შავი ზღვის აუზის პროგრამის CARE SEA პროექტის ფარგლებში მიკროპლასტიკის ტრანსსასაზღვრო მონიტორინგი განხორციელდა ქვემო დუნაის, დუნაის დელტისა და შავი ზღვის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპირო ზონაში, განსაკუთრებული ყურადღებით რუმინეთისა და მოლდოვის რესპუბლიკის მონაცემების შედარებაზე.
სინჯების აღების ორი კამპანია ჩატარდა 2025 წლის მაისსა და ოქტომბერში, ცხრა მონიტორინგულ კვეთზე. კვლევამ მოიცვა მდინარეები სირეტი და პრუტი, გალაცის მიმდებარე მონაკვეთი, ჩეატალ-კილიისა და ჩეატალ-სფინტუ-გეორგეს განშტოების კვანძები, აგრეთვე დუნაის კილიის, სულინისა და სფინტუ-გეორგეს ტოტების შავ ზღვასთან შესართავი უბნები.
დუნაის დელტის ბიოსფერულ რეზერვატში მიკროპლასტიკის რაოდენობრივი კონცენტრაცია გაზაფხულზე 0,38–1,34 ნაწილაკი/მ³-ის, ხოლო შემოდგომაზე 0,64–2,97 ნაწილაკი/მ³-ის ფარგლებში მერყეობდა. მაქსიმალური მაჩვენებელი ჩეატალ-სფინტუ-გეორგეს განშტოების კვანძთან დაფიქსირდა. მდინარის ტოტების შესართავებში კონცენტრაციამ შეადგინა 1,70 ნაწილაკი/მ³ სფინტუ-გეორგესთან, 1,38 ნაწილაკი/მ³ სულინასთან და 1,34 ნაწილაკი/მ³ კილიასთან. მოლდოვის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, მდინარე პრუტის ქვემო დინებაში, შედარებით დაბალი მაჩვენებლები აღირიცხა: გაზაფხულზე — 0,37 ნაწილაკი/მ³, ხოლო შემოდგომაზე — 0,27 ნაწილაკი/მ³.
რუმინეთში დომინანტურ პოლიმერებს წარმოადგენდა პოლიპროპილენი და პოლიეთილენი, ხოლო მოლდოვაში — პოლიპროპილენი და პოლისტიროლი. მიკროპლასტიკის შემადგენლობაში ჭარბობდა მეორეული წარმოშობის არარეგულარული ფორმის ფრაგმენტები და მიკრობოჭკოები, რომელთა გავრცელება დაუკავშირდა ადგილობრივ ანთროპოგენურ ზეწოლას, მათ შორის ჩამდინარე წყლების ჩაშვებას, ნარჩენების არასათანადო მართვას, თევზჭერას, ნაოსნობასა და სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიებიდან ზედაპირულ ჩამონადენს.
მიღებული შედეგები წარმოაჩენს მონიტორინგის ჰარმონიზებული პროტოკოლების დანერგვის, მიკროპლასტიკის დაგროვების კერებზე უწყვეტი დაკვირვებისა და რუმინეთსა და მოლდოვის რესპუბლიკას შორის ტრანსსასაზღვრო თანამშრომლობის გაძლიერების აუცილებლობას. აღნიშნული მიდგომები მნიშვნელოვანია პლასტიკის გარემოში მოხვედრის უშუალოდ წყაროსთან შესამცირებლად და შავი ზღვის ეკოსისტემების დასაცავად.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
წყაროები
1. PlasticsEurope, Plastics – the Fast Facts 2025. https://plasticseurope.org/wp-content/uploads/2025/09/PE_TheFacts_25_digital-1pager-scrollable.pdf
2. L.J.J. Meijer, T. van Emmerik, R. van der Ent, C. Schmidt, L. Lebreton, More than 1000 rivers account for 80% of global riverine plastic emissions into the ocean, Science Advances 7 (2021) eaaz5803. https://doi.org/10.1126/sciadv.aaz5803
3. A. Lechner, H. Keckeis, F. Lumesberger-Loisl, B. Zens, R. Krusch, M. Tritthart, M. Glas, E. Schludermann, The Danube so colourful: a potpourri of plastic litter outnumbers fish larvae in Europe's second largest river, Environmental Pollution 188 (2014) 177–181. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2014.02.006
4. R. Geyer, J.R. Jambeck, K.L. Law, Production, use, and fate of all plastics ever made, Science Advances 3 (2017) e1700782. https://doi.org/10.1126/sciadv.1700782
