მანგანუმით დაბინძურებული გარემოს გავლენა მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე
DOI:
https://doi.org/10.52340/jecm.2026.01.13საკვანძო სიტყვები:
manganese, pollution, environment, population, healthანოტაცია
თანამედროვე მსოფლიოსთვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გამოწვევაა საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვა გარემოს დაბინძურების ზეგავლენისგან. მძიმე მეტალები, მათ შორის მანგანუმი (Mn), ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გარემოსმიერი რისკის ფაქტორია და მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე მნიშვნელოვანი გავლენის მქონეა, რაც სხვადასხვა პათოლოგიის განვითარებით გამოიხატება. მანგანუმი წარმოადგენს ადამიანის ორგანიზმისთვის აუცილებელ მიკროელემენტს, და ამავდროულად მისი ჭარბი რაოდენობა ტოქსიკურად მოქმედებს ადამიანის ორგანიზმზე. მანგანუმის ტოქსიკურ ზემოქმედებას ადამიანი განიცდის პროფესიული საქმიანობის დროს, ამასთანავე, მისი მაღალი კონცენტრაციები ჰაერში, წყალსა და ნიადაგში შეიძლება გახდეს საყოფაცხოვრებო გარემოში მოსახლეობის ჯანმრთელობის ეფექტების გამომწვევი.
Downloads
წყაროები
კვერნაძე გ., ანდრონიკაშვილი გ., ბაგაშვილი თ. და თანაავტ. მანგანუმური ტოქსიკური ენცეფალოპათიის მექანიზმების ექსპერიმენტული და კლინიკური გამოკვლევები. ბიომედიცინის სერია A. 2018 N3-4, ტომი 44. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. თბილისი, 2018. 155-163;
პაპუაშვილი ნ., ჯორბენაძე თ., ბაგაშვილი თ. და თანაავტ. მანგანუმისმიერი ტოქსიკური ენცეფალოპათიის ექსპერიმენტული მოდელი. ბიომედიცინის სერია A. 2013 N5-6, ტომი 39. საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მაცნე. თბილისი. 2013. 237-249
სააკაძე ვ., პროფესიული დაავადებები - სახელმძღვანელო უმაღლესი სასწავლებლებისათვის, თბილისი: ზეკარი, 2000
ციმაკურიძე მ., პროფესიული მედიცინა, თბილისი: დანი, 2022
ციმაკურიძე მარინა, ციმაკურიძე მაია, თოფურია დავით, ჯავახაძე რუსუდან, მათოშვილი მაია, მძიმე მეტალები გარემოში და ადამიანის ჯანმრთელობა, თსსუ, შრომათა კრებული, ტ.58, თბილისი, 2024, გვ. 120-127
ციმაკურიძე მ., ციმაკურიძე მაია, ხაჭაპურიძე ნ. და თანაავტ. მანგანუმისმიერი პათოლოგიის რისკის მენეჯმენტი. ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინა. 2024. 118-119
ციმაკურიძე მ., ზურაშვილი დ. მანგანიზმის იმუნურ-გენეტიკური თავისებურებანი (კლინიკურ-ჰიგიენური შეპირისპირება), მონოგრაფია, თბილისი.: „თამარიონი-2002“ , 2006, 118 გვ.
ჯავახაძე რ., ციმაკურიძე მ., რუხაძე ნ., შუბლაძე ხ., თოდუა თ., ჭიათურმანგანუმის საბადოებზე დასაქმებულთა ქიმიური და ფიზიკური ფაქტორებით გამოწვეული პროფესიული პათოლოგიის რეტროსპექტული ანალიზი, თსსუ, შრომთა კრებული, ტ. 57, თბილისი 2023, გვ. 166-168
Aschner M., Erikson K. Manganese. Adv Nutr . 2017 May 15;8(3):520-521
Bjørklund G., Chartrand M. S., Aaseth J. Manganese exposure and neurotoxic effects in children. Environmental Research Volume 155, May 2017, Pages 380-384
Chen P., Bornhorst J., Michael A. Manganese metabolism in humans. Front Biosci (Landmark Ed). 2018 Mar 1;23(9):1655-1679
Coetzee D. J., McGovern P. M., Rao R. Measuring the impact of manganese exposure on children’s neurodevelopment: advances and research gaps in biomarker-based approaches. Environ Health. 2016 Aug 30;15(1):91
Erikson K.M., Dorman D.C., Lash L.H., et al. Manganese inhalation by rhesus monkeys is associated with brain regional changes in biomarkers of neurotoxicity. Toxicol. Sci. 2007; 97:459–466
Erikson K. M., Aschner M. Manganese: Its Role in Disease and Health. Met Ions Life Sci. 2019 Jan 14:19:/books/9783110527872/9783110527872-016/9783110527872-016.xm
Evans G.R., Masullo L. N. Manganese Toxicity. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan. 2023 Jul 10
Fernández-Olmo I., Mantecón P., Markiv B. et al. A Review on the Environmental Exposure to Airborne Manganese, Biomonitoring, and Neurological/Neuropsychological Outcomes. Rev Environ Contam Toxicol. 2021:254:85-130
Gandhi D., Rudrashetti A. P., Rajasekaran S. The impact of environmental and occupational exposures of manganese on pulmonary, hepatic, and renal functions.J Appl Toxicol. 2022, Jan;42(1):103-129
Guilarte T. R. Manganese and Parkinson's disease: a critical review and new findings. Environ Health Perspect. 2010 Aug;118(8):1071-80
HaMai D., Rinderknecht A.L., Guo-Sharman K. et al. Decreased expression of inflammation-related genes following inhalation exposure to manganese. Neurotoxicology. 2006; 27:395–401
Harischandra D.S., Ghaisas S., Zenitsky G. et al. Manganese-Induced Neurotoxicity: New Insights Into the Triad of Protein Misfolding, Mitochondrial Impairment, and Neuroinflammation. Front. Neurosci. 2019;13
Hermes N., Schneider R.C. S., Molin D.D. et al., Envi- ronmental pathways and human exposure to manganese in south Brazil, Annals of the Brazilian Academy of Sciences, 2013, 85 (4): 1275-1288
Horning K. J., Caito S. W., Tipps K. G. et al. Manganese Is Essential for Neuronal Health. Annu Rev Nutr. Author manuscript; available in PMC: 2019 May 19. Published in final edited form as: Annu Rev Nutr. 2015 May 13;35:71–108
Kwakye G.F., Paoliello M.M., Mukhopadhyay S., Bowman A.B. et al. Manganese-Induced Parkinsonism and Parkinson’s Disease: Shared and Distinguishable Features. Int. J. Environ. Res.Public Health.2015;12:7519–40
Lucchini R., Placidi D., Cagna G. et al. Manganese and Developmental Neurotoxicity. Adv Neurobiol. 2017;18:13–34
Magro G., Laterza V., Tosto F. et al. Manganese Neurotoxicity: A Comprehensive Review of Pathophysiology and Inherited and Acquired Disorders. J Xenobiot. 2025 Apr 4;15(2):54
Menezes-Filho J. A., Novaes C. A., Moreira J. K. et al. Elevated manganese and cognitive performance in school-aged children and their mothers. Environ Res. 2010 Oct 12;111(1):156–163
Moreno T., Pandolfi L., Querol X. et al., Manganese in the urban atmosphere: identifying anomalous concentrations and sources. Environ. Sci. Pollut. Res. Int., 2011, 18: 173-183
Nyarko-Danquah I., Pajarillo E., Digman A. Manganese Accumulation in the Brain via Various Transporters and Its Neurotoxicity Mechanisms. Molecules,2020,Dec 12;25(24):5880
O’Neal S.L., Zheng W. Manganese Toxicity Upon Overexposure: A Decade in Review. Curr. Environ. Health Rep. 2015;2: 315–328
Ruiz-Azcona L, Fernández-Olmo I., Expósito A. impact of environmental airborne manganese exposure on cognitive and motor functions in adults: a systematic review and meta-analysis. int j environ res public health. 2021 apr 13;18(8):4075
Sidoryk-Wegrzynowicz M., Aschner M. Manganese toxicity in the central nervous system: the glutamine/glutamate-γ-aminobutyric acid cycle. J Intern Med . 2013 May;273(5):466-77
Thalita Gonçalves Soares A., Castro Silva A., Tinkov A.A. et al. The impact of manganese on neurotransmitter systems, J Trace Elem Med Biol . 2020 Sep:61:126554
Yan D., Yang Y., Lang J. et al. SIRT1/FOXO3-mediated autophagy signaling involved in manganese-induced neuroinflammation in microglia. Ecotoxicol. Environ. Saf. 2023;256:114872
Vollet K., Haynes E. N., Dietrich K. N. Manganese Exposure and Cognition Across the Lifespan: Contemporary Review and Argument for Biphasic Dose-Response Health Effects. Curr Environ Health Rep . 2016 Dec;3(4):392-404
Саакадзе В.П., Цимакуридзе М.П., Зурашвили Д.Г.и др., Клинико-аллергологические и иммунно-генетические особенности профессиональной патологии, этиологически обусловленной марганцем, J.Experimental and Clinical Medicine, 2, 2012, сс. 38-51
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
