On the Toponymy of Basiani
DOI:
https://doi.org/10.52340/tuw.2025.38.01.08Keywords:
Fasians, toponym, Speri, suffix, dialectAbstract
Basiani (also Fasiani) is a historical region of Georgia located at the sources of the Mtkvari and Chorokhi rivers. Scholars of early Georgian history (P. Ingorokva, S. Janashia) regarded Basiani as part of Speri. In studying the land of Speri, we likewise consider Basiani a subject of our research. Across the entire territory of Speri, the Georgian language has been forgotten, leading the people of Speri to drift away from their Georgian origins. More than five centuries have passed since Speri became part of the Ottoman Empire in 1514; the population converted to a different faith and abandoned its Georgian way of life.
Despite this, traces of Georgian heritage are still evident on the soil of Speri – monuments of material culture, elements of ethnographic tradition, Speri’s Turkish folklore, and Speri’s toponymy all bear witness to the region’s past, the ethnic composition of its earlier population, and its traditional economic practices.
To reconstruct a coherent picture of Speri, ancient toponymy – ,,the language of the land,” an unfailing witness of past processes – is of particular importance. It should also be noted that in the past, Speri served as a space of cultural dialogue: Georgians (the people of Speri and Basiani), Greeks, Armenians, and later Ottomans (Turks) all converged here. Some of these groups consider Speri their ancestral homeland. It is precisely toponymy that must answer the question of who the indigenous inhabitants of Speri were.
This paper discusses issues related to the toponymy of Basiani. Part of the analyzed material was collected during field expeditions, while we also relied on published toponymic sources. We offer a structural and semantic analysis of geographical names and identify their linguistic affiliation.
Downloads
References
აბულაძე, ი. (1973). ძველი ქართული ენის ლექსიკონი, მასალები, თბილისი: გამომცემლობა ,,მეცნიერება“.
აბულაძე, ი. (2014). ძველქართულ ძველსომხური ლექსიკონი, თბილისი.
ალავიძე, მ. (1938). ლეჩხუმური ლექსიკონი. ქართველურ ენათა ლექსიკა, I, ვუკოლ ბერიძის რედაქციით, თბილისი.
ბასიანი. (2024). ბასიანი, კულტურის ძეგლების კატალოგი, მოამზადეს ,,საქართველოს კულტურისა და ტურისტული რესურსების კვლევის ცენტრის“ თანამშრომლებმა: თ. ხუციშვილმა (ხელმძღვანელი), ნ. არონიშიძემ, დ. გაჩეჩილაძემ, ბ. გოზალიშვილმა, ა. იმედაშვილმა, შ. კოღუაშვილმა,დ. მაისურაძემ, ლ. წიქარიშვილმა, დავუთ ჰაქან ბერქმა (მოფინაძე). თბილისი.
გურამიშვილი, დ. (1998). ქართული პოეზიის თანავარსკვლავედი, დავით გურამიშვილი, დავითიანი, თბილისი.
თანდილავა, ა. (2013). ლაზური ლექსიკონი, თბილისი.
კაიშაური, ლ. (1967). მთიულურის დარგობრივი ლექსიკა, თბილისი.
ლექსიკონი. (2001). თურქულ-ქართული ლექსიკონი ლია ჩლაიძის რედაქციით, სტამბული.
მაისურაძე, ი. (1954). მასალები მესხური ლექსიკიდან. ბპი შრომები. IV. ბათუმი.
მარი, ნ. (2010). Грамматика Чанского (Лазского) Языка с Хрестоматиею и Словарем. СПБ.
მაყაშვილი, ა. (1991). ბოტანიკური ლექსიკონი, თბილისი.
ნიჟარაძე, შ. (1971). ქართული ენის აჭარული დიალექტი, ლექსიკა. ბათუმი: გამომცემლობა ,,საბჭოთა აჭარა“.
ორბელიანი, ს.ს. (1949). სიტყვის კონა ქართული, რომელ არს ლექსიკონი, ს. იორდანიშვილის რედაქციითა და წინასიტყვაობით. თბილისი.
ორბელიანი, ს.ს. II. (2024). სიტყვის კონა, ლექსიკონი ქართული. სამტომეული. ტ. II-III. თბილისი.
ტაო. (2020). მამია ფაღავა, მერი ცინცაძე, მაია ბარამიძე, მალხაზ ჩოხარაძე, თინა შიოშვილი, რამაზ ხალვაში, ნუგზარ მგელაძე, ზაზა შაშიკაძე, მერაბ ხალვაში, ჯიმშერ ჩხვიმიანი, ჯემალ კარალიძე. ტაო. თბილისი.
ფაღავა, მ. (2003). სამხრული კილოების ფონემატური სტრუქტურა. დისერტაცია ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად. ხელნაწერი. ბათუმი.
ფაღავა, მ. (2009). -უმ/-ომ სუფიქსი ქართულ ტოპონიმებში და ზოგიერთი გეოგრაფიული სახელის ეტიმოლოგიის ცდა. ბსუ შრომები. XIII. ბათუმი.
ფაღავა, მ. (2014). კარ’ ფუძიანი ტოპონიმები კლარჯეთში. XXXIV რესპუბლიკური დიალექტოლოგიური სამეცნიერო სესიის მასალები. თბილისი.
ფაღავა, მ. (2017). ,,ევ კილოს“ კვალი სამხრეთ საქართველოში. კლარჯული ჩანაწერები. თბილისი.
ფაღავა, მ., მგელაძე, ნ. (2012). ქორი (სახლი, ოხორი) მნიშვნელობისათვის ჭოროხის ხეობის ქართულ მოსახლეობაში. II საერთაშორისო კონფერენცია ტაო-კლარჯეთი. მოხსენებათა თეზისები. თბილისი-ბათუმი.
ფაღავა, მ., ცინცაძე, მ., ბარამიძე, მ. (2022). ქართული ენის შავშური დიალექტი (გამოკვლევა, მასალები, ლექსიკონი). თბილისი.
ფაღავა, მ., ცინცაძე, მ., ბარამიძე, მ. (2023). ქართული ენის კარჯული დიალექტი (გამოკვლევა, მასალები, ლექსიკონი). თბილისი.
ფაღავა, მ., ცინცაძე, მ., ბარამიძე, მ. (2024). ქართული ენის ტაოური დიალექტი (გამოკვლევა, მასალები, ლექსიკონი). თბილისი.
ფუტკარაძე, შ. (1993). ჩვენებურების ქართული. წიგნი პირველი. ბათუმი: აჭარის ჟურნალ-გაზეთების გამომცემლობა.
ქ.დ. I.(1960). ქართული დიალექტოლოგია. I. თბილისი.
ქეგლ - ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი. ტ. I-VIII. არნ. ჩიქობავას საერთო რედაქციით. თბილისი. 1950-1964.
ქობალია, ა. (2010). მეგრული ლექსიკონი. თბილისი.
ღლონტი, ა. (1986). ქართველური საკუთარი სახელები. თბილისი.
შანიძე, ა. (1981). -ევ კილოს კვალი საქართველოს გეოგრაფიულ სახელებში. თხზ. 12 ტომად. ტ. II. თბილისი.
ჩანტლაძე,ი., ნაკანი, ნ. (2014). სვანეთის ფლორა. I. თბილისი.
ჩუბინაშვილი, ნ. (1961). ქართული ლექსიკონი. თბილისი.
ცინცაძე, მ., ფაღავა, მ. (1998). სამხრული დიალექტები და ქართული სამწერლობო ენა (V-XVIII სს). ბათუმი.
ჯორბენაძე, ბ., კობაიძე, მ., ბერიძე, მ. (1988). ქართული ენის მორფემებისა და მოდალური ელემენტების ლექსიკონი. თბილისი.
Шанидзе, А. (1981). Два Чано-мингрельсксих суффикса в грузинском языках. თხზ. 12 ტომად. ტ. II. თბილისი.

