დმანისელი Homo Georgicus-ის ქვედა ყბის მორფოლოგიური ვარიაცია: ადრეული Homo-ს ევოლუციის შედეგები
DOI:
https://doi.org/10.52340/jecm.2025.05.12საკვანძო სიტყვები:
Homo Georgicus, Mandibular Morphology, Dmanisi Hominins, Early Pleistoceneანოტაცია
წარდგენილი მიმოხილვითი სტატია განიხილავს საქართველოს დმანისის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი ადრეული პლეიოსტოცენის პერიოდის Homo Georgicus-ის ქვედა ყბის ძვლის (ლათ. mandibula) ნაშთების სპეციფიურ მახასიათებლებს. დმანისის ქვედა ყბის ნაშთები წარმოადგენს დროითა და გეოგრაფიულად შეზღუდულ ნიმუშს, რომელიც უნიკალურ შესაძლებლობას იძლევა ადრეული Homo-ს წარმომადგენლების მორფოლოგიური ცვალებადობის შესაფასებლად. ქვედა ყბის სხეულის ზომების შედარებითი მორფომეტრიული ანალიზის გზით, შეფასებულია დმანისში აღმოჩენილი ნამარხი ძვლების ზომისა და ფორმის ცვალებადობა თანამედროვე ჰომინოიდებთან და სხვა ნამარხ ჰომინიდებთან შედარებით. მორფოანატომიური შედარებითი ანალიზის შედეგები აჩვენებს, რომ დმანისში აღმოჩენილი ქვედა ყბების ძვალს ახასიათებს მნიშვნელოვნად უფრო დიდი ზომა ვიდრე თანამედროვე ადამიანებში დაფიქსირებული და ქვედა ყბის სხეულის ფორმის ცვალებადობა, ვიდრე დიდი მაიმუნების ნებისმიერ არსებულ სახეობაში. აღმოჩენილ ნიმუშებს გააჩნია საერთო დიაგნოსტიკური მახასიათებლები, მათ შორის გამოკვეთილი ქვედა ყბის ტორუსი (torus mandibularis), წინ გამოწეული მარგინალური ბორცვაკი (tuberculum marginale anterius), მენთალური ხვრელის (foramina mentale) თანმიმდევრული პოზიციონირება და კბილის რკალის დამახასიათებელი ფორმა. ეს სპეციფიკა ხელს უწყობს ადრეული Homo-ს მრავალფეროვნების გაგებას და მიუთითებს Homo-ს ადრეულ წარმომადგენლებში სქესობრივი დიმორფიზმის შესახებ ვარაუდების გადახედვის აუცილებლობაზე. ხაზსგასმით აღინიშნება დმანისის ნიმუშში ქვედა ყბის ვარიაციის ტაქსონომიური მნიშვნელობა და მისი გავლენა ჰომინიდების ევოლუციასა და აფრიკის მიღმა გავრცელებაზე. ყბის ძვლების თანმიმდევრული ევოლუციური ცვლილებების შესწავლა და ანალიზი აქტუალურია არა მხოლოდ ანთროპოლოგიის სფეროში, არამედ თანამედროვე სტომატოლოგიაშიც, რაც განპირობებულია ყბის ძვლის მნიშვნელოვანი მორფო-ანატომიური ცვლილებებით ძალიან მცირე ევოლუციური პერიოდის განმავლობაში.
Downloads
წყაროები
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16563468/
https://paleoanthro.net/static/journal/content/PA20120134.pdf
https://paleoanthro.org/media/dissertations/Adam%20Van%20Arsdale.pdf
https://journals.viamedica.pl/folia_morphologica/article/download/FM.a2023.0030/71350
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2666136/
https://teachmeanatomy.info/head/osteology/mandible/
https://johnhawks.net/how-neandertal-mandibles-compare-to-modern-humans/
https://www.albany.edu/~ag856732/Skinneretal2006JHE.pdf
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19094183/
https://www.academia.edu/2506318/Postcranial_evidence_from_early_Homo_from_Dmanisi_Georgia
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23769600/
https://taylorandfrancis.com/knowledge/Medicine_and_healthcare/Anatomy/Mandibular_fossa/
https://phys.org/news/2013-10-differences-hominin-jaw.html
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28109118/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3930530/
https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2025.03.01.639363v1.full.pdf
https://stars.library.ucf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2579&context=etd2020
https://www.coursehero.com/file/128959780/Genus-Homo-Lab-Activity-Ben-Silvestri-Sp18docx/
https://sciencepress.mnhn.fr/sites/default/files/articles/pdf/comptes-rendus-palevol2014v13f3a06.pdf
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/am-pdf/10.1002/ajpa.23759
https://openaccesspub.org/international-journal-of-human-anatomy/article/667
https://www.science.org/doi/10.1126/science.1250056
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29743608/
https://www.britannica.com/science/mandible
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9584893/
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/ar.10116
https://www.elsevier.com/resources/anatomy/skeletal-system/axial-skeleton/mandible/22122
https://phys.org/news/2013-10-differences-hominin-jaw.html
https://www.albany.edu/~ag856732/Skinneretal2006JHE.pdf
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38593406/
https://www.semanticscholar.org/paper/Homo-habilis-Johanson/d6b1e7964c1c55a08384ace0d6f8a0846627e144
https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2002JHumE..43...67D/abstract
https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0065199
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
როგორ უნდა ციტირება
გამოცემა
სექცია
