საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის და კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტის ერთობლივი სამეცნიერო ჟურნალი - „სოციოპოლიტოLOGOS“ ბეჭდავს სტატიებს სოციალური მეცნიერებების სხვადასხვა მიმართულებებით. იგი ღიაა ყველა მეცნიერისთვის, მკვლევარისთვის და პრაქტიკოსისთვის, რომელიც დაინტერესებულია პოლიტიკის და საერთაშორისო ურთიერთობების საკითხებით. ჟურნალი „სოციოპოლიტოLOGOS“ არის სრული ღია წვდომის, საერთაშორისო რეცენზირებადი გამოცემა. იგი მოწოდებულია გამოაქვეყნოს ორიგინალური ნაშრომები, რომლებსაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვს როგორც სოციალურ მეცნიერებათა სფეროში, ისე უსაფრთხოების, ჰუმანიტარული და თუნდაც ტექნიკური მეცნიერებების დარგში. ამას გარდა, ჟურნალი განთავსდება საერთაშორისო სამეცნიერო მონაცემთა ბაზებში (Google Scholar, Crossref, DOI და სხვ.) ჟურნალის DOI: https://doi.org/10.52340/splogos e-ISSN: 2960-9089
სირიის გეოსტრატეგიული გარემო და უსაფრთხოების არქიტექტურის ტრანსფორმაცია
სტატია მიმოიხილავს სირიის გეოსტრატეგიულ გარემოსა და უსაფრთხოების არქიტექტურის ტრანსფორმაციის ეტაპებს ასადის დინასტიის მმართველობიდან დღემდე. სირია ახლო აღმოსავლეთის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან გეოპოლიტიკურ წერტილს წარმოადგენს, რომელსაც აქვს ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე გასასვლელი, ის აკავშირებს ენერგორესურსებით მდიდარ სპარსეთის ყურესთან მიმავალ სავაჭრო გზებს. სირიის გეოგრაფიულმა მდებარეობამ, ასევე ეთნიკურ-რელიგიურმა მრავალფეროვნებამ, სირია აქცია კონფლიქტების, ძალაუფლების ბრძოლისა და რეგიონული კონკურენციის მთავარ არენად. სირიაში არსებულმა სოციალურ-ეკონომიკურმა უთანასწორობამ და პოლიტიკური თავისუფლებების უქონლობამ ქვეყანა ჩააგდო ერთ-ერთ ყველაზე ხანგრძლივ და სისხლიან სამოქალაქო ომში, რომელსაც პარალელურად ემატებოდა სხვადასხვა სახელმწიფოს დავა აღნიშნულ ტერიტორიაზე ზეგავლენის მოსახდენად. წლების ცვილელბასთან ერთად, განსაკუთრებით რუსეთმა და ირანმა მოიკიდა ფეხი სირიაში. რუსეთის დამარცხების გამოვლინებად ითვლებოდა ასადის რეჟიმის დამხობა, თუმცა, ახლად არჩეულმა პარტიამ 2025 წელს დაიწყო მოლაპარაკებები რუსეთთან, რომელიც მათი მჭირდრო, ისტორიულ-პოლიტიკური კავშირიდან გამომდინარე, მოსალოდნელიც იყო. ტრანზიციული ხელისუფლება ცდილობს ქვეყნის აღდგენას, თუმცა, მათ წინაშე დგას კორუფციის, ნარკოტიკებით ვაჭრობისა და ფრაგმენტირებული უსაფრთხოების სისტემის გამოწვევები.
პიროვნული თვითშეფასების განმსაზღვრელი ფაქტორების მულტიფაქტორული ანალიზი
წინამდებარე გამოკვლევის მიზანს წარმოადგენს პიროვნების თვითშეფასებაზე ზემოქმედების ფაქტორების ანალიზი. კვლევა ჩატარდა რაოდენობრივი კვლევის მეთოდით. კვლევაში მონაწილეობდა 300 ცდისპირი, რომლის ასაკიც 18 წლიდან იწყებოდა. კვლევის ამოცანებად განისაზღვრა თვითშეფასებაზე მოქმედი ფაქტორების თეორიული ანალიზი და ემპირიული კვლევა, მეთოდოლოგიური ინსტრუმენტების შერჩევისა და შემუშავების საფუძველზე. კვლევაში გამოყენებულ იქნა როზენბერგის თვითშეფასების კითხვარი და კეტელის კითხვარი. კვლევის ძირითადი ვექტორი მიმართული იყო კეტელის კითხვარში გამოყოფილ 16 ფაქტორსა და თვითშეფასებას შორის ურთიერთკავშირის დადგენას. კვლევის შედეგების მიხედვით თვითშეფასების მაჩვენებელი მჭიდროდ არის დაკავშირებული ინდივიდის პიროვნულ მახასიათებლებთან. ეს კავშირი იმ ფორმატით ვლინდება, რომელშიც თვითშეფასების ცვლილებაზე ზეგავლენას ახდენს არა ერთი რომელიმე ან რამდენიმე ფაქტორი, არამედ კომპლექსური და ერთდროული პროცესი. ფაქტორული ანალიზის მიხედვით ერთად მოქმედ ჯგუფში გაერთიანდა 16 დან 14 ფაქტორი, გარდა დომინანტობა-დაქვემდებარებულობის ფაქტორისა და ფრუსტრირებულობის ფაქტორისა. ეს ორი უკანასკნელი ფაქტორი ცალკე ჯგუფად გამოიყო და ერთმანეთთან მაღალი დამოკიდებულება აჩვენა. რეგრესიული ანალიზით შეფასდა თვითშეფასებაზე ასაკისა და ინდივიდის პიროვნული მახასიათებლების ზემოქმედება. ერთ შემთხვევაში, ანალიზი ჩატარდა პიროვნული მახასიათებლების გამსხვილებულ 4 ჯგუფთან მიმართებაში და მეორე შემთხვევაში, პიროვნული მახასიათებლების თექვსმეტივე ფაქტორთან. პირველ შემთხვევაში, ზემოქმედების მაჩვენებელი იყო 52,5% და მეორე შემთხვევაში, 75,2%. ეს ფაქტი კიდევ ერთხელ მიუთითებს, რომ თვითშეფასებაზე ზეგავლენას ახდენს ინდივიდუალურად და ერთმანეთთან კომბინაციაში არსებული თითქმის ყველა ფაქტორი.
გლობალური და ეროვნული უსაფრთხოების თანამშრომლობის რეგულაციის თავისებურებები
გლობალიზაციის ფენომენი გახდა მთავარი დომინანტური ფაქტორი თანამედროvე საერთაშორისო ურთიერთობებისa და მან მიიღო გრანდიოზული მასშტაბები. თანამედროვე საერთაშორისო უსაფრთხოების სისტემაში წარმოჩენილი საფრთხეები და გამოწვევები სულ უფრო მეტ აქტუალობას იძენს. საერთაშორისო საზოგადოების წინაშე დგება ისეთი მწვავე და პრობლემური მოვლენები, რომლებიც მანამდე არ იყო წარმოჩენილი. უშუალოდ საერთაშორისო უსაფრთხოების სისტემაზე გლობალიზაცია ახდენს უდიდეს გავლენას და მისი კოორდინატთა ათვლის წერტილები თამაშობენ გარკვეულ როლს მის ფორმირებაზე. ამ ფონზე, საფრთხეების ახალი სახეობების დაფიქსირება, რომელთაც გააჩნიათ მთავარი არსი − ასიმეტრიულობა, არის ძირითადი განსამზღვრელი გარემოება. როდესაც საუბარია სიმეტრიასა და ასიმეტრიაზე საერთაშორისო ურთიერთობებში, საყურადღებოა, რომ ისინი გამოიყენებიან მთელი ობიექტების ანალიზისთვის, ასევე მათი სტრუქტურების და შემადგენელი ნაწილების შესასწავლად. აღსანიშნავია, რომ ორივე მცნება სასარგებლოა ერთი მთლიანის ნაწილების ურთიერთობების ანალიზისთვის და არა ცალკეული, დამოუკიდებელი ელემენტებისთვის. მნიშვნელოვანია ამ კონცეფციების საბუნებისმეტყველოდან სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებებში გადაზრდა და მისი ანალიზი. აღნიშნული თემის განხილვა განპირობებულია, თუ როგორ მოქმედებენ ასიმეტრიული საფრთხეები, გლობალიზაციის პირობებში, საერთაშორისო პოლიტიკური მოვლენებზე და რამდენად ახორციელებენ ისინი გავლენას ამ კუთხით. საკვლევი მიმართულების აქტუალობა განპირობებულია საერთაშორისო საზოგადოების არაერთგვაროვანი წარმოდგენებით, თუ როგორ მოქმედებს გლობალიზაცია, ერთი მხრივ, ხოლო, მეორეს მხრივ კი, რომელი სახის გამოწვევებს ავითარებს აღნიშნული ფენომენი. უმეტესწილად მსოფლიო პოლიტიკაში მიმდინარე კონფლიქტებში მონაწილე მხარეები ერთმანეთს უპირისპირდებიან ეთნიკური ნიშნით, თუმცაღა მათი ესკალაციის მასშტაბი გადის პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და ეკოლოგიურ მოტივაციაზე. საერთო ჯამში უნდა აღინიშნოს ის გარემოება, რომ შეიძლება ზოგად კონტექსტში განისაზღვროს გლობალიზაციის არსი. ერთ-ერთი განსაზღვრებით: საბოლოო ჯამში გლობალიზაცია თავისი არსით წარმოადგენს ისეთ მოვლენას, სადაც მასში ჩართული აქტორები და ინსტიტუტები (მხედველობაში საერთაშორისო დონის) უშუალოდ ახდენენ გავლენას გლობალური პოლიტიკის მოვლენებსა და მათ განვითარებასაც. ამით ისინი ახორციელებენ ამ მოვლენების წარმართვას, კონტროლს და ტენდენციებსაც საზღვრავენ.
პოლიტიკური კულტურის ფორმირებისა და იმპლემენტაციის პროცესი ამერიკის შეერთებულ შტატებში
აღნიშნულ სტატიაში აღწერილია თუ როგორ ჩაეყარა საფუძველი ამერიკულ პოლიტიკურ კულტურას და რომ ის სათავეს ჯერ კიდევ კოლონიური პერიოდიდან იღებს, მაშინ როდესაც ამერიკა ჯერ კიდევ არ იყო სუვერენული და დემოკრატიული სახელმწიფო. აქვე აღნიშნულია როგორი ტრანსფორმაციის გზა განვლო პოლიტიკურმა კულტურამ თანამედროვე ეპოქაში. ამერიკული პოლიტიკური კულტურა დღეს სხვა სახის გამოწვევების წინაშე დგას, ვიდრე მისი ჩამოყალიბებისას. სტატია ინტერდისციპლინურია. კვლევისას გამოყენებულია შემთხვევის შესწავლის (case study) მეთოდი. ნაშრომი ემყარება პირველად და მეორეულ წყაროებს. სტატია შესავალს, ორ თავსა და დასკვნას შეიცავს. ასევე დასაწყისში წარმოდგენილია ანოტაცია ქართულ და ინგლისურ ენებზე, დასასრულს კი, გამოყენებული ლიტერატურის სია.
ბავშვის განვითარებასა და კეთილდღეობასთან ეფექტური კომუნიკაციის კავშირი
სტატიაში გაანალიზებულია კომუნიკაციის, როგორც ბავშვის სამომავლო კეთილდღეობისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტორის, მნიშვნელობა განვითარების პროცესში. მრავალი მკვლევარი და მეცნიერი ხაზს უსვამს ემოციური კეთილდღეობის ფუნდამენტურ მნიშვნელობას ბავშვის განვითარებაში. ემოციური კეთილდღეობა მოიცავს უამრავ შესაძლებლობას, მათ შორის ემოციების გაგებისა და რეგულირების, პოზიტიური და მნიშვნელოვანი ურთიერთობების დამყარების და სირთულეებთან ეფექტურად გამკლავების უნარს. შესაბამისად, აუცილებელია ემოციური კეთილდღეობის გადამწყვეტი როლისა და მისი გავლენის გააზრება ბავშვის განვითარების სხვადასხვა ასპექტებზე, მათ შორის კოგნიტურ, სოციალურ და აკადემიურ განვითარებაზე. კომუნიკაცია არის ადამიანის ძირითადი მოთხოვნილება და სოციალური ცხოვრების განუყოფელი ნაწილი. საზოგადოებრივმა ჯგუფებმა (მშობლებმა, საგანმანათლებლო დაწესებულებებმა), რომლებიც ზრუნავენ ბავშვებზე, განვითარების ეტაპის შესაბამისად, ხელი უნდა შეუწყონ მათ განვითარებას, კომუნიკაციის გზით. ბავშვებთან ეფექტური კომუნიკაციის ერთ-ერთი ყველაზე მარტივი და ეფექტური გზა მათი განვითარების მახასიათებლების ცოდნაა. კომუნიკაცია, საკუთარი თავისა და გარემოს შეცნობის გზაა. ამ პერსპექტივიდან, სტატიაში განხილულია კომუნიკაციის ძირითადი მახასიათებლები და ეფექტური კომუნიკაციის გავლენა ბავშვის კეთილდღეობაზე. იგი მიზნად ისახავს, სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებების, როგორც ბავშვის ფსიქო-სოციალური განვითარების პროცესში მონაწილე მნიშვნელოვანი რგოლის როლის ხაზგასმას. სტატია მოიცავს სამეცნიერო ლიტერატურის ანალიზსა და ემპირიული კვლევის შედეგებს, რომელიც ჩატარდა თბილისის სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებში, რაოდენობრივი კვლევის მეთოდით მცირეწლოვანთა მშობელთან (სულ 512 რესპოდენტი).
საყოველთაო კეთილდღეობის სახელმწიფოს ფორმირების ისტორიული დინამიკა და თეორიული კონცეფციები
საყოველთაო კეთილდღეობის სახელმწიფოს ფორმირება წარმოადგენს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს პროცესს თანამედროვე პოლიტიკური თეორიისა და სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების ისტორიაში. კეთილდღეობის სახელმწიფოს იდეის წარმოშობა უკავშირდება ევროპულ პოლიტიკურ აზროვნებას, სადაც ადამიანის ღირსებისა და სოციალური თანასწორობის პრინციპები თანდათან გადაიზარდა სახელმწიფოს სოციალური პასუხისმგებლობის კონცეფციად. მისი ჩამოყალიბება ისტორიულად დაკავშირებულია ინდუსტრიული საზოგადოების განვითარებასთან, ეკონომიკური კრიზისების შედეგებთან და სოციალური სამართლიანობისადმი მოთხოვნილებასთან. სტატიაში გაანალიზებულია კეთილდღეობის სახელმწიფოს განვითარების ძირითადი ეტაპები − პროტოტიპული იდეებიდან (პლატონი, არისტოტელე, თომას მორი, კამპანელა) დაწყებული თანამედროვე მოდელებამდე, რომლებიც მოიცავს ბისმარკიანულ, ბევერიჯიანურ და სკანდინავიურ სისტემებს. კვლევა ასახავს ამ მოდელთა თეორიულ საფუძვლებს, ისტორიულ დინამიკას და მათ გავლენას თანამედროვე სოციალური პოლიტიკის ფორმირებაზე.
ნატოს ბირთვული შეკავებისა და თავდაცვის გამოწვევები XXI საუკუნეში
ჩრდილოატლანტიკური ალიანსი წარმოადგენს სამხედრო-პოლიტიკურ ორგანიზაციას, რომელიც თავდაპირველად ჩამოყალიბდა საერთაშორისო მშვიდობისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფის სტრატეგიული მიზნების მისაღწევად. მისი ფუნქციური არსი უკავშირდება წევრი სახელმწიფოების უსაფრთხოების გარანტირებას სხვადასხვა ტიპის საფრთხისგან, რაც ალიანსის არსებობის ძირითადი მისიაა და დღემდე ფუნდამენტურ ღირებულებად რჩება. აღნიშნული მიზნის რეალიზება მოითხოვს არა მხოლოდ ნორმატიულ-პოლიტიკურ ჩარჩოს, არამედ კომპლექსური სტრატეგიული მიდგომებისა და ინსტიტუციური შესაძლებლობების სისტემურ განვითარებას, რათა შესაძლებელი გახდეს თანამედროვე გეოპოლიტიკური გარემოს მრავალმხრივ გამოწვევებზე ადეკვატური რეაგირება. თემიდან გამომდინარე, კვლევის თეორიულ საფუძვლად არჩეულია ბირთვული შეკავების თეორია და გეოსტრატეგიული ბალანსის თეორია, ვინაიდან ყველაზე სრულად სწორედ ისინი განმარტავს ნაშრომში განხილულ პრობლემატიკას. გლობალური და რეგიონული უსაფრთხოების დინამიკის პირობებში აუცილებელია ნატოს შესაძლებლობების მუდმივი მოდიფიკაცია და ადაპტაცია, რაც უზრუნველყოფს ალიანსის მზადყოფნას კრიზისულ სიტუაციებზე დროული და ეფექტიანი პასუხის გასაცემად. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ბირთვული და არაბირთვული სარაკეტო თავდაცვის კომპონენტების ურთიერთშემავსებელი ფუნქცია, რომლებიც ქმნიან ალიანსის სტრატეგიული შეკავებისა და დაცვის საფუძველს. ამ სისტემების ეფექტიანობა დამოკიდებულია როგორც სამხედრო, ისე არასამხედრო მექანიზმების სინთეზზე, რაც ზრდის ალიანსის ოპერატიულ და სტრუქტურულ მდგრადობას.
სტრატეგიული კომუნიკაციები და სამოქალაქო მედეგობა: უსაფრთხოების გამოწვევების დაძლევის თანამედროვე მიდგომები
თანამედროვე საინფორმაციო ეპოქაში, სადაც კრიზისები, სამხედრო კონფლიქტები და ჰიბრიდული საფრთხეები ყოველდღიურად ცვლიან გლობალურ დღის წესრიგს, სტრატეგიული კომუნიკაცია განიხილება როგორც ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მექანიზმი, რომელიც სახელმწიფოს, საზოგადოებასა და უსაფრთხოების სისტემებს ეხმარება აღნიშნულ გამოწვევებთან გამკლავებასა და სამოქალაქო მედეგობის გაძლიერებაში. სტატიაში განხილულია სტრატეგიული კომუნიკაციის თეორიული საფუძვლები და მისი როლი კრიზისულ პირობებში სამოქალაქო მედეგობის უზრუნველყოფისათვის. სტრატეგიული კომუნიკაცია გულისხმობს მიზანმიმართულ, კოორდინირებულ ზემოქმედებას ინდივიდებსა და ჯგუფებზე ნდობის განმტკიცების, ეროვნული ერთიანობის უზრუნველყოფისა და საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლების გზით. კვლევაში გაანალიზებულია არსებული აკადემიური ლიტერატურა და გამოყენებულია შემთხვევის კვლევის მეთოდოლოგია. ემპირიული მაგალითები მოიცავს 2022 წლის რუსეთ-უკრაინის ომის განმავლობაში სტრატეგიული კომუნიკაციების გამოყენების პრაქტიკას, რომელიც ეფუძნება საერთაშორისო მედიაანალიტიკასა და დეზინფორმაციის შემთხვევების განხილვას. კვლევის მონაცემები ცხადყოფს, რომ საინფორმაციო გარემოს ეფექტიანი მართვა ისეთივე მნიშვნელობის მატარებელია, როგორც კლასიკური სამხედრო ოპერაციები. სტრატეგიული კომუნიკაციები კი, ხელს უწყობს ეროვნული ნარატივის დაცვას, აგრესორის შეკავებას, საზოგადოების მობილიზაციას და საერთაშორისო მხარდაჭერის მოპოვებას, რითაც არსებითად აძლიერებს სამოქალაქო მედეგობას.
კიბერუსაფრთხოება, ასიმეტრიული საფრთხეები და თანამედროვე სამხედრო-პოლიტიკური რეალობა
კვლევა ეხება კიბერსივრცეს თანამედროვე საერთაშორისო ურთიერთობებში, რომელიც იქცა ძალაუფლების ახალი არენად, სადაც სამხედრო და პოლიტიკური ინტერესები გადაჯაჭვულია. ციფრული ტექნოლოგიების სწრაფმა განვითარებამ მნიშვნელოვნად შეცვალა გლობალური უსაფრთხოების არქიტექტურა და წარმოშვა ისეთი ასიმეტრიული საფრთხეები, რომელთა მასშტაბები და ზემოქმედება ტრადიციული სამხედრო გამოწვევებისგან რადიკალურად განსხვავდება. კიბერუსაფრთხოება დღეს აღარ წარმოადგენს მხოლოდ ტექნიკურ საკითხს; ის არის სამხედრო-პოლიტიკური პროცესების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი განმსაზღვრელი, რომელიც გავლენას ახდენს როგორც სახელმწიფოების სტრატეგიულ გადაწყვეტილებებზე, ისე საერთაშორისო სისტემის სტაბილურობაზე. სტატია მიმოიხილავს კიბერუსაფრთხოების კონცეფციის ევოლუციას, ასიმეტრიული საფრთხეების სახეებსა და მათი გამოვლინების გზებს, ასევე ავლენს კიბერომის სამხედრო-პოლიტიკურ განზომილებებს. განსაკუთრებული ყურადღება გამახვილებულია იმაზე, თუ როგორ იქცა კიბერშეტევები თანამედროვე ომების განუყოფელ ელემენტად და რა გამოწვევებს უქმნის ეს საერთაშორისო უსაფრთხოების ინსტიტუტებს. ანალიზი ეფუძნება ისტორიულ-თეორიულ საფუძვლებს, საერთაშორისო პრაქტიკასა და თანამედროვე კონფლიქტების მაგალითებს, რაც შესაძლებლობას იძლევა, გამოიკვეთოს კიბერუსაფრთხოების როლი XXI საუკუნის სამხედრო-პოლიტიკურ რეალობაში.
აფხაზეთისა და ცხინვალის სამხედრო ოპერაციების ისტორიული ქრონიკა და სტრატეგიული ინტერპრეტაცია
საქართველოს უახლესი ისტორიის ერთ-ერთ უმთავრეს გამოწვევას აფხაზეთისა და ცხინვალის კონფლიქტები წარმოადგენს, რომელმაც არა მხოლოდ ქვეყნის ტერიტორიულ მთლიანობაზე, არამედ რეგიონულ უსაფრთხოებასა და საერთაშორისო ურთიერთობებზეც მოახდინა მნიშვნელოვანი გავლენა. კონფლიქტების ფარგლებში განხორციელებული სამხედრო ოპერაციები ასახავს როგორც სამხედრო-სტრატეგიულ მიდგომებს, ისე პოლიტიკური ინტერესების შეჯახებებს. მოვლენების ქრონოლოგიური აღწერა და ანალიზი მნიშვნელოვანია, რადგან იძლევა შესაძლებლობას გავაანალიზოთ სამხედრო ქმედებების ლოგიკა, შედეგები და სტრატეგიული გავლენა საქართველოს უსაფრთხოებაზე. კვლევა მიზნად ისახავს, ერთი მხრივ, აფხაზეთსა და ცხინვალში განხორციელებული სამხედრო ოპერაციების ქრონიკის სისტემატიზაციას, ხოლო მეორე მხრივ, მათი სტრატეგიული ინტერპრეტაციის შესაძლებლობას. სტატიაში წარმოდგენილი ანალიზი ემყარება ისტორიულ ფაქტებსა და წყაროებს, რითაც შესაძლებელი ხდება სამხედრო ტაქტიკებისა და ოპერაციების შეფასება როგორც ეროვნულ, ისე რეგიონულ და საერთაშორისო უსაფრთხოების დონეზე.
ირანის ბირთვული პროგრამა გლობალურ და რეგიონულ პოლიტიკაში
ირანის ბირთვული პროგრამა მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ახლო აღმოსავლეთის რეგიონულ უსაფრთხოებაზე. ქვეყნების ნაწილი შიშობს, რომ მასზე მუშაობას შესაძლოა, მოჰყვეს ირანის მიერ ბირთვული იარაღის შექმნა. ირანის ბირთვული საქმიანობა, განსაკუთრებით ისლამური რევოლუციის შემდეგ, როგორც რეგიონულ, ისე საერთაშორისო დონეზეც შეშფოთების მიზეზი გახდა, რადგან ამ რევოლუციის შედეგად ეს ქვეყანა პროდასავლური, სეკულარული მონარქიიდან შიიტურ ისლამურ რესპუბლიკად გადააქცია. ამან კი მნიშვნელოვნად შეცვალა ირანის საგარეო პოლიტიკური კურსი და ასევე მისი როლი გლობალურ პოლიტიკაში. ირანის ისლამური რესპუბლიკის საწყის ეტაპზე დროებით შენელდა ბირთვულ პროგრამაზე მუშაობა. ირანის მიერ ბირთვული პროგრამის შექმნის წამოწყებაში თავის დროზე დიდი როლი ითამაშეს დასავლეთის ქვეყნებმა, ისლამური რევოლუციის შემდეგ კი, იმავე დასავლეთის მხრიდან ირანის მიერ ბირთვულ პროგრამაზე მუშაობის განახლება აღქმულ ქნა, როგორც საფრთხისშემცვლელი მოვლენა, არა მხოლოდ რეგიონის, არამედ დანარჩენი მსოფლიოსთვისაც. ირანი საინტერესო ქვეყანაა მისი რეგიონული და მსოფლიო დონის მნიშნველობიდან გამომდინარე. ამ ქვეყნის ბირთვული პროგრამის საკითხისადმი ინტერესიც, ბუნებრივია, დიდია. ეს ლოგიკურიცაა, რადგან ირანი დიდ გავლენას ახდენს ახლო აღმოსავლეთის რეგიონის უსაფრთხოებასა და მის პოლიტიკურ დღის წესრიგზე. წლების წინ ბირთვულ პროგრამაზე შეთანხმების მიღწევით თითქოს ეს პრობლემა მოგვარდა, მაგრამ შეთანხმების მიღწევიდან სამი წლის შემდეგ მდგომარეობა კვლავ გართულდა. არის გარკვეული მიზეზები, რაც ქმნის პრობლემას ირანის ბირთვული პროგრამის ხელახლა შეთანხმების მისაღწევად. ეს, პირველ რიგში, ახლო აღმოსავლეთის რეგიონულ უსაფრთხოებაზე აისახება. ირანის ბირთვული პროგრამის განვითარება სერიოზული სამეცნიერო და ტექნოლოგიური მნიშვნელობით ხასიათდება, ამიტომ ის საჭიროებს საერთაშორისო თანამეგობრობის მხრიდან მონიტორინგს. ირანის ბირთვული პროგრამა იმდენად აქტულური და პრობლემატური გახდა, რომ მიმდინარე წლის ივნისში მთელი ახლო აღმოსავლეთის რეგუჯნი პოლიტიკური კრიზისის წინაშე აღმოჩნდა.
რეგიონული უსაფრთხოების ტრანსფორმაცია შავი ზღვის რეგიონში და ზანგეზურის დერეფნის გეოპოლიტიკური მნიშვნელობა
სტატიაში განხილულია შავი ზღვის რეგიონის უსაფრთხოების გამოწვევები, ზანგეზურის დერეფნის გეოპოლიტიკური მნიშვნელობა და მისი გავლენა რეგიონში მიმდინარე პოლიტიკურ პროცესებზე. რუსეთ-უკრაინის მიმდინარე ომმა ძირეული გავლენა იქონია გლობალურ უსაფრთხოებაზე და საერთაშორისო სისტემის არსებული არქიტექტურა კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა. ამავდროულად სამხრეთ კავკასიაში დიდი მოთამაშეების ინტერესის სფეროს წარმოადგენს ეკონომიკური პროექტების საფარქვეშ სხვადასხვა პლაცდარმების შექმნა. ამ პროცესში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ზანგეზურის დერეფანს - სატრანსპორტო პროექტს, რომელიც სომხეთის სიუნიკის რეგიონში მდებარეობს და აზერბაიჯანის ძირითად ტერიტორიასა და ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის დამაკავშირებელი კვანძია. შესაბამისად, ამ პროექტის განხორციელება არა მარტო ეკონომიკურ და სატრანზიტო ჭრილში უნდა განვიხილოთ, არამედ მას გეოპოლიტიკური და უსაფრთხოების დატვირთვაც აქვს. სტატიაში შევეცადეთ გაგვეანალიზებინა რეგიონში მიმდნარე პროცესები, გამოწვევები და პერსპექტივები, რომელიც ზანგეზურის პროექტის რეალიზებასთან არის დაკავშირებული.
განვითარებადი ციფრული ტექნოლოგიები და კიბერუსაფრთხოების გამოწვევები
თანამედროვე ციფრული ტექნოლოგიების სწრაფმა განვითარებამ რადიკალურად შეცვალა გლობალური უსაფრთხოების პარადიგმა. ხელოვნური ინტელექტი, ბლოკჩეინი, ინტერნეტი ნივთების (IoT), 5G კავშირი და ღრუბლოვანი ინფრასტრუქტურა ქმნიან ახალ შესაძლებლობებს, თუმცა, ამავე დროს ზრდიან კიბერუსაფრთხოების სირთულეებსა და საფრთხეებს. აღნიშნულ ტექნოლოგიებთან ერთად იზრდება კიბერშეტევების მასშტაბი, სირთულე და ფარული ზემოქმედების შესაძლებლობა როგორც სახელმწიფო, ისე კერძო სექტორზე. განსაკუთრებით რისკის ქვეშ დგანან კრიტიკული ინფრასტრუქტურები, სახელმწიფო უწყებები და მონაცემთა ბაზები, რომელთა უსაფრთხოება პირდაპირ კავშირშია ეროვნულ და საერთაშორისო სტაბილურობასთან. წარმოდგენილი ნაშრომი მიზნად ისახავს გააანალიზოს ის ძირითადი კიბერუსაფრთხოების გამოწვევები, რომლებიც დაკავშირებულია განვითარებად ციფრულ ტექნოლოგიებთან. კვლევა ეფუძნება შემთხვევების ანალიზს, საერთაშორისო პრაქტიკასა და თანამედროვე სტრატეგიულ მიდგომებს. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა კიბერმდგრადობის კონცეფციას, ინციდენტებზე რეაგირების მექანიზმებსა და მრავალდონიან კოორდინაციას. ნაშრომში გამოკვეთილია საჭიროება ინტეგრირებული პოლიტიკის, ციფრული სოლიდარობისა და ტექნოლოგიური სუვერენიტეტის გასაძლიერებლად. აბსტრაქტი ასახავს კიბერუსაფრთხოების ინტერდისციპლინურ ბუნებას და ხაზს უსვამს პრევენციული, რეაგირებისა და აღდგენის პროცესების მუდმივ დახვეწის აუცილებლობას ტექნოლოგიური პროგრესის ფონზე.
საერთაშორისო ბიზნესის კულტურული და სოციალური დინამიკა საქართველოში
სტატია განიხილავს სოციოკულტურულ ფაქტორებს, რომლებიც გავლენას ახდენენ საერთაშორისო ბიზნესის საქმიანობაზე საქართველოში. იგი აანალიზებს ქვეყნის ამჟამინდელ სოციოკულტურულ მდგომარეობას, მის სამომავლო პერსპექტივებსა და მასთან დაკავშირებულ გამოწვევებს. ეს თემა განსაკუთრებით აქტუალურია ბოლო დროს განვითარებული მოვლენების გათვალისწინებით, რამაც გააძლიერა საქართველოს მონაწილეობა გლობალურ ბიზნესსაქმიანობაში. მიუხედავად იმისა, რომ საერთაშორისო ორგანიზაციები დღეს მნიშვნელოვან სირთულეებს აწყდებიან, უცხოური კომპანიების აქტიურობა საქართველოში და მათი მიერ შექმნილი ეკონომიკური სარგებელი სტაბილურად იზრდება. სხვადასხვა კულტურისა და ეროვნების წარმომადგენელი ბიზნესპროფესიონალები აქტიურად მონაწილეობენ კულტურულ გაცვლებში. საერთაშორისო ბიზნესის დინამიკის სრულად გასაგებად, გადამწყვეტია სოციოკულტურის ცნების მკაფიოდ განსაზღვრა. სოციოკულტურა ხაზს უსვამს სხვადასხვა კულტურული კონტექსტის მქონე ინდივიდებს შორის განსხვავებას. კულტურული გაცვლის დროს, ღირებულებების, ქცევებისა და კულტურული პრაქტიკის ადაპტაცია და ტრანსფორმაცია გადამწყვეტ როლს თამაშობს ისევე, როგორც ახალი ტენდენციების გაჩენა, რომლებიც ყალიბდება გარემოს გავლენით.
„დიდებული კუნძული“ და ჩინეთის სტრატეგია: გეოპოლიტიკური თეორიების გავლენა საერთაშორისო ურთიერთობებზე
ნაშრომი მიზნად ისახავს, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის სტრატეგიის ფონზე ნოვატორული მიდგომით გააანალიზოს გეოპოლიტიკაში ტრადიციულად ჩამოყალიბებული დიქოტომია ხმელეთსა და ზღვის ძალებს შორის. აღნიშნული პროცესების ირგვლივ არსებული უამრავი თეორია საუკუნეზე მეტია მნიშვნელოვანი დაპირისპირების საგანია. მათ შორის, შეიძლება ითქვას, რომ ჰალფორდ მაკინდერის „ჰართლენდისა“ და ალფრედ ტეიერ მეჰენის „ზღვის ძალაუფლების თეორიათა“ ჭიდილი განსაზღვრავს სწორედ გეოპოლიტიკის მეცნიერებას, რაც თითქოს ხაზს უსვამს ამ დაპირისპირებათა მნიშვნელობას. თუმცა, თანამედროვე ჩინეთის მხრიდან საზღვაო და სახმელეთო ელემენტების თანაბარი განვითარება თითქოს არსებული ოპოზიციური მიმართებების აუცილებლობას ეჭვქვეშ აყენებს. ამრიგად, იმ მიზნით, რომ კიდევ უფრო სიღრმისეულად გაანალიზდეს ჩინეთის საზღვაო და სახმელეთო ძალაუფლების ელემენტები, ნაშრომი იყენებს ახალ კონცეფციას, „დიდებულ კუნძულს“, როგორც უკვე არსებულ კლასიკურ დიქოტომიასთან დაპირისპირების მექანიზმს. „დიდებული კუნძული“ ქმნის აღნიშნული ელემენტების სინთეზის შესაძლებლობასა და მათი სიღრმისეულად გაანალიზების საფუძველს.
ტოტალური თავდაცვის კონცეფციის მთავარი პოსტულატები: საქართველოს სამხედრო თავდაცვა და საერთაშორისო თანამშრომლობა
ტოტალური თავდაცვის კონცეფცია საქართველოს უსაფრთხოების პოლიტიკის ერთ-ერთი ძირითადი საყრდენია, რომელიც აერთიანებს სამხედრო, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, ტექნოლოგიურ და სამოქალაქო რესურსებს ქვეყნის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის დასაცავად. საქართველოს გეოპოლიტიკური მდებარეობა და ტერიტორიის 20%-ის ოკუპაცია ქმნის რთულ უსაფრთხოების გარემოს, სადაც ჰიბრიდული საფრთხეები, დეზინფორმაცია და კიბერშეტევები მოითხოვს ყოვლისმომცველი თავდაცვითი მოდელის განვითარებას. ტოტალური თავდაცვა განიხილება როგორც ჰოლისტური სისტემა, რომელიც აერთიანებს სამხედრო და სამოქალაქო სფეროებს, სახელმწიფო ინსტიტუტებსა და კერძო სექტორს, საზოგადოებრივ ცნობიერებასა და საინფორმაციო მდგრადობას ერთიან უსაფრთხოების პოლიტიკაში. უსაფრთხოება აღარ განისაზღვრება მხოლოდ სამხედრო ძალით, არამედ საზოგადოებრივი მზადყოფნით, კრიზისებზე სწრაფი რეაგირების უნარითა და ეროვნულ ერთიანობაზე დაფუძნებული მდგრადობით. ნაშრომის თეორიული ჩარჩო ეფუძნება კომპლექსურ უსაფრთხოების მოდელს, რომელიც აერთიანებს ტრადიციულ და ჰიბრიდულ საფრთხეებზე რეაგირების მექანიზმებს.
ემოციური ინტელექტი და მისი ძირითადი კომპონენტები: სამეცნიერო ანალიზი ემპათიაზე აქცენტით
ემოციური ინტელექტისადმი მზარდი მეცნიერული ინტერესი განპირობებულია მისი გადამწყვეტი მნიშვნელობით ინდივიდის სოციალურ, აკადემიურ და ფსიქოლოგიურ ფუნქციონირებაში. მოცემული ნაშრომი მიზნად ისახავს ემოციური ინტელექტის კომპონენტების, განსაკუთრებით კი ემპათიის, მრავალმხრივი ანალიზის წარდგენას. კვლევა ემყარება მაიერ-სალოვეის უნარობის მოდელს, პეტრიდესის ტრეიტკონცეფციას და თანამედროვე სოციალურ-ემოციურ თეორიებს, რაც საშუალებას იძლევა კომპლექსურად შეფასდეს ემოციური პროცესების კოგნიტური, აფექტური და ინტერპერსონალური მექანიზმები. გამოყენებული მეთოდოლოგია მოიცავს თეორიული კვლევის, სალიტერატურო მიმოხილვისა და თანამედროვე ფსიქომეტრიული ინსტრუმენტების კრიტიკული შედარების ერთობლიობას. ნაშრომის მეცნიერული სიახლე მდგომარეობს ემპათიის როლის განახლებულ ინტერპრეტაციაში, რომელიც აერთიანებს ნეირომეცნიერების, სოციალური ფსიქოლოგიისა და ინტერკულტურული კვლევების უახლეს მონაცემებს. მიღებული შეხედულებები ქმნის საფუძველს ემოციური ინტელექტის უფრო ზუსტი მოდელირებისთვის და მისი გამოყენების გაუმჯობესებისთვის განათლებაში, სამუშაო გარემოსა და კლინიკურ პრაქტიკაში.
ღაზას სექტორი: საერთაშორისო აქტორების როლი კონფლიქტის დარეგულირებაში
სტატია მიმოიხილავს ისრაელ–პალესტინის კონფლიქტის რეგულირების მცდელობებს და საერთაშორისო აქტორების ჩართულობის დინამიკას. კვლევის მიზანია გაანალიზოს გარე გავლენების (აშშ, ევროკავშირი, არაბული ქვეყნები, ირანი და თურქეთი) პოლიტიკური და უსაფრთხოების სტრატეგიები, რომლებიც გავლენას ახდენენ ღაზას სექტორში ძალადობის რეანიმაციაზე. გამოყენებულია სისტემური ანალიზის მეთოდი და შედარებითი მიდგომა, რაც იძლევა შესაძლებლობას შეფასდეს საერთაშორისო პოლიტიკური ინტერესების თანხვედრა და კონფლიქტის მდგრადობის ფაქტორები. ნაშრომი ასახავს, რომ გეოპოლიტიკური კონკურენცია, ჰუმანიტარული კრიზისი და რეგიონული უსაფრთხოების დისბალანსი ქმნის კონფლიქტის განმეორებითი ესკალაციის საფუძველს, ხოლო საერთაშორისო მედიაციის მცდელობები ხშირად შეზღუდულია პოლიტიკური ნეიტრალიტეტის დეფიციტით. სტატია ეხება მულტილატერალიზმის გაძლიერების აუცილებლობას და სამომავლოდ კონფლიქტის მმართველობის უფრო კომპლექსურ მოდელზე გადასვლის საჭიროებას, რომელიც დაფუძნებული იქნება საერთაშორისო სამართლისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის პრინციპებზე.
განახლებადი ენერგიის ფაქტორი და ქვეყნის უსაფრთხოება
თანამედროვე მსოფლიოში ენერგეტიკული უსაფრთხოება იქცა სახელმწიფოთა პოლიტიკური სტაბილურობის, სუვერენიტეტისა და საგარეო პოლიტიკის ერთ-ერთ მთავარ განმსაზღვრელ ფაქტორად. ტრადიციული ენერგომატარებლების, როგორიცაა ნავთობი და გაზი, გეოპოლიტიკურმა რისკებმა, ფასების მერყეობამ და კლიმატის ცვლილების პრობლემამ განსაკუთრებული მნიშვნელობა შესძინა განახლებადი ენერგიის წყაროებს. სტატია მიზნად ისახავს განიხილოს განახლებადი ენერგიის პოლიტიკური და სტრატეგიული მნიშვნელობა, ენერგეტიკული დამოუკიდებლობისა და ეროვნული უსაფრთხოების კონტექსტში, განსაკუთრებული ყურადღება მიექცევა საქართველოს შემთხვევას. ნაშრომში ხაზგასმულია, რომ განახლებადი ენერგიის განვითარება მცირე სახელმწიფოებისთვის არა მხოლოდ ეკონომიკური ალტერნატივაა, არამედ მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია საგარეო პოლიტიკის მოქნილობის, ენერგეტიკული სუვერენიტეტისა და ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგიული გეგმების განხორციელებისათვის.
ნაშრომი განიხილავს ორ ძირითად ჰიპოთეზას საერთაშორისო პოლიტიკაში — დაბალანსების და მიტმასნების თეორიებს. თითოეული მათგანი განსხვავებულ დასკვნამდე მიდის სახელმწიფოების ქცევის შესახებ გარე საფრთხის წინაშე. კვლევა აჩვენებს, რომ დაბალანსება უფრო ხშირია, როგორც უსაფრთხოების სტაბილიზაციის მექანიზმი, ხოლო მიტმასნება უფრო სპეციფიკური და ოპორტუნისტული ქცევის ფორმაა. ნაშრომი ასახავს ამ ორი ჰიპოთეზის გავლენას მცირე სახელმწიფოების, მათ შორის საქართველოს, საგარეო პოლიტიკის გადაწყვეტილებებზე.
საქართველოს მონაწილეობა შუა დერეფნის პროექტში: უსაფრთხოების განზომილება და სადაზვერვო-ჰიბრიდული რისკი
სტატია ეძღვნება შუა დერეფნის (Middle Corridor / Trans-Caspian International Transport Route) პროექტში საქართველოს მონაწილეობის უსაფრთხოებით განზომილებას. ნაშრომი აანალიზებს პროექტის მიერ გენერირებულ სარგებელს, მრავალ საფრთხესა და გამოწვევას ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკის კონტექსტში. კვლევა დაფუძნებულია ჩატარებულ თვისებრივ ემპირიულ მონაცემებზე: ნახევრადსტრუქტურირებული ჩაღრმავებული ინტერვიუს ანალიზზე, რომლებშიც მონაწილეობდნენ მაღალი რანგის ექსპერტები. შედეგები აჩვენებს, რომ შუა დერეფანი აძლიერებს საქართველოს ეკონომიკურ და პოლიტიკურ უსაფრთხოებას დივერსიფიკაციისა და დასავლური ინტეგრაციის გზით, თუმცა, იწვევს ზოგიერთი ქვეყნის სადაზვერვო და ჰიბრიდულ ინტერესს, რაც ზრდის დესტაბილიზაციის რისკს. გამოვლენილია ძირითადი გამოწვევები: კრიტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვა, სადაზვერვო კონტრზომები და პოლიტიკურ-ეკონომიკური ბალანსი.
საჯარო მმართველობის თანამედროვე და საერთაშორისო მეთოდები გლობალიზაციის ეპოქაში
ნაშრომის მიზანია მიმოიხილოს გლობალიზაციისა და ციფრული ტრანსფორმაციის ეპოქაში, საჯარო მმართველობის თანამედროვე და საერთაშორისო მეთოდების განვითარება. გაანალიზოს, როგორ ერგება საქართველოს საჯარო მმართველობის სისტემა გლობალურ ტენდენციებს, რა გამოწვევებს აწყდება და რამდენად ეფექტიანად ინტეგრირდება ინოვაციური მმართველობითი მეთოდები ეროვნულ პოლიტიკასა და ადმინისტრირებაში. თეორიული ჩარჩო ეფუძნება ოთხ ძირითად მოდელს: ახალ საჯარო მმართველობას, შედეგზე ორიენტირებულ, მონაცემებზე დაფუძნებულ და ელექტრონულ მმართველობას. გამოყენებულია Case Study, კონტენტ-ანალიზი და დედუქციური ახსნის მოდელი. კვლევის შედეგები ადასტურებს, რომ ციფრული მმართველობის განვითარებამ საქართველოში მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა საჯარო სერვისების გამჭვირვალობა და ხელმისაწვდომობა, თუმცა გამოწვევად რჩება რეგიონული უთანასწორობა და კიბერუსაფრთხოება. ნაშრომის მეცნიერული სიახლე მდგომარეობს საქართველოს პრაქტიკის საერთაშორისო მოდელებთან შედარებით ანალიზში, რაც განსაზღვრავს ქვეყნის განვითარების სტრატეგიულ მიმართულებებსა და რეფორმების უწყვეტობის აუცილებლობას.
გენოციდის ცნება და მისი თეორიულ-კონცეპტუალური ხედვა
განხორციელებული კვლევის საფუძველზე წარმოდგენილ ნაშრომში, განხილულია გენოციდთან, როგორც საზოგადოებისთვის განსაკუთრებული საფრთხის შემცველ ქმედებასთან, ბრძოლის თეორიული და პრაქტიკული მეთოდების ეფექტიანობის გაზრდის, ახალი რეგულაციების დანერგვისა და საზოგადოების პოლიტიკური კულტურის ამაღლების საჭიროება. ნაშრომში განვითარებული აზრი, თავისთავად წარმოაჩენს საკვლევი თემის აქტუალობას - თანამედროვე ცხოვრების პირობებში, ადამიანის უფლებები, ერთ-ერთი უმაღლესი და უმთავრესი ღირებულებაა და შესაბამისად, მის დასაცავად, შემუშავებულია საერთაშორისო მექანიზმები. საერთაშორისო ურთიერთობებში მნიშვნელოვანია გენოციდის სრული გაგება და მასთან დაკავშირებული პოლიტიკური პროცესების სწორი წარმართვა, რასაც ხშირად აზრთა სხვადასხვაობა მოსდევს. ნაშრომში განვითარებული აზრი დაეხმარება გენოციდის გაგებასთან, მის შეფასებასთან დაკავშირებული თეორიული პრობლემის აღმოფხვრას. ნაშრომი ხელს უწყობს გენოციდის, მისი ცალკეული გამოვლინებების, ასევე, საერთაშორისო ურთიერთობებში მისი პოლიტიკური განზომილების განსაზღვრის თეორიული და პრაქტიკული ასპექტების სრულყოფას.
მონოპოლიური სტრუქტურების არსებობა ფარმაცევტულ ბაზარზე ქმნის მნიშვნელოვან გამოწვევებს მედიკამენტების ხელმისაწვდომობის, სამართლიანი ფასების და ინოვაციების განვითარების მიმართულებით. კვლევის მიზანია გაანალიზოს მონოპოლიური პრაქტიკების გავლენა წამლების ფასებსა და ხელმისაწვდომობაზე, ასევე შეაფასოს ეროვნული და საერთაშორისო რეგულაციური პოლიტიკების ეფექტიანობა. კვლევა ეფუძნება თვისებრივ მეთოდოლოგიას, კერძოდ, პოლიტიკის შედარებით ანალიზსა და კონკრეტული ქვეყნების (აშშ, ევროკავშირის წევრი ქვეყნები, იაპონია და განვითარებადი ეკონომიკები) მაგალითებზე დაფუძნებული შემთხვევის შესწავლას. შეფასებულია ისეთი სტრატეგიები, როგორიცაა გენერიკული მედიკამენტების კამპანიები, მათი ბაზარზე შესვლის ხელშეწყობა და ანტიმონოპოლიური რეგულაციები. შედეგები აჩვენებს, რომ კარგად დაგეგმილი რეგულაციები, ტექნოლოგიური ინოვაციები და მომხმარებელთა ცნობიერების ამაღლება მნიშვნელოვნად ამცირებს მონოპოლიურ გავლენას და აუმჯობესებს წამლებზე ხელმისაწვდომობას. კვლევა ასკვნის, რომ მდგრადი და სამართლიანი ფარმაცევტული ბაზრისთვის აუცილებელია გამჭვირვალე, მოქნილი და თანამშრომლობაზე დაფუძნებული პოლიტიკა, რომელიც დააბალანსებს ინოვაციასა და კონკურენციას და გააძლიერებს ჯანდაცვის სისტემების მდგრადობას და მოსახლეობის ჯანმრთელობის შედეგებს.