საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციის „განათლება, კვლევა, პრაქტიკა“ შრომები
ჟურნალის DOI: https://doi.org/10.52340/erp
STEM განათლება და ინოვაციური მეთოდები, ხელოვნური ინტელექტის ინტეგრაცია სასწავლო პროცესში
ეს სტატია იკვლევს ხელოვნური ინტელექტის (AI) ინტეგრაციას STEM (მეცნიერება, ტექნოლოგია, ინჟინერია და მათემატიკა) საგნების სწავლების პროცესში. კვლევაში განხილულია AI-ის პერსონალიზებული სწავლების, ვირტუალური ლაბორატორიებისა და მონაცემთა ანალიზის როლი, რომელიც ხელს უწყობს მოსწავლეების აკადემიურ მიღწევებსა და კვლევით უნარების განვითარებას. სტატია ეფუძნება ექსპერიმენტულ კვლევებს, რომლებიც ჩატარდა სკოლებში, სადაც STEM საგნებში გამოყენებული იყო AI ტექნოლოგიები. შედეგები აჩვენებს, რომ AI ხელს უწყობს კრეატიულობისა და კრიტიკული აზროვნების განვითარებას და აუმჯობესებს მოსწავლეთა პროგ რესს STEM საგნებში.
ხელოვნური ინტელექტი - Open AI ChatGPT ციფრული რეალობის გამოწვევები განათლებაში
ციფრული ტექნოლოგიების განვითარება, განსაკუთრებით ხელოვნური ინტელექტის (AI-Art Intelligence) კონტექსტში, იწვევს ახალ დინამიკას განათლების სფეროში. ციფრული რეალობა გვპირდება უფრო ეფექტურ, პერსონალიზებულ და ინტერაქტიულ სწავლების პროცესს, მაგრამ ასევე აჩენს მნიშვნელოვან გამოწვევებს, რომელთა გადაჭრა აუცილებელია მომავლის განათლების სისტემის დასახვეწად, რათა სასწავლო პროცესი გახდეს არა მხოლოდ ინოვაციური, არამედ სტაბილური და მდგრადი. ამ მიზნით, ნაშრომში განხილულია დღეისათვის OPEN AI ხელოვნური ინტელექტის ყველაზე გავრცელებული, ერთ-ერთი ძლიერი მოდელის ChatGPT პლატფორმის დანიშნულება, ძირითადი სამუშაო პრინციპები. ChatGPT პლატფორმის გამოყენების ტექნოლოგიური ასპექტები უმაღლეს სასწავლებელში სასწავლო/კვლევითი პროექტის მაგალითზე „ChatGPT განათლების ტრანსფორმაციისთვის“. ნაშრომში დეტალურადაა ნაჩვენები პროექტის მოდელის რეალიზების პროცესი. გამოკვლეული და გაანალიზებულია ChatGPT - ის ძირითადი გამოწვევები და მიღწევები სტუდენტთა სწავლებისა და სწავლის პრაქტიკების ტრანსფორმაციაში.
საინფორმაციო ტექნოლოგიებისა და ხელოვნური ინტელექტის გამოყენების პერსპექტივები ანატომია-ფიზიოლოგიის საგნის სწავლების პროცესში
კვლევის შედეგად დადგინდა რომ თანამედროვე ტექნოლოგიები ამაღლებს სტუდენტთა სწავლების ხარისხს, ვირტუალური რეალობის მაღალი ტექნოლოგიების გამოყენებით მცირდება ინფორმაციის გადაცემის ხანგრძლივობა, უმჯობესდება და მოდერნიზდება სტუდენტთა ლაბორატორიული და პრაქტიკული სამუშაო პროცესი. ლექტორებსა და სტუდენტებს შესაძლებლობა ეძლევათ მიიღონ ინფორმაცია და იმუშაონ სივრცითი, ინტერაქტიული, ადამიანის ანატომიის მოდელების მეშვეობით, რაც სწავლის პროცესს უფრო საინტერესოს და სახალისოს ხდის. ხელოვნური ინტელექტის ისეთი რესურსების გამოყენება როგორიცაა ChatGpt, Gemini, Microsoft Copilot, Heuristi.ca, OpenReead, acefy.ai, AdobeFirefly და Ideogram სტუდენტებს საშუალებას აძლევს გაიმყარონ ცოდნა და გაიადვილონ მომზადება სწავლების ისეთ კომპონენტებში, როგორიცაა ღია და დახურულ ტესტებზე მუშაობა, ქვიზების და ქეისების შექმნა, მოაწყონ საინტერესო დისკუსია-დებატები, უკეთესად მოემზადნენ შუალედური და ფინალური გამოცდებისთვის, მიიღონ მყარი ცოდნა.
ციფრული რეალობა - გამოწვევა პროფესიული განათლების მასწავლებლისთვის
ტექნოლოგიებმა შეცვალა სწავლება-სწავლის არსი. თანამედროვე პროფესიული განათლების მასწავლებელს უხდება ზღვა ინფორმაციაში ეფექტური ნავიგაცია, საჭირო ინფორმაციის მოპოვება და დახარისხება, ახალი ინფორმაციის შექმნა და გაზიარება. ეს თავისთავად მოითხოვს სპეციფიკური ციფრული უნარების ფლობას (საოფისე პროგრამების გამოყენება; ელექტრონული ფოსტის მართვა; ონლაინ სასწავლო პლატფორმების გამოყენება; ვიდეო კონფერენციების ინსტრუმენტების გამოყენება; ციფრული საგანმანათლებლო რესურსების შექმნა), ციფრული ინსტრუმენტების ინტეგრირებას სასწავლო პროცესში და სხვ. ნაშრომი წარმოადგენს საქართველოში პროფესიული განათლების მასწავლებლების ციფრული უნარების კვლევის შედეგებს. კვლევა მიზნად ისახავდა შეეფასებინა მასწავლებლების მზაობა თანამედროვე ტექნოლოგიების გამოყენებისთვის საგანმანათლებლო პროცესში. გამოკვლეულ იქნა მასწავლებლების კომპეტენციები ისეთ სფეროებში, როგორიცაა: ციფრული რესურსების შექმნა და გამოყენება, ონლაინ კომუნიკაცია, მონაცემთა ანალიზი და ციფრული უსაფრთხოება. შედეგები აჩვენებს, რომ პროფესიული განათლების მასწავლებლების ციფრული უნარები საჭიროებს მნიშვნელოვან გაუმჯობესებას. გამოვლინდა როგორც ძლიერი მხარეები, ისე გამოწვევები. მოხსენებაში წარმოდგენილია რეკომენდაციები პროფესიული განვითარების პროგრამების შემუშავებისთვის, რომლებიც მიმართული იქნება მასწავლებლების ციფრული კომპეტენციების ამაღლებისკენ.
ციფრული ინოვაციის პრაქტიკა და მხარდამჭერი მექანიზმენი სკოლებში
ტექნოლოგიების ინტეგრირება განათლებაში სამ ურთიერთდამოკიდებულ სფეროს მოიცავს: პედაგოგიკას, ცვლილებების მენეჯმენტს და ტექნოლოგიებს. ამ კომპონენტებს შორის აუცილებელია ბალანსის არსებობა. ნაშრომი წარმოადგენს ხუთ ქვეყანაში (ესტონეთი, ფინეთი, ნორვეგია, ლიეტუა, საქართველ) ჩატარებული კვლევის შედეგებს. კვლევის მიზანი იყო სკოლებში არსებული ციფრული ინოვაციის პრაქტიკის (ციფრული ინოვაციური სკოლების მახასიათებლების გაგება, ციფრული ინოვაციის პრაქტიკის მხარდამჭერი მექანიზმები) იდენტიფიცირება და ანალიზი. მიუხედავად მისა, რომ ამ ქვეყნების სკოლები სრულად ვერ შეესაბამება ინოვაციური ციფრული სკოლის ყველა მახასიათებელს, საინტერესოა თითოეული ქვეყნის გამოცდილების გაზიარება. კვლევის შედეგები დაგვეხმარება სკოლებში ციფრული ინოვაციების განვითარების ხელსეწყობაში.
სწავლა და სწავლება რთული გონებრივი და ფიზიკური პროცესია იგი გარკეულ უნარ-ჩვევებს, ნებისყოფას, გამოცდილებას, მიზანს, სურვილს, ჯანმრთელობას და განწყობას მოითხოვს, ამას ემატება სასწავლო გარემო, სახელმძღვანელოებების მეთოდური დონე, რაოდენობა და პედაგოგის ცოდნა და გამოცდილება. აღსანიშნავია, რომ დღეს ყველა ტექ­ნო­ლო­გი­ურ მიღ­წე­ვას შო­რის, ხე­ლოვ­ნუ­რი ინ­ტე­ლექ­ტი არის მძლავრი ინსტრუმენტი ხარისხიანი განათლების მისაღებად. მას შე­უძ­ლია ახალი მიდგომებით გარდატეხა მო­ახ­დი­ნოს სწავ­ლის ტრა­დი­ცი­ულ მე­თო­დებ­ზე და შემნას ახალ სასწავლო სისტემები და სწრაფი წვდომა საჭირო რესურსებზე.
Information Technologies and Artificial Intelligence in the Training of Future Teachers (Experience of the Department of Music Art at H.S. Skovoroda Kharkiv National Pedagogical University)
The relevance of this research is driven by the need to generalize the unique experience of Ukrainian educators in utilizing information technologies and artificial intelligence in the professional training of future teachers in artistic disciplines: music and the integrated course "Art". The aim of this research is to outline and summarize the main technological solutions used by the faculty of the Department of Music Art in conducting choral classes, choral conducting, and teaching methodology of the integrated course "Art", among others. The research methodology primarily involved the analysis and generalization of personal experience, observation during classes, surveys of students and colleagues, and more. The results demonstrated the presence of a unique experience in Ukraine, and possibly beyond, in using information technologies in areas previously considered least adaptable for this purpose: working with choirs, teaching choral conducting and vocals, and even preparing and conducting the qualifying exam in choral conducting and preparation for event-art activities in a remote format. The conclusions outline the prospects for further research, which will detail the pedagogical technologies developed by the faculty of the Department of Music Art at H.S. Skovoroda Kharkiv National Pedagogical University and compare them with similar international experiences.
არასრულწლოვანთა უფლება სამკვიდრო სამართალწარმოების პროცესში
არასრულწლოვანი პირი, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე მოწყვლადი სუბიექტი შეიძლება აღმოჩნდეს როგორც ფსიქოლოგიური,აგრეთვე იურიდიული თვალსაზრისით, გააჩნია ყველა ის უფლება, რაც სრულწლოვან პირს სამკვიდროს მიღების პროცესში. სამემკვიდრეო უფლებამოსილება, რომელიც პირდაპირ დაკავშირებულია საკუთრების უფლებასთან, ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი უფლებაა, რომლის დაცვის გარანტია საქართველოს კონსტიტუცია და საერთაშორისო კონვენციებია. მიუხედავად კონსტიტიციითა და საერთაშორისო კონვენციებით აღნიშნული უფლების დაცვისა, არასრულწლოვნის მოუმწიფებელი ასაკისა და ქმედურანიანობის შეზღუდულად გამოყენების ფარგლებისა, ძნელია ითქვას მისი დაცვის აბსოლუტური გარანტიების შესახებ. მშობლები, რომლებიც წარმოადგენენ არასრულწლოვანს მესამე პირებთან ურთიერთობაში, აგრეთვე ნებისმიერი უფლების განხორციელების პროცესში მათ ნაცვლად იღებენ გადაწყვეტილებებს, რამდენად რელევანტურია მათი ამ უფლებამოსილების შეუზღუდავი მართვა ბევრ კითხვის ნიშანს ბადებს. არსებობს კონკრეტული ბერკეტები, რითიც კანონმდებელი ცდილობს არ მიანიჭოს მშობელს სრული პასუხისმგებლობა, აბსოლუტური გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობა და შესაბამისად, ბოლო წლებში შეცვლილმა და დახვეწილმა ბავშვთა უფლებებზე მორგებულმა კანონმდებლობამ, ეს ყველაფერი უფრო ნათლად დაგვანახა. ბავშვის უფლებათა კოდექსის ამოქმედების შემდეგ, 2020 წლის 01 სექტემბრიდან, განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო არასრულწლოვანის საუკეთესო ინტერესების დაცვის საკითხებს და არაერთი საკანონმდებლო ცვლილება განხორციელდა, რომ უფრო გამჭვირვალედ, დეტალურად გაწერილიყო მათ უფლებებთან დაკავშირებული საკითხები. არასრულწლოვანები საჭიროებენ განსაკუთრებულ დაცვასა და ყურადღებას, რადგან მათი სამართლებრივი დაცვა სახელმწიფოსა და საზოგადოების განვითარების უმნიშვნელოვანესი წინაპირობაა. „ბავშვის უფლებების შესახებ კონვენციის“ პირველი მუხლი ადგენს, რომ ბავშვად ითვლება ყოველი ადამიანი, სანამ 18 წლის ასაკს მიაღწევს. საინტერესოა, რა ხდება საკანონმდებლო თვალსაზრისით პირის სრულწლოვნობის მიღწევამდე, რა პროცედურების გავლაა საჭირო იურიდიული შედეგის დასადებად. რამდენად დიდია არასრულწლოვანის მონაწილეობის ფარგლები სამართალწარმოების პროცესში, რამდენად არის გათვალისწინებული მიუხედავად მისი ასაკისა, ბავშის პოზიცია და სურვილი. სწორედ ამ საკითხებზე იქნება საუბარი აღნიშნულ ნაშრომში. სამკვიდრო სამართალწარმოების პროცესში არასრულწლოვანის მონაწილეობა, მისი უფლებების დიაპაზონი, მისი შესაბამისობა თანამედროვე საკანონმდებლო ცვლილებებთან და „ბავშვთა უფლებების შესახებ კონვენციასთან“ და სხვა საერთაშორისო მიდგომებთან. საინტერესოა, ქართველი კანონმდებლის ნებისა და სურვილის დადგენა არასრულწლოვნის უფლების განხორციელების პროცესში, განსაკუთრებით ისეთი მნიშვნელოვანი უფლებისა, როგორიცა მემკვიდრეობისა და საკუთრების უფლებაა. სამემკვიდრეო საქმისწარმოებაში, როდესაც არასრულწლოვანს მისი მშობელი წარმოადგენს, განხილული იქნება ის ხარვეზები და პრობლემები, რის წინაშეც დგებიან მხარეები, იქნება პრობლემის გადაჭრის გზებზე საუბარი და შესაბამისი რეკომენდაციების გაცემა, რათა მაქსიმალურად მოხდეს არასრულწლოვნის მემკვიდრეობის უფლების დაცვა და შემდგომში მისი სრულფასოვანი გამოყენება.
არასრულწლოვანთა პერსონალური მონაცემების დამუშავება საგანმანათლებლო დაწესებულებებში
არასრულწლოვანთა პერსონალ მონაცემთა კანონიერი დამუშავების უფლება, დაცვას საჭიროებს, როგორც საჯარო, ისე კერძო დაწესებულებების მხრიდან. წინამდებარე ნაშრომში განხილული იქნება ბავშვთა პერსონალური მონაცემების დამუშავების პრინციპები საგანმანათლებლო დაწესებულებების ჭრილში, რადგან საგანმანათლებლო დაწესებულებები არის ორგანიზაციები, რომლებიც განსაკუთრებით დიდი ოდენობით პერსონალურ მონაცემთა დამმუშავებელია და მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ არასრულწლოვანთა უფლებების დაცვის თვალსაზრისით. საქართველოში 2024 წლის 01 მარტიდან ამოქმედდა ,,პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის ახალი რედაქცია, რომელიც ცალსახად უსვამს ხაზს არასრულწლოვანთა პერსონალური მონაცემებისა და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების დაცვისა და რეალიზების მნიშვნელობას, მით უფრო, როცა ტექნოლოგიური პროგრესის პარალელურად, ყოველდღიურად იზრდება დაცულ სფეროში გაუმართლებელი ჩარევის საფრთხეები. საგანმანათლებლო დაწესებულებებში ხშირია უფლებამოსილი პირის თანხმობის გარეშე, არასრულწლოვანთა მონაცემების უკანონო გამჟღავნების, არაპროპორციული დამუშავების, აუდიო-ვიდეო მონიტორინგის წესების დარღვევისა და არასათანადო ორგანიზაციულ-ტექნიკური ზომების მიღების ფაქტები. წინამდებარე ნაშრომში გამოვლენილი იქნება არასრულწლოვანთა პერსონალური მონაცემების დამუშავების კუთხით, საგანმანათლებლო დაწესებულებებში არსებული პრობლემური საკითხები, როგორც პრაქტიკული, ასევე სამართლებრივი თვალსაზრისით. კვლევის შედეგების შესწავლისა და ანალიზის საფუძველზე კი შემუშავებული იქნება რეკომენდაციები, რომლებიც ხელს შეუწყობს ისეთი დარღვევების პრევენციას, როგორიცაა პატივისა და ღირსების შელახვა, დისკრიმინაცია, ბულინგი ან სხვა ნეგატიურ გავლენა, რომელიც აისახება ბავშვის ემოციურ მდგომარეობასა და განვითარებაზე.
დასწავლის უნარის დარღვევის მქონე მოსწავლეთა ჩართულობის კვლევა საგაკვეთილო პროცესში (ქართული ენისა და ლიტერატურის საგნის სწავლების მაგალითზე მე-5 კლასი)
ჩვენი კვლევის მიზანს წარმოადგენდა, დაკვირვების გზით შეგვესწავლა სსსმ მოსწავლეთა ჩართულობა ქართული ენისა და ლიტერატურის გაკვეთილებზე; გამოგვერკვია, რამდენად სრულფასოვნად არიან ისინი ჩართულები საგაკვეთილო პროცესში. დაკვირვება განხორციელდა კონკრეტული ხუთი საჯარო სკოლის მე-5 კლასებში, სადაც ფიქსირდებოდნენ მოსწავლეები დასწავლის უნარის დარღვევით. გაკვეთილებზე დაკვირვებამ გამოავლინა, რომ უმეტეს შემთხვევებში, გეგმით შესასრულებელი აქტივობები ფორმალობადვე რჩება და პედაგოგი ვერ მუშაობს ისგ-ს მიხედვით, იმ მიზეზებით რომ დრო დანარჩენებისთვის არ ყოფნის, ხოლო თავად სსსმ მოსწავლეებს სწავლის მოტივაცია დაბალი აქვთ. დაკვირვებამ აჩვენა რომ კვლევაში მონაწილე პედაგოგებს, განსაკუთრებით მრავალრიცხოვან კლასებში, უჭირთ სსსმ მოსწავლეების სწავლება კლასთან ერთად და ინდივიდუალური სასწავლო გეგმებზე დაყრდნობით დავალებების, რესურსის მომზადება. მათი პასუხებიდან გამოიკვეთა ასევე კლასში მუდმივად მასწავლებლის ასისტენტის მუშაობის აუცილებლობა, რომელიც ევროპისა და ამერიკის სკოლებში კარგად აპრობირებული და წარმატებული პრაქტიკაა.
The Muses Do Not Fall Silent! (Art in Times of War)
The relevance of this research is driven by the need to refute the well-known Roman saying "Inter arma silent Musae", more familiar to us in its altered form: "When cannons speak, the muses fall silent". In the harsh times of war, art not only must not remain silent but must also help, console, inspire, unite, and provide hope and confidence in victory. The aim of this research is to review and summarize the creative artistic and scientific achievements of the faculty and students of the Faculty of Arts at H.S. Skovoroda Kharkiv National Pedagogical University during the full-scale military aggression of Russia against Ukraine. The research methodology includes cataloging, socio-artistic and pedagogical analysis of the creativity of faculty and students; analysis of the programs of scientific events and lists of publications; conversations and interviews with authors and participants of artistic and scientific events. The research results showed that since February 2022, a significant number of artistic works (paintings, murals, choreographic compositions, choral arrangements, etc.) and scientific works (articles, monographs, etc.) have emerged. Numerous scientific and practical events have been held, and faculty and students have participated in a significant number of national and international artistic festivals and competitions. The conclusions allow us to assert that Ukrainian muses not only refused to remain silent but also raised their voices against war and aggression, in defense of Ukraine's independence and territorial integrity, its culture, and artistic heritage.
ბავშვთა მიმართ ძალადობა და ძალადობის იდენტიფიცირების საკითხები სკოლამდელ დაწესებულებაში
„ბავშვის უფლებათა კონვენცია”, რომელსაც საქართველო 1994 წელს შეუერთდა, მონაწილე სახელმწიფოებს ავალებს ბავშვის დაცვას ყოველგვარი ძალადობისაგან, თუმცა კვლევები თუ მასობრივი საშუალებებით გავრცელებული ინფორმაცია გვიჩვენებს, რომ ჩვენს ქვეყანაში ბავშვები ძალადობისაგან ჯერ კიდევ არ, ან არასათანადოდ არიან დაცულნი. განსაკუთრებით მძიმე და ამ დრომდე შეუსწავლელია ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენელი სკოლამდელი ასაკის ბავშვების უფლებების დაცვის საკითხები. შესაბამისად, პრევენციული ღონისძიებების გარდა ჯერ ისევ აქტუალურია ძალადობის ფაქტებზე რეაგირების საკითხებიც. ბავშვთა დაცვის მიმართვიანობის (რეფერირების) პროცედურები (მთავრობის დადგენილება) მოიცავს ბავშვზე ძალადობის შემთხვევაში რეაგირების მექანიზმებს, თუმცა ჩვენს მიერ ჩატარებულმა კვლევამ გვიჩვენა, რომ რეფერირების პროცესში ჩართული სუბიექტების (საბავშვო ბაღები) პერსონალის ინფორმირებულობის დონე, ამ პროცესში მათი უფლება-მოვალეობების შესახებ, დაბალია. გამოკითხულთა უმეტესობა არ იცნობს ძალადობის ყველა სახეს და მათთვის სირთულეს წარმოადგენს ძალადობის ფაქტის იდენტიფიცირების საკითხიც. ბავშვებთან ყოველდღიურ კონტაქტში მყოფი სპეციალისტები ამ პროცესში მთავარ როლს ასრულებენ. ამიტომ, ვფიქრობთ, საჭიროა სახელმწიფოს მიერ მოხდეს ძალადობის შემთხვევების შეტყობინებასთან დაკავშირებით მასობრივი კამპანიის წარმოება, აღმზრდელ-პედაგოგთა გადამზადება, მათი საჭირო რესურსით აღჭურვა. ასევე მნიშვნელოვანია სკოლამდელ აღზრდასთან დაკავშირებული პროფესიული და საბაკალავრო პროგრამები შეიცავდეს ბავშვთა მიმართ ძალადობის, მასზე რეაგირებასთან დაკავშირებულ საკითხებს, და აუცილებელია მოხდეს პრევენცია მშობელთა ინფორმირებულობის ზრდის ხელშეწყობით.
ციფრული ტექნოლოგიები ადრეულ და სკოლამდელ განათლებაში
დღეისათვის ციფრული ტექნოლოგიების როლი ადრეულ და სკოლამდელ განათლებაში მნიშვნელოვნად გაიზარდა. დაკვირვებები ცხადყოფს, რომ პატარები ხალისითა და მონდომებით იყენებენ პლანშეტებსა თუ ინტერაქტიურ დაფებს სწავლისა და თამაშისთვის. ეს ტექნოლოგიები ახალ შესაძლებლობებს ქმნის პერსონალიზებული და ინტერაქტიური სწავლებისთვის. ბავშვები ციფრული რესურსების მეშვეობით არა მხოლოდ ისმენენ ამბებს, არამედ ინტერაქციაში არიან პერსონაჟებთან, რაც მათს წარმოსახვასა და ენის უნარებს კიდევ უფრო ავითარებს. სტატიაში წარმოდგენილია კვლევის შედეგები, რომლებიც ციფრული ტექნოლოგიების სწავლა-სწავლების პროცესში ინტეგრაციის სხვადასხვა ასპექტს წარმოაჩენს: სიკეთეებსაც და საფრთხეებსაც. ასევე, აზიარებს რეკომენდაციებს, რომლებიც ეფუძნება წარმატებული პრაქტიკების კვლევების შედეგებს.
ტექნოლოგიის ინტეგრირება სკოლამდელ სასწავლო გარემოში
ტექნოლოგიების როლი დღევანდელ სასწავლო პროცესში უფრო და უფრო იზრდება. სკოლამდელ განათლებაში ტექნოლოგიების ინტეგრირება მნიშვნელოვანია, რათა ბავშვებმა ადრეული ასაკიდანვე შეძლონ ციფრული უნარების განვითარება და მათი გამოყენება სწავლის პროცესში. ტექნოლოგიების გამოყენება სკოლამდელ სასწავლო გარემოში მრავალი უპირატესობის მომტანია. ინტერაქტიული სწავლების მეთოდები ხელს უწყობენ ბავშვის მოტივაციასა და ჩართულობას, რაც უმნიშვნელოვანესია ადრეულ ასაკში სწავლისთვის. ადაპტირებადი სწავლების პლატფორმები, რომლებიც ბავშვის ინდივიდუალურ საჭიროებებსა და ინტერესებზე არიან მორგებული, ეფექტიანად უწყობენ ხელს მათ ჰოლისტურ განვითარებას. ტექნოლოგიების პრაქტიკული მაგალითები სკოლამდელ განათლებაში მრავალფეროვანია. განათლების აპლიკაციები და პროგრამები ხელს უწყობენ სხვადასხვა უნარების განვითარებას, როგორიცაა მათემატიკა, ენა, მეცნიერება და სხვა. ინტერაქტიული დაფები და ტაბლეტები საშუალებას აძლევენ ბავშვებს, ჩაერთონ სწავლების პროცესში ინტერაქტიულად, რაც სწავლას მეტად საინტერესოს და მიმზიდველს ხდის. ვირტუალური რეალობა და ვირტუალური ექსპედიციები კი ბავშვებს ახალი გამოცდილების მიღების საშუალებას აძლევენ, რაც ხელს უწყობს მათ სოციო-ემოციურ განვითარებას. პედაგოგების როლი ტექნოლოგიების ინტეგრირებაში გადამწყვეტია. პედაგოგებმა უნდა იცოდნენ ტექნოლოგიების გამოყენების საუკეთესო პრაქტიკები და გააჩნდეთ მათი ეფექტურად გამოყენების უნარი. ტრენინგების და პროფესიული განვითარების პროგრამები, რომლებიც ხელს უწყობენ პედაგოგების ტექნოლოგიური უნარების გაუმჯობესებას, მნიშვნელოვანია. ტექნოლოგიების ინტეგრირება სკოლამდელ განათლებაში გარკვეულ გამოწვევებსაც აწყდება. ერთ-ერთი ძირითადი სირთულე არის ტექნოლოგიების დანერგვის მაღალი ფინანსური ხარჯები და რესურსების ნაკლებობა. პედაგოგებისა და მშობლების ტექნოლოგიების მიმართ უნდობლობა ასევე მნიშვნელოვანი გამოწვევაა. აღსანიშნავია ეკრანზე გატარებული დროის მართვა და ბალანსის დაცვა, რომ ბავშვებს არ დაეკარგოს სხვა აქტივობებისთვის დრო და ინტერესი. მომავლის პერსპექტივებიდან გამომდინარე, ახალი ტექნოლოგიები და მათი პოტენციური გავლენა სკოლამდელ განათლებაზე ეფექტური ნაბიჯია. ინოვაციური მიდგომების განვითარების მიმართულებები და მათი დანერგვის შესაძლებლობები მნიშვნელოვანია სკოლამდელი განათლების ხარისხის გაუმჯობესებისთვის. ტექნოლოგიების ინტეგრირება სკოლამდელ სასწავლო გარემოში წინგადადგმული ნაბიჯია ბავშვების განათლებისთვის. მისი ეფექტიანი და მართებული გამოყენება ხელს უწყობს ბავშვების მრავალმხრივ განვითარებასა და მომავლისთვის საჭირო უნარების ჩამოყალიბებას.
სკოლამდელი დაწესებულების თანამშრომლობის მნიშვნელობა ოჯახთან და თემთან
ბავშვებთან ეფექტური მუშაობა, ოჯახებთან პარტნიორული ურთიერთობის გარეშე შეუძლებელია. საუკეთესო შედეგებს, ოჯახის და საბავშვო ბაღის მიდგომების თანხვედრა და მათი შეთანხმებული მოქმდება განაპირობებს. ბავშვი ვითარდება ორივე გარემოში, ოჯახშიც და ბაღშიც. ის სწავლობს მაგალითებზე, ურთიერთობით. ბავშვი საერთო ინტერესია, ეს ორი მხარე ერთმანეთს უნდა ავსებდეს და აძლიერებდეს, ურთიერთპატივისცემა, ღია კომუნიკაცია, ინფორმაციის თანამიმდევრული გაცვლა, ერთმანეთის მოსმენა, ურთიერთგაგება, ერთმანეთისაგან სწავლა და თანამშრომლობა ბავშვის კეთილდღეობას ემსახურება. სტატიაში მიმოხილულია ბაღის ცხოვრებაში ოჯახისა და თემის ჩართულობის პრაქტიკული მაგალითები და ბავშვების პრაქტიკული აქტივობის ნიმუშები, რომლებიც თავად ბავშვის განვითარებაზე ახდენს პოზიტიურ გავლენას, ხოლო მშობლებსა და თემს მეტ მოტივაციას აძლევს ბაღის ცხოვრებაში მეტი ჩართულობისათვის.
The Experience of Denmark in Working with Preschool Children: What Can Ukraine Learn?
The relevance of this research is driven by the necessity to study the educational experience of European countries for creative utilization in the process of integrating Ukraine’s education system into the European and global educational and scientific space, as well as by Denmark’s high social standards, consistently leading the global happiness rankings for many years. The aim of this research is to outline the main theoretical and methodological ideas and practical approaches to organizing work with preschool children in Denmark for comparison with the traditional approaches in Ukraine. The research methodology included analysis of comparative pedagogical literature, publications in the Danish educational press, observations in Danish educational institutions, conversations, and interviews with parents of preschool children – both Danish citizens and Ukrainians seeking temporary protection in this country. The results revealed significant differences in the experiences of Ukraine and Denmark regarding work with preschool children: less regulation of daily routines in Danish educational institutions; a focus primarily on the interests and development of the children rather than preparation for school education; an emphasis on cooperation, mutual assistance, and empathy in Danish child institutions with almost no competitiveness among Danish children, and so on. The conclusions outline the prospects for further research to uncover the underlying reasons for the identified differences. In particular, it is considered appropriate to study the impact on the organization of work with preschool children of the traditional Danish worldview, known as hygge, as well as the somewhat lesser-known phenomenon – the so-called Law of Jante.
მშობლებსა და მოზარდს შორის ურთიერთობის თავისებურებების შესწავლა
ჩვენი კვლევა ეხება მშობლებსა და მოზარდებს შორის ურთიერთობების თავისებურებების შესწავლას. ეს საკითხი აქტუალურია, რადგან გარდატეხის ასაკში ხდება ფიზიოლოგიური, ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ცვლილებები, რაც შემდეგ იწვევს მოზარდის მშობლებთან და ოჯახის წევრებთან ურთიერთობების ცვლილებებსაც. ჩვენი დაინტერესება გამოიწვია იმან თუ რას ფიქრობენ მშობლები თავიანთ მოზარდ შვილებზე, რა პრობლემებს აწყდებიან მათთან ურთიერთობისას და როგორ ცდილობენ გადაჭრან ეს გამოწვევები. ეს საკითხი არამარტო საქართველოში არამედ მთელს მსოფლიოშია აქტუალური. ამიტომაც ჩვენ ვეცადეთ საკითხის უკეთ შესწავლა. ჩვენ გამოვიკითხეთ მოზარდები და მშობლები. კვლევისას მშობლებთან გამოვიყენეთ “ვარგას მშობლისა და შვილის ურთიერთობების შესასწავლი ტესტი”, ხოლო მოზარდებისთვის, კვლევის მიზნებიდან გამომდინარე შევიმუშავეთ ანკეტა. კვლევაში მონაწილეობა მიიღო 160-მა მშობელმა და 185-მა მოზარდმა. ჩვენი კვლევის ჰიპოთეზა მდგომარეობდა შემდეგში: სავარაუდოა, რომ მშობლის მოსაზრებები და დამოკიდებულებები შვილთან დაკავშირებით ახდენს გავლენას მშობლისა და მოზარდის ურთიერთობაზე.
ემოციური ინტელექტისა და სოციალური სწავლების მნიშვნელობა ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებში
21-ე საუკუნეში ინტელექტუალური კოეფიციენტის მახასიათებლების პარალელურად მნიშვნელოვანი ადგილი დაიმკვიდრა ტერმინმა ,,ემოციური ინტელექტი“ ( EQ). თანამედროვე კვლევებით ცნობილია, რომ მაღალი IQ-ს მქონე ადამიანები უფრო ნიჭიერები არიან, თუმცა, წარმატებას ხშირად მათზე დაბალი ინტელექტუალური მაჩვენებლის ადამიანები აღწევენ. ამის მიზეზად ემოციური ინტელექტის მაღალი ხარისხი სახელდება. ემოციური ინტელექტი ადამიანის ინტერპერსონალური უნარია, რომელიც განისაზღვრება გრძნობებისა და ემოციების კონტროლის შესაძლებლობით. იგი მოიაზრებს საკუთარი თავის მართვას, რაც საბოლოოდ, ქმნის სოციალური ცნობიერების ფონზე ადამიანური ურთიერთობების წარმატებულად წარმართვის შესაძლებლობას. ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებები, ძირითადად, მოსწავლის ცოდნის შეძენას, ანუ, ინტელექტუალური უნარის განვითარებას ისახავენ უპირველეს მიზნად, მაშინ როცა სოციალური და ემოციური სწავლების როლი უმნიშვნელოვანესია და ხშირად აღიქმება როგორც მომავალი წარმატების გარანტი. რამდენად ფლობს თანამედროვე სკოლა აღნიშნული კუთხით მოსწავლის განვითარების მიდგომებს? სოციალურ-ინტელექტუალური სწავლების რომელი კონკრეტული კომპონენტები არიან დაკავშირებული მოსწავლის აკადემიურ წარმატებასთან? როგორაა მორგებული ეროვნული სასწავლო გეგმა აღნიშნულ საკითხს და რამდენად შედეგიანია მასწავლებელთა ტაქტიკა პიროვნების ემოციური ინტელექტის განვითარებაში? რა გამოწვევები და ბარიერები შეიძლება წარმოიშვას სოციალ-ემოციური სწავლების პროცესში? ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე მივდივართ კონკრეტული შემთხვევების შესწავლისა (Case study) და აქამდე არსებული თეორიული კვლევების (ემპირიული) შედარების აუცილებლობამდე. კვლევის რელევანტურობის დასასაბუთებლად ჩნდება დარგის ექსპერტებთან სიღრმისეული ინტერვიუების საჭიროებაც. წინამდებარე მცირე კვლევისას წარმოჩნდება თანამედროვე სწავლების აუცილებელი ორიენტირები და ემოციურ-სოციალური სწავლების საჭირო ასპქეტები.
სწავლების პროცესში ღირებულებითი ორიენტაციების პრობლემა
ადამიანების ღირებულებები, მეტწილად ისტორიული დროით, სასიცოცხლო ციკლითა და პიროვნული მახასიათებლებით არის განსაზღვრული. პიროვნების ღირებულებით ორიენტაციებში მორალს უმთავრესი ადგილი უკავია. იგი ზნეობრივ ღირებულებებთან კონცენტრირდება და ზნეობრიობით არის განპირობებული. გადავხედეთ რა პრობლემის სირთულეს, ვხვდებით, რომ სასწავლო- პედაგოგიურ საქმიანობას დიდი ძალისხმევა სჭირდება სწორი ორიენტაციების ჩამოყალიბებისათვის. თანამედროვე მოთხოვნების და სიტუაციების ფონზე სასურველია უპირატესობა მივანიჭოთ დასავლურ პედაგოგიურ პრაქტიკაში გამოყენებულ ულტრათანამედროვე მეთოდებს. ის ფაქტიურად მეთოდთა სისტემაა, რომელიც მოიცავს მთლიან აღმზრდელობით პროცესს. ჩვენი ამოცანის კონკრეტულ გზად მივიჩნიეთ მოსწავლეთა სხვადასხვა ჯგუფებთან, სხვადასხვა ტიპის ოჯახების წარმომადგენლებთან ღირებულებით-ზნეობრივი ელემენტების ვარიანტული სწავლება და მასთან დაკავშირებული აღზრდის შინაარსის განხორციელება. ჩვენმა საცდელ-ექსპერიმენტულმა საქმიანობამ დაგვანახა, რომ მიზანმიმართული პედაგოგიური ღონისძიებანი მნიშვნელოვნად აჩქარებს მოსწავლეთა ზნეობრივ შეხედულებათა ჩამოყალიბების პროცესს
გენდერული პერსპექტივები ისტორიის სწავლებისას: გამოწვევები და შესაძლებლობები
კვლევის მიზანია გამოავლინოს გენდერული პერსპექტივების ინტეგრაციის ხარისხი საქართველოს სკოლებში ისტორიის სწავლებისას სახელმძღვანელოებისა და მასწავლებელთა პრაქტიკის ანალიზის გზით. გაანალიზდა სახელმძღვანელოების ტექსტური მასალა, ვიზუალური რეპრეზენტაციები და სავარჯიშოები გენდერული ბალანსის კუთხით. ნახევრად-სტრუქტურირებული ინტერვიუებით შესწავლილ იქნა: მასწავლებელთა გამოცდილება გენდერულად მგრძნობიარე თემების სწავლებისას; სახელმძღვანელოებში არსებული გენდერული რეპრეზენტაციების მათეული შეფასება და დამატებითი რესურსების გამოყენების სიხშირე და ეფექტიანობა გენდერული პერსპექტივების წარმოსაჩენად. სახელმძღვანელოების ანალიზმა აჩვენა, რომ ისტორიული ნარატივები კვლავ მკვეთრად მამაკაცზეა ორიენტირებული, განსაკუთრებით პოლიტიკურ და ეკონომიკურ კონტექსტში. ქალთა როლი უმეტესად შემოიფარგლება ოჯახური და სოციალური სფეროებით, რაც სრულად ვერ ასახავს მათ ისტორიულ წვლილს. მასწავლებლებთან ჩატარებულმა ინტერვიუებმა გამოავლინა, რომ მათი უმრავლესობა აცნობიერებს გენდერული პერსპექტივების მნიშვნელობას, თუმცა, პრაქტიკაში მათი ეფექტურად გამოყენება პრობლემურია. ეს ძირითადად გამოწვეულია სათანადო გამოცდილებისა და ცოდნის ნაკლებობით, რაც მიუთითებს პროფესიული განვითარების პროგრამების საჭიროებაზე. პოზიტიურ ტენდენციად შეიძლება ჩაითვალოს თანამედროვე ისტორიის სწავლებისას გენდერული ბალანსისკენ სვლა, თუმცა, ეს პროცესი არათანმიმდევრულია და საჭიროებს გაძლიერებას. ამ მიგნებების საფუძველზე შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ საქართველოს საგანმანათლებლო სისტემაში არსებობს სისტემური გამოწვევები, რომლებიც აფერხებს გენდერულად დაბალანსებული ისტორიული ნარატივის ჩამოყალიბებას. საჭიროა კომპლექსური მიდგომა, რომელიც მოიცავს როგორც სახელმძღვანელოების შინაარსობრივ გადამუშავებას, ისე მასწავლებელთა პროფესიულ განვითარებას გენდერულად მგრძნობიარე სწავლების მეთოდებში. ეს ხელს შეუწყობს მოსწავლეებში ინკლუზიური და კრიტიკული ისტორიული აზროვნების ჩამოყალიბებას, რაც აუცილებელია თანამედროვე, თანასწორობაზე ორიენტირებული საზოგადოების ფორმირებისთვის.
სწავლების ორგანიზაცია და მეთოდიკა ქუთაისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში - „პედაგოგიური რჩევა“
ქუთაისის სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკის ინიციატივითა და ფინანსური დახმარებით 1880 წელს დაარსდა ქართული სათავადაზნაურო სკოლა-გიმნაზია. ქართული სასწავლო პროცესის განხორციელებისათვის აუცილებელი იყო ეროვნული სასწავლო პროგრამების, სახელმძღვანელოების და მეცნიერული ტერმინოლოგიის შექმნა. ეროვნული მისიის შესრულებას სწორი ორგანიზება და მართვა სჭირდებოდა. სკოლა-გინმაზიაში არსებულ სასწავლო სააღმზრდელო პროცესებს სამზრუნველო კომიტეტთან ერთად სათათბირო ორგანო „პედაგოგიური რჩევა” უძღვებოდა, რომელიც შედგებოდა სკოლის მასწავლებლებისაგან. აღნიშნულ სათათბირო ორგანოს ხელმძღვანელობდა გიმნაზიის ინსპექტორი. მის მიერ არჩეული მდივანი აწესრიგებდა „პედაგოგიური რჩევის ოქმებს“. სათათბირო ორგანოში შედიოდნენ სკოლა-გიმნაზიის პედაგოგთა კოლექტივის საუკეთესო წარმომადგენლები, რომლებმაც განსაკუთრებული წვლილი შეიტანეს ქართული სამეცნიერო ტერმინოლოგიის, ქართული სახელმძღვანელობის და ქართული პედაგოგიური აზროვნების განვითარების საქმეში. საარქივო მასალების შესწავლით ირკვევა, რომ „პედაგოგიურ რჩევას“, როგორც სათათბირო ორგანოს, მეთოდური ფუნქციაც ჰქონდა დაკისრებული. არსებული საარქივო დოკუმენტების ანალიზის შედეგად თამამად შეიძლება ითქვას, „პედაგოგიური რჩევა”იმ ეპოქისათვის დამახასიათებელი პრობლემების ფონზე წარმატებულად მართავდა დასავლეთ საქართველოში პირველ ქართულ საგანმანათლებლო დაწესებულებას. „პედაგოგიური რჩევა” პედაგოგიკის თანამედროვე პრინციპებზე აგებდა აღზრდისა და ქართულ ენაზე სწავლების ურთულეს საქმეს. დაარსების პირველი დღეებიდანვე ეროვნული სულისკვეთებით ზრდიდა მომავალ თაობას. მათი მიდგომა ყველა პრობლემური საკითხისადმი იყო შემოქმედებითი და გამოდიოდა მოსწავლეთა, მასწავლებელთა, სკოლის და ქვეყნის ინტერესებიდან.
ფიზიკური აღზრდის საკითხები იაკობ გოგებაშვილის შემოქმედებაში და თანამედროვეობა
ქართული სახელმწიფო მიზნად ისახავს ისეთი სასკოლო სისტემის შექმნას, რომელიც თითოეულ მოსწავლეს მისცემს სხვა უნარებთან ერთად ფიზიკური განვითარების უნარ-ჩვევების შეთვისების თანაბარ შესაძლებლობას. აქტუალობას არ კარგავს იაკობ გოგებაშვილის პედაგოგიური შეხედულებები მოსწავლეთა მიერ ფიზიკური უნარ-ჩვევების განვითარების მიხედვით. ამავდროულად, იაკობ გოგებაშვილი იმ მოღვწეთა რანგს ეკუთვნის, რომელთა შემოქმედების განხილვა საუკუნეების გადასახედიდან ტოვებს ახლის ძიების განცდას, პარალელების გავლებას თანამედროვეობასთან. ნაშრომში მიმოხილულია ეროვნული სასწავლო გეგმის ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის საგნობრივ სტანდარტებში მოცემული საკითხები და გამოთქმულია მოსაზრება, რომ სკოლებში ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის სწავლების არსებული მდგომარეობა გვიჩვენებს ბევრ ხელისშემშლელ ფაქტორს, რომელთა შემცირება/აღმოფხვრა სპორტის სწავლებას უფრო ნაყოფიერსა და შედეგიანს გახდიდა. საკითხი მეტად მნიშვნელოვანია და მისი შესწავლა, ვფიქრობთ, განათლების მკვლევართა, პედაგოგთა, მაგისტრანტთა და დოქტორანტთა ერთობლივი, სისტემური კვლევის საგანია. მიღებული შედეგები კი, ვფიქრობთ, წაადგება თავად განათლების რეფორმის მიმდინარეობას და ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის სწავლებას უფრო შედეგიანს გახდის.
შემოქმედებითი წერის გამოწვევები და სარგებელი
ნაშრომში წარმოგიდგენთ ორ სხვადასხვა კლასში განხორციელებული შემოქმედებით წერის შედეგების ანალიზს. პედაგოგიური პრაქტიკის დროს სტუდენტებმა ერთი და იმავე რესურსის გამოყენებით ჩაატარეს შემოქმედებითი წერის აქტივობა. რესურსად გამოყენებულ იქნა ქვიშის თეატრის სპექტაკლი, რომელიც შექმნილია გურამ პეტრიაშვილის „წვიმის მოყვარული კაცის“ მიხედვით. მოსწავლეებმა უყურეს სპექტაკლს, გათიშული ხმით, და მხოლოდ გამოსახულებზე დაყრდნობით შექმნეს ტექსტის საკუთარი ვერსია. აღსანიშნავია, რომ სამიზნე კლასების გამოცდილება და აკადემიური მზაობა საკმაოდ განსხვავდებოდა ერთმანეთისაგან. ასევე, აქტივობა განხორციელდა სხვადასხვა პერიოდში. პროცესის განხორციელებისა და მოსწავლეთა ნაშრომების ანალიზმა აჩვენა, რომ: მზაობისა და გამოცდილების მიუხედავად, ყველა მოსწავლე აქტიურად ჩაერთო პროცესში, შეძლო საინტერესო, ინდივიდუალური ხედვის გამომხატველი ნაშრომების შექმნა; ნაშრომები იყო მრავალფეროვანი; ფაქტობრივად, ყველა ნაშრომში აისახა ტექსტის არსებითი პათოსი: რაღაც ძვირფასის, ამაღლებულის დაკარგვით გამოწვეული ტკივილი; გამოცდილებისა და აკადემიური მზაობის განსხვავება აისახა ნაშრომების მოცულობაზე, ტექსტის ორგანიზებაზე, წინადადებების გავრცობისა და სტრუქტურული გამართულობის ხარისხზე, მართლწერის ნორმების დაცვაში; ნამუშევრების შინაარსზე გავლენა იქონია განხორციელების პერიოდმა. კლასში, სადაც გაკვეთილი ჩატარდა საზოგადოებრივი აქტიურობის პერიოდში, მოსწავლეებმა გააქტიურეს სამშობლოს დამოუკიდებლობის, თავისუფლების დაკარგვის, პიროვნული და ეროვნული ღირებულებების თემა. შესაბამისი გამოცდილების არმქონე მოსწავლეებთან სტუდენტს დასჭირდა ფსიქოლოგიური ბარიერების გადალახვაზე ზრუნვა, რასაც წარმატებით გაართვა თავი მხარდაჭერისა და წახალისების სტრატეგიების გამოყენებით. დასკვისთვის ვიტყვით, შემოქმედებითი ტიპის დავალებები საკლასო პრაქტიკის განუყრელი ნაწილი უნდა იყოს, რადგან: ასეთი დავალებები ეხმარება მოწავლეებს თვითგამოხატვაში, ავითარებს პიროვნულად. გვაწვდის საყურადღებო ინფორმაციას მოსწავლეთა შინაგანი სამყაროს, ღირებულებების, წუხილებისა და მისწრაფებების შესახებ. მათი შესრულება ხელეწიფება ფაქტობრივად ყველა მოსწავლეს, თუ გამოვიყენებთ მათ საჭიროებებზე მორგებულ სტრატეგიებსა და აქტივობებს;
დიფერენცირებული სწავლების როლი მოსწავლეთა თვითშეფასების ჩამოყალიბების პროცესში
ნაშრომი ეხება მოსწავლეთათვის თვითშეფასების, როგორც ინდივიდის თვითგანვითარების უმნიშვნელოვანესი ასპექტის, ფორმირების პრობლემურ საკითხს. განხილულია ფაქტორები, რაც გავლენას ახდენს ამ პროცესზე. გამოკვეთილი და გაანალიზებულია თვითშეფასების როლი ბავშვის პიროვნების ჩამოყალიბების პროცესში. ცნობილ მეცნიერთა თეორიებსა თუ მოსაზრებებზე დაყრდნობით, ნათელყოფილია თუ რამდენად ახდენს გავლენას ინდივიდის, კონკრეტულად კი, დაწყებითი საფეხურის მოსწავლის, თვითრეალიზაციასა თუ თვითშეფასების ჩამოყალიბებაზე სოციალური ურთიერთობები და გარემო. საკითხის სიღრმისეული გაანალიზებით დადასტურებულია საკითხი, თუ რამდენად ღირებულია მოსწავლეთათვის ჯანსაღი თვითშეფასების ჩამოყალიბებისთვის იმგვარი მიდგომებით ხელმძღვანელობა, რა დროსაც გათვალისწინებული იქნება მათი ინდივიდუალიზმი, უნიკალურობა, ინდივიდუალური საჭიროებები და შესაძლებლობები. ამ მხრივ ყველაზე ეფექტურ გზად განიხილება დიფერენცირებული მიდგომა, მისი როლი და პოზიტიური გავლენა მათემატიკის სასკოლო კურსის სწავლებისას დაწყებით საფეხურის მოსწავლეთათვის ჯანსაღი თვითშეფასების ჩამოყალიბების თვალსაზრისით. განიხილება რა დიფერენცირებული სწავლების მნიშვნელობა, აქცენტები გაკეთებულია იმ ფაქტებზე, რაც ახლავს დიფერენცირებული აქტივობების მიზანმიმართულ განხორციელებას, რითაც მასწავლებელი ყველა მოსწავლეს აძლევს „გამარჯვებისა“ და „წარმატების“ შანსს, შედეგად კი, მოსწავლეებს უჩნდებათ კომპეტენტურობისა და თავდაჯერებულობის განცდა. ხოლო თითოეულის უნიკალური შესაძლებლობების და სწავლის სტილისა თუ პროფილის აღიარება, დაფასება, პატივისცემა და გათვალისწინება, დადებითად აისახება მათ თვითაღქმაზე. საკითხის სიღრმისეული განხილვის შედეგად ავტორი აყალიბებს მოსაზრებას, რომ სწავლებაში დიფერენცირებული მიდგომის გამოყენების უმთავრესი მიზანი ყოველთვის უნდა იყოს დაწყებით საფეხურზე მოსწავლეთა თვითშეფასების ფორმირების ხელშეწყობა და ამ პროცესში მასწავლებლის გავლენისა და როლის შეფასება, რადგან სწორედ ეს პერიოდია გარდამტეხი თვითაღქმის ჩამოყალიბებაში. ნაშრომში გამოთქმული მოსაზრებები შეჯერებულია საკითხთან დაკავშირებული ჩატარებული კვლევის, მისი მიგნებების და შედეგების განხილვით. რითაც დადასტურებულია, რომ მოსწავლეთა თვითშეფასების შესწავლით და მის ამაღლებაზე ორიენტირებული ინტერვენციების შემუშავებით და განხორციელებით, შესაძლებელია მოსწავლეთა დამოკიდებულებების დარეგულირება წარუმატებლობასა თუ თანაკლასელთა, პედაგოგთა უკუკავშირებზე, ასევე, მათთვის თვითრეფლექსიის უნარების, მდგრადი ფსიქიკური ჯანმრთელობის ჩამოყალიბების ხელშეწყობა. მაღალი თვითშეფასების ჩამოყალიბება კი, დადებითად აისახება ბავშვის მოტივაციაზე, საგნისადმი დამოკიდებულებაზე, ჩართულობასა და გამოწვევებისადმი მდგრადობაზე.
დილემებით სწავლების როლი სწავლა-სწავლებაში
დილემებით სწავლება ის სასწავლო აქტივობაა, რომელიც დიდად შეუწყობს ხელს იმ მიზნებისა და ამოცანების განხორციელებას, რაც ზოგადი განათლების ეროვნული მიზნების ახალი დოკუმენტით განისაზღვრა. დილემას, გადატანითი მნიშვნელობით, უწოდებენ მდგომარეობას, როდესაც ადამიანი იძულებულია, მისთვის არასასურველი მდგომარეობიდან აირჩიოს ერთ-ერთი. დილემებით სწავლება პრობლემაზე დაფუძნებული სწავლების მეთოდს მიეკუთვნება. პრობლემაზე დაფუძნებული სწავლება მიზნად ისახავს, მოსწავლეთა აღჭურვას არა მხოლოდ ცოდნით, არამედ ამ ცოდნის გამოყენების უნარით ცხოვრებაში არსებული გამოწვევების გადასაჭრელად. აქედან გამომდინარე, დილემებით სწავლების მიზანია, მოსწავლეს განუვითაროს კრიტიკული, ანალიტიკური და შემოქმედებითი აზროვნება და გადაწყვეტილების დამოუკიდებლად მიღების უნარი. დილემებით სწავლებისას ყველაზე მეტად არის შესაძლებელი გამოვიყენოთ ე. წ. „ VaKE’’-ის მეთოდი, რაც გულისხმობს „ღირებულებით განათლებას’’, ანუ, ცოდნისა და ფასეულობების შეპირაპირებას. როგორც დილემებით, ასევე VaKE-ის მეთოდით სწავლებას აქვს ერთი და იგივე თეორიული საფუძველი, ორივე მათგანი კონსტრუქტივიზმს ეყრდნობა, მაგრამ აქ სიახლეა ის, რომ მოსწავლემ დაინახოს ის პრობლემები, რომელიც მათ ყოველდღიურ ყოფა-ცხოვრებას უკავშირდება. დილემებით სწავლების როლი ჩვენი აზრით ისიცაა, რომ მოსწავლეს მისცეს არჩევანის შესაძლებლობა, რაც თავისუფალი პიროვნების აღზრდის აუცილებელი პირობაა და ემოციები გაუმძაფროს , რასაც უდიდესი როლი აქვს სწავლა-სწავლებაში. სიტუაციური ამოცანები, რომელსაც მოსწავლეს ვთავაზობთ დილემებით სწავლებისას, უცილობლად ამ მიზნებს ემსახურება.
სტატიაში განხილულია თანამედროვე ეტაპზე ქართულ სკოლებში ქართული ენის სწავლების საკითხები. ენათმეცნიერების დარგთაგან ეროვნულ სასწავლო გეგმაში ყველაზე უფრო ვრცლად გრამატიკის საკითხებია წარმოდგენილი. ეს ბუნებრივიცაა, რამდენადაც სწორედ გრამატიკის გააზრებული ცოდნა უდევს საფუძვლად მოსწავლეებში სათანადო ორთოგრაფიული, პუნქტუაციური და სტილისტური ჩვევების ფორმირებას, რაც საბოლოო ჯამში მათი ზეპირი და წერითი მეტყველების დახვეწისაკენ არის მიმართული. თუმცა ეს სრულიადაც არ ნიშნავს იმას, რომ მოსწავლის ასაკობრივი თავისებურებების გათვალისწინების გარეშე შევიტანოთ მასალა სახელმძღვანელოებში, გადავტვირთოთ ისინი რთული გრამატიკული კატეგორიებით, რომლებიც ხშირ შემთხვევაში თავად ენათმეცნიერებს შორის არის სადავო…უსასრულოდ ვაზეპირებინოთ წესები... რა ვასწავლოთ და როგორ ვასწავლოთ _ ეს გახლავთ ერთ-ერთი ძირითადი და აქტუალური საკითხი დღეს ქართული ენის გრამატიკის სწავლებაში. ფაქტიურად ეს იქნება არა გრამატიკის, არამედ მეტყველების კულტურის გაკვეთილები.
საოლიმპიადო შინაარსის უტოლობების ჭეშმარიტების დამტკიცების ერთი ხერხის შესახებ
ნაშრომში განხილულია გარკვეული კატეგორიის უტოლებები და მათი ამოხსნა/დამტკიცების ერთ არასტანდარტული მეთოდი, რომელიც გულისხმობს იმას, რომ თუ დასამტკიცებელია უტოლობა fa+fb+fc+…≥1, მაშინ შევეცდებით შევარჩიოთ ისეთი k რიცხვი, რომ სამართლიანი იყოს უტოლობები: faakak+bk+ck+…; fbbkak+bk+ck+…; fcckak+bk+ck+… და შემდეგ ამ ჭეშმარიტი უტოლობების შეკრების შედეგად მივიღოთ სასურველი შედეგი. აღსანიშნავია, რომ წარმოდგენილ ნაშრომში განხილული ამოცანებიდან პირველი ორი წარმოადგენს საკმაოდ ცნობილ უტოლობას (ნესბიტის უტოლობა და 2001 წლის მათემატიკის საერთაშორისო ოლიმპიადის ამოცანა), ხოლო მესამე ჩვენ შევქმენით სპეციალურად იმისთვის, რომ უფრო მეტი პრაქტიკული სავარჯიშო შეგვეთავაზებინა მკითხველისთვის, რათა მან შეძლოს წარმოდგენილი მეთოდის უკეთ გაცნობა.
ზოგიერთი ტიპის ამოცანები ალბათობის თეორიიდან
სტატიაში განვიხილეთ დისკრეტული ტიპის ელემენტარულ ხდომილებათა სივრცის სტრუქტურა n ნაწილაკის M დანაყოფში განლაგების ამოცანაში. ასეთი სახის ამოცანებთან საქმე გვაქვს სტატისტიკურ ფიზიკაში, როცა სწავლობენ n ნაწილაკის (ესენი შეიძლება იყოს პროტონები, ნეიტრონები ან სხვა ნაწილაკები) M მდგომარეობაში (ეს შეიძლება იყოს ენერგეტიკული დონეები) განაწილების საკითხებს. განვიხილეთ სხვადსხვა ტიპის რამდენიმე ამოცანა და გამოვთვალეთ ყველა სესაზლო ელემენტარულ ხდომილობატა რაოდენობა.
კომპლექსური რიცხვების მნიშვნელობა მათემატიკაში
კომპლექსი - არის ლათინური სიტყვა რაც ნიშნავს კავშირს, საგანთა შეხამებას, მოვლენათა ან თვისებათა ერთობლიობას. კომპლექსი - ცნება ფსიქოლოგიაში არის ქვეცნობიერი, მენტალური ფაქტორების ერთობლიობა ინდივიდის შეგნებაში, რომელიც დაკავშირებულია კონკრეტულ საგნებთან ან თემებთან და არსებით გავლენას ახდენს ინდივიდის ქცევებზე. მათემატიკაში გვხვდება ტერმინი „კომპლექსური რიცხვი“ და შესაბამისად კომპლექსური რიცხვი, რომელიც არის ნამდვილიდან განსხვავებული. კომპლექსური რიცხვების აღმოჩენამ უდიდესი გავლენა მოახდინა მთელ მათემატიკაზე, გააერთიანა ბევრი რამ, რაც ადრე აუხსნელი იყო. სტატიაში განვიხილეტ კომპლექსური რიცხვების სემოტანის ისტორია და კონკრეტული მაგალითის საფუძველზე განვიხილეთ შედეგები, რომლებიც ეხება კუბური განტოლებების ამოხსნას.
Studies on English Language Teaching in Georgia: A Literature Review (2016-2023)
Over the past three decades, English has become the most popular foreign language taught in Georgia. This shift has been driven by various factors, including globalization, political changes in the country, the evolution of teaching methodologies from traditional grammar-translation methods to more dynamic communicative language learning, the emergence of international schools, etc. Additionally, the involvement of native English speakers in teaching, the establishment of teacher certification programs, and advancements in technology have contributed to the growing interest in English language education in Georgia. However, there are relatively few literature reviews on research trends and studies conducted in English language teaching. This literature review analyzes empirical studies published in English in peer-reviewed journals from 2016 to 2023. The review examines the objectives of these studies, the participants involved, the research methods used, the findings reported, and the identified gaps. A comprehensive search was conducted in academic databases, with inclusion criteria requiring the studies to be in English, peer-reviewed, and focused on English language teaching in Georgia published between 2016 and 2023. Thirteen papers met these criteria and were included in the review. The analysis provides insights into the current state of English language education in Georgia, highlights the progress made, and identifies areas needing further research and development.
ჯგუფური მუშაობის ძირითადი პრინციპები საკლასო ოთახში
განათლებას ძალიან მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს თითოეული ადამიანის ცხოვრებაში. ეს არის საშუალება, რომელსაც აქტიურად ვიყენებთ, რათა გავხდეთ ჩვენი საზოგადოების წარმატებული წევრები და დავიკავოთ შესაფერისი ადგილი. ის ეხმარება ადამიანებს განივითარონ ისეთი უნარები, როგორიცაა კრიტიკული აზროვნება, ანალიზი, ზოგად ტრანსფერული უნარები და მრავალი სხვა. ჯგუფური მუშაობა ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი უნარია, რომლის განვითარებაც მოსწავლეებში მოითხოვს მასწავლებლის მხრიდან ეფექტურ დაგეგმვასა და განხორციელებას. ჯგუფური მუშაობა ამზადებს მოსწავლეებს რეალური ცხოვრებისეული სიტუაციებისთვის. ჯგუფური მუშაობა განიხილება, როგორც ეფექტური მეთოდოლოგია, რომელიც ზრდის მოსწავლეებში მოტივაციას, რთავს მათ აქტიურ სწავლაში და ავითარებს კრიტიკულ აზროვნებას, გადაწყვეტილების მიღებისა და თანამშრომლობის უნარს. სტუდენტზე ორიენტირებულმა განათლებამ ძლიერი გავლენა მოახდინა თანამშრომლობითი პედაგოგიკის განვითარებაზე. იგი გვთავაზობს სწავლის განსხვავებულ ხერხს, როდესაც მოსწავლეს გვერდით ჰყავს თავისი მეგობრები, რომლებსაც უნდა დაეხმაროს ან სთხოვოს გაარკვიოს ის, რაც არ ესმის და პრობლემურია. ჯგუფური მუშაობა ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი უნარია, რომლის განვითარება მოითხოვს მასწავლებლის მიერ ეფექტურ დაგეგმვასა და მართვას. ნაშრომი ეხება ჯგუფის ზომას, დაჯგუფების მეთოდებს, მასწავლებლის როლს, ძირითად პრობლემებს ჯგუფებში და ა.შ. ჩვენ ასევე გთავაზობთ საინტერესო კვლევას, რომელიც ჩავატარეთ საჯარო სკოლის მოსწავლეებში (მე-4 კლასი). ჩვენს მიერ ჩატარებული კვლევა გვაწვდის ინფორმაციას სტუდენტების პოზიციის შესახებ ჯგუფური მუშაობის მიმართ და მოსწავლეებში ჯგუფური მუშაობის შედეგების თაობაზე.
გონივრულად აზროვნება და მოქმედება ჩარჩოების გარეშე: მოსწავლეებში კრიტიკული აზროვნების უნარის გაძლიერება
ნაშრომი მიზნად ისახავს განიხილოს კრიტიკული აზროვნების შესახებ არსებული კვლევები, ასევე შეიმუშაოს მიზნობრივი აქტივობები და სავარჯიშოები მოსწავლეებში აღნიშნული უნარის გასაძლიერებლად. მრავალი კვლევის შედეგების გაანალიზებით, ნაშრომი შეეცდება იპოვოს საერთო თემები და ეფექტური პრაქტიკა კრიტიკული აზროვნების სწავლებაში. გარდა ამისა, ის იკვლევს გამოწვევებსა და ბარიერებს, რომლებსაც აწყდებიან მასწავლებლები. ამ მიმოხილვის საფუძველზე, ნაშრომი გვთავაზობს პრაქტიკული და საინტერესო აქტივობებისა და სავარჯიშოების ერთობლიობას, რომელიც სპეციალურად შექმნილია სტუდენტების კრიტიკული აზროვნების უნარის გასაძლიერებლად და რომლის ადაპტირებაც მარტივად შესაძლებელია სხვადასხვა საგანმანათლებლო გარემოში. შემოთავაზებული აქტივობები მიზნად ისახავს მოსწავლეებში ანალიტიკური აზროვნების, პრობლემის გადაჭრისა და რეფლექსიური განსჯის სტიმულირებას. ნაშრომის დასასრულს შემოთავაზებულია პრაქტიკული რეკომენდაციები პედაგოგებისთვის და საგანმანათლებლო დაწესებულებებში მომუშავე პერსონალისთვის, რაც საბოლოო ჯამში, მიზნად ისახავს კრიტიკულად მოაზროვნე თაობის ჩამოყალიბებას, რომელსაც შეუძლია დაძლიოს და თავი გაართვას რთულ საკითხებს.
ჰარკნესის მეთოდი ინგლისური ენის კითხვის უნარის სწავლებაში
წარმოდგენილი სტატია იკვლევს „ჰარკნესის“ ინოვაციურ მეთოდს როგორც დინამიკურ მიდგომას ინგლისური ენის კითხვის უნარის სწავლებაში. ექსეტერის აკადემიის პროგრესული საგანმანათლებლო ფილოსოფიიდან მომდინარე ჰარკნესის მეთოდი გულისხმობს სტუდენტზე ორიენტირებულ სწავლებას მრგვალი მაგიდის დისკუსიების მეშვეობით, რომელიც ქმნის გარემოს, სადაც სტუდენტები აქტიურად არიან ჩართულნი ტექსტების ანალიზსა და დისკუსიაში. ჰარკნესის მეთოდი თავდაპირველად განვითარდა ფილიპ ეგზეტერის აკადემიაში 1930-იან წლებში. ის წარმოადგენს სტუდენტზე ორიენტირებულ მიდგომას სწავლების პროცესში და ყურადღებას ამახვილებს თანამშრომლობით, დისკუსიაზე დაფუძნებულ სწავლებაზე. მეთოდის ავტორია ედვარდ ჰარკნესი, დემოკრატიული სწავლების მხარდამჭერი. სწავლების ტრადიციული მიდგომისაგან განსხვავებით, რომლებიც მასწავლებლის ხელმძღვანელობით მიმდინარეობს, ჰარკნესის მიდგომა ხელს უწყობს კრიტიკულ აზროვნებას, თანამშრომლობით ანალიზს და ღრმა გააზრებას, სტუდენტებს აყენებს დისკუსიის ლიდერებისა და მონაწილეების როლში. მოცემული კვლევა სწავლობს ჰარკნესის მეთოდის ეფექტურობას ინგლისური ენის კითხვის უნარების გაუმჯობესებაში, ამტკიცებს მის პროდუქტიულობას სტუდენტებში ინტერპრეტაციის, კრიტიკისა და ლიტერატურის ანალიზის უნარების გამომუშავებაში. მონაცემების ხარისხობრივი დამუშავების შედეგად, სტატია აჩვენებს, თუ როგორ აუმჯობესებს ეს პედაგოგიური სტრატეგია არა მხოლოდ კითხვის, არამედ კომუნიკაციისა და ანალიტიკური უნარებსაც. სტატიის დასკვნაში აღნიშნულია, რომ ჰარკნესის მეთოდი გვთავაზობს ტრადიციული კითხვის სწავლების პერსპექტიულ ალტერნატივას, რაც მას ღირებულ ინსტრუმენტად აქცევს მასწავლებლებისთვის, რომელთათვის ძირითადი მიზანია ინტერაქტიული სწავლება და რეფლექციური საკლასო გამოცდილების შექმნა.
ბუნებისმეტყველებისა და ინგლისური ენის ინტეგრირებულად სწავლება დაწყებით საფეხურზე
ნაშრომში წარმოდგენილია სწავლების დაწყებით საფეხურზე სასკოლო კურიკულუმის დაგეგმვის, განხორციელებისა და შეფასების ტექნიკები ბუნებისმეტყველებისა და ინგლისური ენის შინაარსობრივი ინტეგრირების მხარდასაჭერად. კერძოდ, ბუნებისმეტყველების სტანდარტის მიხედვით, I-IV კლასში მუშავდება თემა - წყალი, როგორც გარემო. მნიშვნელოვანია კვლევაზე დაფუძნებული სწავლება და მოსწავლეთა მიერ აღმოჩენების გაკეთება ამა თუ იმ მოვლენის/პროცესის აღსაწერად და ასახსნელად. ეროვნული სასწავლო გეგმის უმთავრესი მიზანია დაწყებით საფეხურზე გაუჩინოს მოსწავლეს ინტერესი და აზიაროს საბუნებისმეტყველო მეცნიერების საფუძვლებს, განუვითაროს კვლევის უნარ-ჩვევები, რაც მას საშუალებას მისცემს, შეიცნოს და გაითავისოს სამყარო, იგრძნოს პასუხისმგებლობა საკუთარი თავის, საზოგადოებისა და გარემოს მიმართ (ესგ, 2018-2024). საგანმანათლებლო მიზნებიდან გამომდინარე, სასწავლო გეგმა ითვალისწინებს კონკრეტული ამოცანების გადაჭრას. ამ ამოცანათა შორის ერთ-ერთი გახლავთ კომუნიკაციის უნარის ჩამოყალიბება, რისთვისაც მნიშვნელოვანია ვერბალური ინსტრუმენტების - სიტყვების, მათი შეთანწყობებისა და წინადადებების გამოყენება. სწავლების ამგვარი მიდგომა მოსწავლეებში იწვევს ღრმა, ფუნქციური ცოდნის ჩამოყალიბებას და უცხო მოვლენის/პროცესის ნაცნობ კონტექსტად გადაქცევას. ხოლო ინგლისური ენის გაკვეთილებზე ხდება ბუნებისმეტყველების გაკვეთილებზე განხილულ თემასთან დაკავშირებულ ლექსიკურ ერთეულებზე მუშაობა. ნაშრომში, ბუნებისმეტყველების დავალებებთან ერთად, წარმოდგენილია ინგლისური ენის დავალებები, რომლებიც მოსწავლეებს აძლევს ბუნებისმეტყველების გაკვეთილებზე გაცნობილი შინაარსის გამოყენების საშუალებას. დავალებები მიზნად ისახავს მოსწავლეთა ზეპირი მეტყველებისა და სწავლის-სწავლის უნარების განვითარებას, რაც შეესაბამება დაწყებითი საფეხურის (I-IV) პირველი უცხო ენის სტანდარტის შედეგებს (ესგ, 2018-2024).
ქიმია- ბიოლოგიის ინტეგრირებული სწავლების კიდევ ერთი მეთოდი
სტატიაში წარმოდგენილია საგანთა ინტეგრირებული სწავლების კიდევ ერთი ნიმუში. კერძოდ ქიმიის და ბიოლოგიის ინტეგრირება სასწავლო პროცესში. ინტეგრირებული გაკვეთილის ეფექტურობა განაპირობებულია იმით, რომ მოსწავლე საკითხს განიხილავს სხვადასხვა დისციპლინის ჭრილში; ამყარებს საგანთა შორის კავშირებს; ამავდროულად, საკითხს განიხილავს როგორც ერთ მთლიანობას; ახდენს საგანთა შორის ტრანსფერს. ინტეგრირებულ გაკვეთილებს დიდი ფუნქციური დატვირთვა აქვთ. ამისათვის მნიშვნელოვანია, გამოვყოთ ეროვნული სასწავლო გეგმით განსაზღვრული რომელიმე სასწავლო დისციპლინის შიგნით არსებული ინტეგრაცია და სხვადასხვა საგნის ფარგლებში საკითხის სწავლების ინტეგრირებული მიდგომები. საგანთა შორის ინტეგრირება მოსწავლეებს საშუალებას აძლევს, კონკრეტული საკითხი შეისწავლონ არა დაცალკევებულად, ფრაგმენტულად, არამედ გააერთიანონ ცალკეულ საგნებში მიღებული ცოდნა და სამიზნე ცნებებზე დაყრდნობით, ერთ მთლიანობაში წარმოიდგინონ საგნებსა და მოვლენებს შორის არსებული ურთიერთკავშირი. წარმოდგენილი ინტეგრირებული გაკვეთილი ჩატარდა მე-11 კლასში. გაკვეთილის თემა ეხებოდა საკვებ დანამატებს, რა დროსაც მოსწავლეები ბუნებრივად უკავშირებდნენ საკვებს - ადამიანის ჯანმრთელობას. საგაკვეთილო პროცესის დასრულების შემდეგ, მოსწავლეებში ამაღლდა ცნობიერება საკვები დანამატების შესახებ, გაიზარდა პასუხისმგებლობა ჯანსაღი ცხოვრების წესით ცხოვრების მიმართ, მოსწავლეებმა გააცნობიერეს ჯანსაღი ცხოვრების მნიშვნელობა, შეძლეს მონაცემების აღრიცხვა, მოწესრიგება, დამუშავება, ინფორმაციის წარმოდგენა სხვადასხვა ფორმით, გაიაზრეს და მოახდინეს იმის დასაბუთება, რომ ჯანსაღი ცხოვრების წესის დანერგვა მნიშვნელოვანია ადამიანის ჯანმრთელობისათვის.
კომპლექსური დავალების როლი ფიზიკის გაკვეთილზე
გარკვეული დროის განმავლობაში სკოლა გადასული იყო დისტანციურ სწავლებაზე. ნაკლებმა კომუნიკაციამ, კომპიუტერული ტექნოლოგიების სისტემატურმა და უკონტროლო გამოყენებამ, საკუთარი შესაძლებლობების ნაკლებად გამოვლინების საჭიროებამ მოსწავლეთა მოტივაციაზე პირდაპირპროპორციულად იმოქმედა. მოტივაციის დაქვეითება კი სწავლის შედეგებზე და მოსწავლის მიღწევებზე აისახა. ასაკობრივმა თავისებურებებმა, და ზემოთ აღნიშნულმა ფაქტორებმა განსაკუთრებით იმოქმედა მე-9 კლასის მოსწავლეებზე, რომელთაც სასკოლო სივრცეში დაბრუნებულებს, გაუჭირდათ, ერთმანეთისთვის შეესაბამებინათ ყოფითი ინტერესები და სწავლის რუტინული პროცესი. ჩემთვის, როგორც ფიზიკის მასწავლებლისთვის საინტერესო იყო მეპოვა პასუხი შემდეგ კითხვაზე, თუ რამდენად შეძლებენ მოსწავლეები სამყაროში მიმდინარე მოვლენებში ფიზიკის კანონზომიერებების დანახვას და მიღებული ცოდნის გამოყენებით სხვადასხვა ცხოვრებისეული ამოცანების გადაჭრას , ამიტომ კლასს შევთავაზე კომპლექსურ დავალებაზე მუშაობა: “საბურავები“ კომპლექსური დავალებაზე მუშაობისას ვითვალისწინებდი მოსწავლეთა საჭიროებებს, ინდივიდუალურ თავისებურებებს, ვიყენებდი დიფერენცირებულ მიდგომებს. ყოველივე ეს ეხმარებოდა მოსწავლეებს საკითხის ღრმად, საფუძვლიანად გააზრებაში. პროცესის მიმდინარეობას ვუწევდი მუდმივ მონიტორინგს და საჭიროების შემთხვევაში კლასს/მოსწავლეებს ვაძლევდი პროცესის გაუმჯობესებაზე ორიენტირებულ უკუკავშირს. მოსწავლეები შევაფასე განმავითარებელი შეფასებით. კომპლექსური დავალება სახალისო იყო, მოსწავლეებს უნდა მოეხდინათ ფიზიკის კანონზომიერებების დანახვა და მიღებული ცოდნა გამოყენებინათ კონკრეტული ცხოვრებისეული ამოცანების გადასაჭრელად. კომპლექსურმა დავალებამ მოსწავლეთა დაინტერესება გამოიწვია და გაზარდა ფიზიკის სწავლისადმი მათი ინტერესი. შედეგების პროგრესმა ასეთი დასკვნის გაკეთების საშუალება მომცა: მოსწავლეებს კომპლექსური დავალებები ეხმარება, დაინახონ თეორიული ცოდნის რეალურ ცხოვრებაში გამოყენების საჭიროება, ხოლო მასწავლებელს ეხმარება მოსწავლეთა მოტივაციისა და ცოდნის ამაღლებაში.
მდგრადი განვითარების გზაზე მე-13 მიზანი - „კლიმატის მდგრადობის მიღწევა“ მრავალწახნაგოვან საკითხს და კომპლექსურ გამოწვევას წარმოადგენს, რომელიც მთელს მსოფლიოს პრობლემის წინაშე აყენებს, მაგრამ, ამავე დროს, აერთიანებს ამ პრობლემის გადაწყვეტის გზების ძიების მიზნით. საგანამანთლებლო სივრცეში ერთერთი მთავარი მიზანი კლიმატურად წიგნიერი თაობის მომზადებაა, რომლის საფუძველზეც ადამიანებს შეეძლებათ გაიგონ კლიმატის კრიზისის შედეგები და იპოვონ გადაწყვეტილებები მის დასაძლევად. განათლება კლიმატის ცვლილების შესახებ ანუ კლიმატური წიგნიერება საზოგადოების და კონკრეტულად თითოეული ჩვენთაგანის კლიმატზე გავლენას და პირიქით - კლიმატის ჩვენზე და საზოგადოებაზე გავლენას მოიაზრებს. კლიმატური წიგნიერება თითოეული ადამიანისთვის მეტად მნიშვნელოვანი უნარია, რათა მათ სწორი გადაწყვეტილებები მიიღონ და გააზრებულად იმოქმედონ გარემოსთან მიმართებაში. კლიმატის ცვლილებასთან დაკავშირებული საკითხების შესწავლა უნდა იყოს მოქმედებაზე ორიენტირებული. მოსწავლეთა წახალისება და მათი მოტივირება მოქმედებისთვის მზადყოფნის მიმართულებით სამ კომპონენტს მოიცავს: 1. მოქმედების შესახებ სწავლა (მოსწავლეებმა უნდა შეიძინონ ცოდნა და უნარები, რომლებიც მათ სჭირდებათ იმისთვის, რომ იყვნენ წარმატებულები); 2. მოქმედების საშუალებით სწავლა - მივცეთ მოსწავლეებს საშუალება თავად დაგეგმონ და გაახორციელონ კლიმატის ცვლილებისა და მისი ზეგავლენის წინააღმდეგ გადაუდებელი ზომების გატარებასთან დაკავშირებული პროექტები; 3. მოქმედების საფუძველზე სწავლა - მივცით მოსწავლეებს საშუალებაა გააანალიზონ საკუთარი მიღწევები, შეძენილი ცოდნა და, ასევე, იმსჯელონ იმაზე, თუ შემდეგ ჯერზე რას გააკეთებენ უკეთ. ამრიგად, კლიმატურად წიგნიერმა ადამიანმა იცის დისპოზიციები (როგორ უპასუხოს), აქვს კომპეტენციები (უნარები და შესაძლებლობები იმის შესახებ, თუ როგორ და როდის) და იქცევა, როგორც ეკოლოგიურად პასუხისმგებელი ადამიანი.
დიფერენცირებული მიდგომა, როგორც შემეცნებითი უნარის განვითარების საშუალება მუსიკის გაკვეთილებზე
თანამედროვე სტანდარტები ფართოდაა მიმართული განათლების ჰუმანიზაციაზე და სწავლების ინდივიუალიზაციაზე, რომელიც ხელს უწყობს თითოეული მოსწავლის რეალიზაციას. ამ მოთხოვნის შესრულების ეფექტური საშუალებაა სწავლების დიფერენცირებული მიდგომები. მსგავს მიდგომებს ხშირად ვიყენებთ პრაქტიკაში, მაგალითად, როდესაც ვგეგმავთ გაკვეთილს, ვცდილობთ ვუპასუხოთ კითხვას: როგორ გავაკეთოთ ისე, რომ მოსწავლემ უბრალოდ კი არ დაიზეპიროს ცოდნის გარკვეული რაოდენობა, არამედ ისწავლოს იმისდა მიუხედავად, როგორი საშუალებებიც და რისი პოტენციალიც აქვს მას. მუსიკის გაკვეთილებზე სწავლების ინდივიდუალიზაცია და დიფერენცირება საშუალებას აძლევს თითოეულ მოსწავლეს, გააცნობიეროს საკუთარი თავი, ხოლო მასწავლებელმა მოიძიოს მასალის უმრავლესობისთვის გადაცემის გზები, წაახალისოს მოზარდები. დიფერენცირებული სწავლების უპირატესობები: ადვილად დაიძლევა სიძნელეები; კლასში არცერთი ჩამორჩენილი მოსწავლე არაა; ყველა მოსწავლე ჩართულია სამუშაოში; აქტიურად ფორმირდება პიროვნული თვისებები; იზრდება დამოუკიდებლობა, შრომისმოყვარეობა, თავდაჯერებულობა, შემოქმედებითობა, მოტივაცია, შემეცნებითი ინტერესი; აქტიურად მიმდინარეობს მასალის შინაარსის გადამუშავება; მოსწავლეები წინასწარ ემზადებიან ამგვარი მუშაობისათვის; ექვემდებარება მონიტორინგს. დიფერენცირებული მიდგომა სტიმულს აძლევს დაბალი შედეგის მქონე მოსწავლეებს, ეხმარება მათ ცოდნის ხარვეზებისა და შემეცნებითი შესაძლებლობების უფრო ფართოდ დანახვაში. შედეგად ისინი მუდმივად ინარჩუნებენ საგნის მიმართ ინტერეს.
მუსიკის საგნის სწავლებისათვის კადრების მომზადების შესახებ
სტატიაში განხილულია მასწავლებლის მომზადების საგანმანათლებლო პროგრამის მნიშვნელობა და დამწყები მასწავლებლების მომზადება სასკოლო ცხოვრებისათვის: პროგრამის კურიკულუმი და რამდენიმე სასწავლო კურსის სილაბუსი. დანართის სახით, წრმოდგენილია მუსიკის მასწავლებლისათვის საჭირო რესურსი, ვორქშოფის გეგმა.
ჭადრაკის მასწავლებლის მომზადების პრაქტიკის კვლევა
ჯანსაღი ცხოვრების წესის დანერგვა სახელმწიფოს ერთ-ერთ პრიორიტეტს წარმოადგენს, რომელიც საქართველოს ზოგადი განათლების ეროვნულ მიზნებშია გაწერილი და ამავე დროს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტორს განსახორციელებელი პროგრამების ერთ-ერთ მიზანსაც წარმოადგენს. ამ მიზნის შესრულებას კი სპორტული სექტორის გაძლიერებით იმედოვნებენ, ჩამოთვლილ სპორტულ სახეობათა შორის კი ჭადრაკის სწავლების პოპულარიზაციაც იგულისხმება. ქართულ საგაკვეთილო საგანმანათლებლო სივრცეში 2009 წლამდე ჭადრაკის სწავლება, ბაზრის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, ხელმისაწვდომი მხოლოდ კერძო სკოლის მოსწავლეებითვის იყო, ჭადრაკის პედაგოგის შერჩევაც ზოგადსაგანმანათლებლო სოლის კერძო მოთხოვნების შესაბამისად ხდებოდა. 2022-2024 სასწავლო წლებში ჭადრაკის როგორც სასკოლო საგნის სწავლა/სწავლების ფორმა სამართლებრივ ჩარჩოებში ექცევა, იგი სავალდებულო საგანი გახდა I და II კლასის მოსწავლეებისთვის, გაჩნდა ჭადრაკის საგნობრივი სტანდარტი, მაგრამ მასწავლებლის დარგობრივი მახასიათებლის დოკუმენტი, რომელზე დაყრდნობითაც შესაძლებელი იქნებოდა ჭადრაკის მასწავლებლის მომზადების პროგრამის გაწერა ხელმისაწვდომი არ არსებობს. იმ ფაქტის გათვალისწინებით რომ არ გვაქვს სკოლის მასწავლებლის მომზადების პროგრამები, სკოლის დირექტორების მიერ შერჩეულ ჭადრაკის მასწავლებლებს არ აქვთ საგნის სწავლების შესაბამისი თეორიული და პრაქტიკული უნარ-ჩვევები. ჩემი თემის აქტუალობა სწორედ ამ პრობლემიდან გამომდინარეობს, რომ მიუხედავად ეროვნული სასწავლო გეგმით გათალისწინებული სავალდებულო საგნისა, არ გვაქვს დოკუმენტი თუ რა დარგობრივ მახასიათებელს უნდა ფლობდეს ჭადრაკის მასწავლებელი, რომელზე დაყრდნობითაც შესაძლებელი იქნებოდა ისეთი სასწავლო პროგრამის შემუშავება, რომლის გავლის შემდეგაც მომავალი სკოლის ჭადრაკის მასწავლებელი მიიღებს საგნის სწავლებისათვის აუცილებელ თეორიულ ცონდას, პრაქტიკულ უნარებსა და გაითავისებს იმ ღირებულებებს რომელზე დაყრდნობითან უნდა მოხდეს მოსწავლეთა სწავლა/სწავლების პროცესის დაგეგმვა/განხორციელება. ასევე, მიუხედავად იმისა, რომ ჭადრაკი ეროვნული სასწავლო გეგმით გათალისწინებული სავალდებულო საგანია, მასწავლებელთა პროფესიული გამოცდის არ არსებობის გამო, სკოლის ჭადრაკის მასწავლელბლებს არ შეუძლიათ საგნიბრივი კომპეტენციის დადასტურებამ რის შემდეგაც მათ საშუალება ექნებოდათ ჩაბმულიყვნენ მასწავლებელთა სქემაში. ასევე, ჭადრაკის მასწავლებელის საგნობრივი კვალიფიკაციის დამადასტირებელი ტესტის არ არსეობის გამო, საკონით არ აქვთ შესაძლებლობა შეიმუშაონ თუნდაც ჭადრაკის მასწავლებლის მომზადების 60 კრედიტიანი პროგრამამ რომელიც სრულფასოვანი საშუალება იქნენობდა სკოლის ჭადრაკის მასწავლებლობის მსურველთა გადასამზადებლად.
უმაღლესი განათლების როლი კურსდამთავრებულთა უნარებსა და დამსაქმებლის მოლოდინებს შორის შეუსაბამობის შემცირებაში
ბოლო წლებში მზარდი აქცენტი კეთდება უნივერსიტეტების კურსდამთავრებულთა შრომის ბაზრის საჭიროებებთან შესაბამისობის აუცილებლობაზე. აღნიშნული გამოწვეულია დამსაქმებლების მიერ ხშირად გამოთქმული უკმაყოფილებით, რაც დაკავშირებულია იმ დიდ შეუსაბამობასთან, რაც არსებობს სტუდენტების მიერ უნივერსიტეტში სწავლის პროცესში მიღებულ ცოდნასა და უნარებს და სამუშაოს შესასრულებლად მზადყოფნისთვის საჭირო ცოდნასა და უნარებს შორის. ანალოგიური მდგომარეობაა საქართველოში, რაზედაც მიგვითითებს 2019 წელს ევროპის სასწავლო ფონდის მიერ ჩატარებული უნარების შეუსაბამობის გაზომვის ანგარიში. ანგარიშში გამოვლენილია მნიშვნელოვანი ხარვეზები შეძენილ უნარებსა და დამსაქმებლების მიერ მოთხოვნილ უნარებს შორის. ეს შეუსაბამობები მოიცავს როგორც ტექნიკურ უნარებს, ასევე პიროვნულ და ადამიანებთან ურთიერთობის უნარებს, ე.წ. რბილ უნარებს. შესაბამისად აღნიშნულისა, ჩვენი კვლევის მიზანად დავისახეთ, შეგვესწავლა, თუ რამდენად ასახავს უმაღლესი განათლება შრომის ბაზრის მოთხოვნებს, ანუ რამდენად შეესაბამება დამსაქმებლების მიერ მოთხოვნილი ცოდნა და უნარები გამოცხადებულ ვაკანსიებზე კურსდამთავრებულთა მიერ ფაქტობრივად გამოვლენილ ცოდნასა და უნარებს. მიზნის მიღწევისთვის გამოვიყენეთ რაოდენობრივი კვლევა. შემუშავებული კითხვარის მიხედვით მოვახდინეთ დამსაქმებლების გამოკითხვა კურსდამთავრებულთა უნარებთან დაკავშირებული მოლოდინების დასადგენად. ლიკერტის სკალის გამოყენებით მოპოვებული მონაცემების საფუძველზე შევაფასეთ ის აუცილებელი უნარები, რომლებსაც დამსაქმებელი ითხოვს და ის უნარები, რომლებიც კურსდამთავრებულებმა გასაუბრების ან ტესტირების დროს გამოავლინეს. კვლევის შედეგად დადასტურდა, რომ შეუსაბამობის კუთხით ის გამოწვევები და პრობლემები, რომელიც იდენტიფიცირებული იქნა ზემოთნახსენები ფონდის ანგარიშში, ახლაც განსაკუთრებით მწვავედ დგას და შესაბამისად, დამსაქმებელთა კმაყოფილების დონე კრიტიკულად დაბალია. აღნიშნულთან დაკავშირებით მომზადდა რეკომენდაციები უნივერსიტეტების როლის შესახებ, კურსდამთავრებულთა უნარებსა და დამსაქმებლის მოლოდინებს შორის შეუსაბამობის შესამცირებლად.
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალური მეცნიერებების მიმართულების სამაგისტრო საგანმანათლებლო პროგრამების განხორციელების საუკეთესო პრაქტიკა და გამოწვევები
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს სამაგისტრო საფეხურის საგანმანათლებლო პროგრამების განხორციელების დაახლოებით 30-წლიანი პრაქტიკა აქვს. 2024 წლის მარტის მონაცემებით უნივერსიტეტს 92 სამაგისტრო პროგრამა აქვს. ჩვენი კვლევის ფარგლებში შესასწავლად მიზნობრივად შევარჩიეთ სოციალური მეცნიერებების მიმართულებით არსებული სამაგისტრო პროგრამები, რომელთა აკრედიტაციის პროცესი ჩატარდა 2018-2023 წლებში (40 პროგრამა). ნაშრომის მიზანია ივანე ჯავახიშვილის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალური მეცნიერებების მიმართულების სამაგისტრო პროგრამების ექსპერტთა დასკვნების შესწავლა, მათი განხორციელების პროცესში საუკეთესო პრაქტიკისა და გამოწვევების გამოვლენა.
დაწყებითი საფეხურის მასწავლებელთა თვითეფექტიანობის კვლევა, თელავის მუნიციპალიტეტის საჯარო სკოლების მაგალითზე
მოსწავლეთა აკადემიური წარმატება, ნასწავლი მასალის და სკოლის კედლებში მიღებული უნარ-ჩვევების ადეკვატური გამოყენება ადამიანს ეხმარება ზრდასრული ცხოვრებისას მის წინაშე წამოჭრილი პრობლემებისა და სირთულეების დაძლევაში . განვითარების ფსიქოლოგებმა და პედაგოგებმა კარგად იციან, რომ სკოლაში სწავლის მიღება ბავშვის ცხოვრებაში უმნიშვნელოვანესი მოვლენაა.დაწყებითი საფეხურის პედაგოგს კარგად უნდა ქონდეს შესწავლილი სასწავლო-სააღმზრდელო პროცესის ძირითადი კანონზომიერებები, მასწავლებლის პროფესიული სტანდარტისა და დარგობრივი მახასიათებლის მოთხოვნების გათვალისწინებით. მასწავლებლის თვითეფექტიანობამ როგორც სწავლებაში, ისე კლასის მართვაში შესაძლებელია არსებითი როლი ითამაშოს სწავლების ხარისხისა და მოსწავლეთა მიღწევების გაუმჯობესებაში.
ოჯახი და ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულება
სტატიაში წარმოდგენილია ოჯახის როლი ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებაში, ბავშვის აღზრდასა და განათლებაში. ოჯახი და ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულება - სკოლა - ორი აუცილებელი სფეროა ბავშვის სოციალიზაციისთვის. მათი საგანმანათლებლო ფუნქციები განსხვავებულია, მაგრამ ბავშვის სრულფასოვანი განვითარებისთვის აუცილებელია მათ ერთობლივი მუშაობა. სკოლაში ბავშვი იღებს განათლებას, სწავლობს სხვა ბავშვებთან კომუნიკაციას, მათი ქმედებების კოორდინაციას და სხვა, მაგრამ რამდენად ეფექტურად განხორციელდება ეს ყველაფერი დამოკიდებულია ოჯახსა და სკოლას შორის ურთიერთობაზე. შეუძლებელია სათანადოდ არ შეაფასო ოჯახის როლის დიდი მნიშვნელობა ბავშვის აღზრდაში. ოჯახი უმთავრეს როლს ასრულებს ბავშვის ცხოვრებაში. მათ განვითარებაზე, საზოგადოებაში ადგილის დამკვიდრებაზე, პიროვნული ღირებულებების ჩამოყალიბებაზე და ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე. მნიშვნელოვანია, რომ ოჯახსა და სკოლას შორის თანამშრომლობამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს ბავშვის განვითარებასა და უწყვეტობაში, აუცილებელია ვიცოდეთ მასწავლებლებისა და მშობლების მოსაზრებები ერთმანეთის შესახებ. საჭიროა რეკომენდაციების შემუშავება, რათა დაეხმაროს ამ ორ ინსტიტუტს ეფექტურად ურთიერთქმედებაში. ამისთვის ჩვენ უნდა ვიცოდეთ ისტორია, როგორ განვითარდა ეს ურთიერთობები. სტატიაში აღწერილია მშობლების ფსიქოლოგიურ-პედაგოგიური განათლების კვლევით დაფუძნებული პრევენციული ამოცანები, რომლებიც განხორციელდა თელავის რამდენიმე სკოლაში. ასევე აღწერილია, თუ როგორ უნდა გადაიჭრას ისინი მიზანმიმართულად და სრულყოფილად. ოჯახსა და სკოლას შორის ურთიერთთანამშრომლობა ბავშვის პიროვნული თვისებების განვითარების გარანტიაა. მიგვაჩნია, რომ ასეთი თანამშრომლობა მნიშვნელოვნად გაზრდის წარმატებულ მოსწავლეთა რაოდენობას, გაზრდის მშობლებსა და მასწავლებლებს შორის კომუნიკაციის ხარისხს, რაც მათ დაეხმარება იმოქმედონ მხოლოდ ბავშვის ინტერესებიდან გამომდინარე. ეს ყველაფერი დადებითად აისახება სკოლის იმიჯზე.
განათლების მდგრადი განვითარების გამოწვევები საქართველოში
საქართველომ ხელი მოაწერა ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულებას, რომელიც ითვალისწინებს ქვეყნის ჩართულობის ზრდას ევროკავშირის მიერ შემუშავებულ სტარტეგიებსა და პროგრამებში. ხარისხიანი განათლების მიღება მდგრადი განვითარების მიღწევის წინაპირობაა. მისი ამოცანების შესასრულებლად საჭიროა განათლების სისტების მოდერნიზაცია და ახალგაზრდების აღჭურვა 21-ე საუკუნის უნარ-ჩვევებით, როგორებიცაა: კრიტიკული აზროვნება, პრობლემის გადაჭრა, კრეატიულობა, ემოციური ინტელექტი, სოციალური და თანამშრომლობითი უნარები, ციფრული უნარები და სხვ. კვლევები აჩვენებს, რომ საქართველოში პრობლემად რჩება მოსწავლეთა აკადემიური მაჩვენებლები და ხარისხიანი განათლების მიღების შესაძლებლობა. მოსწავლეებში შესუსტებულია ანალიტიკური, სოციალური და ლოგიკურობის უნარები. კვლევისას გამოვლინდა ისიც, რომ ისინი ვერ აცნობიერებენ თავიანთ პასუხისმგებლობასა და როლს მდგრადი განვითარებისათვის მისაღწევ მიზნებში. მოსწავლეებთან ერთად მასწავლებლებიც არ არიან სათანადოდ მომზადებული ახალი გამოწვევების საპასუხოდ; საჭიროა მათი გადამზადება, რათა შეძლონ ფეხი აუწყონ მათ გარშემო არსებულ სწრაფად ცვალებად გარემოს. სტატიაში განხილულია ის ზოგიერთი ფაქტორები, რომლებიც აფერხებს განათლების მდგარდი განვითარების მიზნების მიღწევას. გამოიკვეთა, რომ განათლების სფერო ჯერ კიდევ ბევრი პრობლემის წინაშეა განათლების ინკლუზიურობის კუთხით, დგას ინფრასტრუქტურული პრობლემები, მასწავლებლები არ არიან საკმარისად კომპეტენტური მდგრადი განვითარების მიზნების რეალიზების პროცესში, განათლების პროგრამები საჭიროებს მოდერნიზებას.
ფინანსური და ეკონომიკური წიგნიერების სწავლება ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებში უნივერსალური დიზაინის ციფრული და მატერიალური სასწავლო რესურსების გამოყენებით
თემა ეფუძნება 2020-2023 წლებში ევროპის ქვეყნების, იაპონიის, ჩინეთი საუკეთესო გამოცდილებას და 2023-2024 წლებში ჩვენს მიერ ჩატარებული სამი ფოკუს ჯგუფის და Forms კითხვარის გზით ნაჩვენებ შედეგებს, რომლის ფარგლებშიც შეგროვდა სხვადასხვა სკოლამდელი აღზრდის და ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულების სამივე საფეხურის მონაცემები. გამოიკვეთა რომ არითმეტიკის საფუძვლების, ფინანსური უნარების და ეკონომიკური წიგნიერების თვალსაზრისით აქტივობების განხორციელება, შესაბამისი ინფორმაციის გააზრება ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებში ფრაგმენტულია და არ ატარებს სისტემურ, თანმიმდევრულ ხასიათს, რომელიც უზრუნველყოფდა თითოეული მოსწავლის სააზროვნო უნარების განვითარებას ფინანსური და ეკონომიკური მიმართულებით. საკითხის აქტუალობიდან გამომდინარე ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულებებს ესაჭიროებათ მოქნილი და ეფექტიანი სასწავლო პროექტები, რომლებიც სასწავლო პროცესში უზრუნველყოფს ყველა მოსწავლის ჩართულობას, შესაბამისი უნივერსალური დიზაინის ციფრული და მატერიალური რესურსების გამოყენებით.
საზოგადოებასთან ურთიერთობა (PR), როგორც უმაღლესი განათლების ტრანსფორმაციისა და განვითარების სტრატეგიული ინსტრუმენტი რეგიონულ უნივერსიტეტებში
თანამედრო ეპოქაში, როდესაც აკადემიურ ინსტიტუტებს შორის კონკურენცია უფრო და უფრო მზარდი ხდება, უნივერსიტეტის პოზიტიური იმიჯი განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს სტუდენტების, მკვლევარებისა თუ დაფინანსების მოზიდვის კუთხით. საზოგადოებასთან ურთიერთობის (PR) დეპარტამენტის ეფექტური მუშაობა განმსაზღვრელ როლს ასრულებს უნივერსიტეტის მისიისა და მიზნების მხარდაჭერის პროცესში; შიდა და გარე კომუნიკაციის მართვისას, გამჭვირვალობის, ინსტიტუციური, აკადემიური ინტერესების დაბალანსებისა და ციფრულ კომუნიკაციებთან ადაპტაციის დროს. უნივერსიტეტის რეპუტაციის შექმნა-შენარჩუნება და მისი ფორმირება გრძელვადიან რეჟიმში, სწორედ, პიარის დამსახურებით ხდება.
პრობლემური სიტუაციების გამოყენება ბუნებისმეტყველების გაკვეთილებზე, როგორც მოსწავლეთა შემეცნებითი უნარების განვითარების სტრატეგია
მოსწავლის შემეცნებითი განვითარება გულისხმობს ისეთი უნარების განვითარებას, რომელსაც მისი ტვინი იყენებს აზროვნებისა და სწავლისათვის. ეს უნარებია: ინტერესის შენარჩუნება სიახლის მიმართ, კითხების დასმა და ვარაუდების გამოთქმა, ყურადღების კონცენტრაცია, დაკვირვება საგნებსა და მოვლენებზე, ექსპერიმენტი, შედარება, მიზეზშედეგებრიობის განსაზაღვრა, ანალიზი, ინტერპრეტირება, პრობლემის შექმნა და გადაჭრა და სხვა. ბავშვებისათვის ცნობისმოყვარეობა და ინტერესი მთავარი მამოძრავებელი ძალა და მოტივატორია. ამიტომაა მნიშვნელოვანი მისი გაღვივება და შენარჩუნება, რომელიც გასაღები შეიძლება აღმოჩნდეს მისი მოტივაციის ასამაღლებლად, აზროვნებისა და და შემდგომი განვითარების ხელშესაწყობად. ნაშრომში განხილულია ბუნებისმეტყველების ერთ გაკვეთილზე დაკვირვების შედეგი, სადაც მასწავლებელმა გაკვეთილის შესავალშივე საინტერესო ზღაპრის მეშვეობით დასვა პრობლემა, ბავსვები განაწყო აზროვნებისაკენ და დისკუსია-მსჯელობით მიიყვანა პრობლემის გადაჭრამდე. როგორც ერთი კონკრეტული გაკვეთილის დაკვირვებამ გვიჩვენა, პრობლემური სიტუაციის შექმნა გაკვეთილზე არაა ისეთი სქემა, რომელიც ბუნებრივი კალაპოტიდან აგდებს სასწავლო პროცესს. მისი ელემენტარული ფორმაა კითხვის/პრობლემის სწორად დასმა, რომელიც მოსწავლეთა გონებრივ წონასწორობას არღვევს და პასუხის აქტიურ მოთხოვნილებას წარმოშობს.