თელავის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო შრომათა კრებული
ჟურნალი რეფერირებადია და სტატიები ქვეყნდება ფარული რეცენზირების შედეგად. წინამდებარე შრომების კრებული შედგენილია SCOPUS-ის სამეცნიერო ჟურნალების კლასიფიკატორის მიხედვით ავტორის პოზიცია შეიძლება არ დაემთხვეს სარედაქციო კოლეგიის მეცნიერულ აზრს. ავტორი პასუხს აგებს ნაშრომის ხარისხსა და შინაარსზე. ჟურნალის DOI: https://doi.org/10.52340/tuw.2021.07.28 E-ISSN: 2667-9949 ISSN: 1512-0600
სამეწარმეო გუნდის როლი მეწარმოების განვითარებაში
წინამდებარე სტატიაში განხილულია სამეწარმეო კულტურა, რომელიც თანამედროვე ქართულ ბიზნესში ნაკლებად არის ფეხმოკიდებული და შესაბამისად ბიზნეს ოპერატორების მხრიდანაც ხშირად სათანადო ყურადღება არ ექცევა. თუმცა განვითარებული ქვეყნების ბიზნესის წარმოების კულტურაში მრავალი კვლევით დადგინდა რომ საქმიანობას გუნდი უკეთ ართმევს თავს ვიდრე ცალკეული მუშაკები. მიუხედავად იმისა რომ სამეწარმეო კულტურაში მოიაზრება ის მთელი გარემო სადაც ჩართული პირები მოტივირებულნი იქნებიან ინოვაციური იდეების გენერირებაზე და მათ განხორციელებაზე, ავტორები აქცენტებს ვამახვილებთ ამგვარი კულტურის მთავარ შემადგენელ და განუყოფელ ნაწილზე - მუშაკებზე, რომლებიც ქმნიან სამეწარმეო ჯგუფებს. გამართული ბიზნეს კომპანიის ფუნქციონირებისათვის ერთ-ერთი აუცილებელი პირობაა ეფექტური სამეწარმეო გუნდის შექმნა. გუნდი უნდა იყოს კარგად შეკრული, მოქნილი ორგანიზმი და უნდა შეეძლოს ნებისმიერ ცვლილებაზე მოახდინოს სწრაფი და ეფექტური რეაგირება. ამგვარი ჯგუფების ფუნქციონირების მიზანი უნდა იყოს გრძელვადიანი დადებითი შედეგების მიღწევა, შესაძლოა სამუშაო ჯგუფი დროებითი იყოს, მაგრამ მათ მიერ დადებული შედეგი სამომავლოდ აუცილებლად მომგებიანი უნდა იყოს ნებისმიერი ბიზნესისათვის. თანამედროვე კონკურენტული გარემოს გათვალისწინებით, ბიზნესის წარმატება დამოკიდებულია მეწარმის უნარზე მოახდინოს ისეთი გუნდის ჩამოყალიბება, რომლებიც შეძლებენ ახალი ინოვაციური იდეების გააზრებას, მის მიზანშეწონილობის ანალიზს და შედეგად ეფექტური ბიზნეს მოდელის განვითარებას, რათა ფირმამ მიაღწიოს ხანგრძლივ წარმატებას. ავტორების მიერ შესწავლილი და გაანალიზებული იქნა რამოდენიმე მეცნიერული კვლევა და შესაბამისი სამეცნიერო ლიტერატურა, რის შედეგადაც გამოვლინდა ნაშრომის მიზანი და ძირითადი აქცენტები გაკეთდა არა სამეწარმეო გუნდის მნიშვნელობასა და აუცილებლობაზე, რაც აღარ არის საკამათო არც სამეცნიერო და არც პრაქტიკული თვალსაზრისით, არამედ ჩვენ გამოვყავით სწორედ ის შეცდომები რაც შეიძლება მეწარმე - ბიზნესმენმა დაუშვას სამეწარმეო ჯგუფების ჩამოყალიბებისას. როგორც აღნიშნულია სტატიაში, იმისათვის რომ, კონკურენტულ გრემოში ხანგრძლივ წარმატებას მიაღწიოს კომპანიამ, მნიშვნელოვანია გათავისებული იქნას ის ფაქტი რომ იდეა და შესაძლებლობა სრულიად განსხვავებული ფენომენებია და რომ იდეა გადაიქცეს კომპანიის შესაძლებლობად საჭიროა სამეწარმეო გუნდების ფუნქციონირება ორიენტირებული იყოს საერთო სტრატეგიული მიზნებისაკენ.
გამაჯანსაღებელი ტურიზმის რესურსები და პერსპექტივები კახეთის რეგიონში - მდგრადი განვითარების კონტექსტში
ნაშრომში „გამაჯანსაღებელი ტურიზმის რესურსები და პერსპექტივები კახეთის რეგიონში - მდგრადი განვითარების კონტექსტში“ განხილულია ტურიზმის ამ მიმართულების მზარდი მოთხოვნილების მიზეზები და ის შედეგები, რომელიც მას მოაქვს ქვეყნისა თუ რეგიონისთვის. ნაშრომის მიზანია, გაარკვიოს, რა ღონისძიებები უნდა გატარდეს იმისათვის, რომ კახეთის რეგიონში განვითარდეს სამკურნალო-გამაჯანსაღებელი ტურიზმი. სტატისტიკა გვიჩვენებს, რომ თანამედროვე ცხოვრებაში უფრო და უფრო იზრდება მოგზაურთა ინტერესისამკურნალო-გამაჯანსაღებელი ტურიზმის მიმართ, უპირატესობა კი, რაც ტურიზმის ამ მიმართულებას ახასიათებს, არის ვიზიტორთა მაღალი მხარჯველუნარიანობა. საქართველომ 2024 წლის ტურიზმის სამოქმედო გეგმაში, მის საკომუნიკაციო სტრატეგიაში ერთ-ერთ მთავარ მიზნად გამაჯანსაღებელი და სამედიცინო ტურიზმის განვითარება მიუთითა. ქვეყანაში ბალნეო და კლიმატური კურორტების მიმართულების განვითარებისთვის ძალიან დიდი რესურსი არსებობს, რომელიც სრულად არ არის იდენტიფიცირებული და ათვისებული. მის ათვისებას წინ უნდა უძღვოდეს მეცნიერული კვლევები და მისი შედეგების ანალიზი. მინერალური წყლები, სამკურნალო ტალახი, ტყე, ჯანსაღი გარემო, კლიმატი და ღვინის წარმოება, საკმარისი მიზეზია იმისათვის, რომ კახეთის რეგიონში გამაჯანსაღებელი და „ველენს“ ტურიზმის განვითარების პერსპექტივები გამოვიკვლიოთ. რეგიონში არსებული ბუნებრივი და რეკრეაციული რესურსები უფრო აქტიურად უნდა გამოვიყენოთ ადგილობრივი მოსახლეობის თუ უცხოელი ვიზიტორების დასვენების, პროფილაქტიკისა და რეაბილიტაციის მიზნით. აღსანიშნავია, რომ მხოლოდ დასათვალიერებლად ჩამოსული სტუმარი ერთიდან სამ დღეზე მეტს არ ჩერდება კახეთში. იმისათვის, რომ მაღალმხარჯველიანი ტურისტი მოვიზიდოთ, რომლებიც უფრო ხანგრძლივად დარჩებიან დესტინაციის ადგილზე და უფრო მეტ ფულს დახარჯავენ, საჭიროა სამკურნალო-გამაჯანსაღებელი ტურიზმის განვითარება. ნაშრომში წარმოდგენილი დასკვნების მიხედვით, ტურიზმის მდგრადი განვითარებისთვის მნიშვნელოვანია ხარისხი, უწყვეტობა და ბალანსი, რომელსაც კომპლექსური მიდგომა სჭირდება. ნაშრომში დასახული მიზნები განხორციელებადია, რადგან კახეთის რეგიონში არსებობს რეკრეაციული რესურსები სამკურნალო და გამაჯანსღებელი ტურიზმის განვითარებისათვის; არსებული რესურსების შესასწავლად კი უნდა დაიწყოს კვლევები და მიღებული შედეგების მიხედვით შეიქმნას ერთიანი ბაზა; განისაზღვროს ამ რესურსების პოტენციალი.
WEB – CMS ტექნოლოგიები და მომავლის გამოწვევები
WEB - ტექნოლოგიების განვითარება ციფრული ეპოქის უმნიშვნელოვანესი მახასიათებელია. ვებ საიტების კონტენტის მართვის სისტემები (Web Content Management Systems - CMS) უზრუნველყოფენ მომხმარებლებისთვის მონაცემების მარტივად შექმნას, მართვასა და განახლებას სიღრმისეული ტექნიკური ცოდნის გარეშე. მათი ევოლუცია მიემართება WEB 1.0-ის სტატიკური სტრუქტურებიდან WEB 3.0-ის დეცენტრალიზებული და ინტელექტუალური პლატფორმებისკენ. ნაშრომის მიზანია გაგაცნოთ: WEB ტექნოლოგიების განვითარების ევოლუციური აღმავლობა - WEB1; WEB2; WEB3; CMS და WCMS ტექნოლოგიების ძირითადი ასპექტები; WEB3 ტექნოლოგიების ძირითადი ტენდენციები - WEB ტექნოლოგიების განვითარების მომავლის გამოწვევები; WEB2 ტექნოლოგიაზე დაფუძნებული ვებ საიტების ნიმუშები. ჩემი პრაქტიკა - სასწავლო პროექტის ფარგლებში შესრულებული პრაქტიკული მოდელები. სახელდობრ, ბლოგური ტიპის საიტები, რაც განთავსებულია ღრუბლოვან სივრცეში - www.wordPress.com www.blogger.com www.sites.google.com
Formation of Foreign Language Communicative Competence Based on Modern Information and Communication Technologies
Modern information and communication technologies are a powerful tool that contributes to the formation of foreign language communicative competence. They open new opportunities for foreign language teaching, making the process more interactive, motivating and individualised. The use of interactive online resources, video and audio materials, virtual environments and collaborative learning allows students to actively apply language skills, develop communicative skills and overcome language barriers. However, in order to successfully realise the potential of information and communication technologies in foreign language teaching, it is necessary to take into account challenges such as teacher training, accessibility of technologies for all students, a balanced combination of ICT with traditional methods and constant updating, and adaptation of the educational process to modern requirements.
პროექტზე დაფუძნებული სწავლება - თანამედროვე მიდგომები და გამოწვევები უცხო ენის საგაკვეთილო პროცესში
უცხო ენის ცოდნა ერთ-ერთ პრიორიტეტად ითვლება და ადამიანის კონკურნეტუნარიანობის მნიშვნელოვან კრიტერიუმს წარმოადგენს. დღევანდელ მსოფლიოში ინგლისური ენა საერთაშორისო ენად და კომუნიკაციის მთავარ იარაღადაა მიჩნეული. შესაბამისად, საჯარო სკოლებში, ეროვნული სასწავლო გეგმით გათვალისწინებული სტანდარტის მიხედვით, იგი პირველ უცხოურ ენად ჩამოყალიბდა და მისი შესწავლა პირველი კლასიდან იწყება. წინა პლანზე გამოვიდა ცოდნის პრაქტიკაში გამოყენების აუცილებელი საჭიროებაც და ადამიანში თვითგანვითარების უნარების ჩამოყალიბება. ცვლილება განიცადა სასწავლო პროგრამებმა, კურიკულუმებმა, შემუშავდა ახალი სტანდარტები, რომლებიც ყოველწლიურად იხვეწება. შეიქმნა სკურპულოზური დოკუმენტი - მესამე თაობის ეროვნული სასწავლო გეგმა. განათლების სამინისტრომ შედეგზე ორიენტირებული სწავლების სტრატეგიები შეიმუშავა და მასწავლებელს მისცა უფლება სწავლების ვარიაციების გამოყენებით გადასცეს ცოდნა. მნიშვნელოვანი გახდა თანამედროვე მეთოდებისა და ნოვაციების დანერგვა სასწავლო პროცესში. 21-ე საუკუნის კომპეტენციების გამომუშავება მხოლოდ ახლებური, საინტერესო მეთოდებითაა შესაძლებელი. შესაბამისად, პროექტზე დაფუძნებული სწავლება ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მეთოდად მიიჩნევა. როგორ ხორციელდება ქართულ საჯარო სკოლებში აღნიშნული პრიორიტეტებით სწავლება და რა მეთოდებს სთავაზობენ კონკრეტულად ინგლისური ენის მასწავლებლები მოსწავლეებს. რა სტარტეგიებით ახორციელებენ ისინი საგნის სწავლებას, რომ მოსწავლემ ენასთან ერთად სააზროვნო უნარების განვითარება და მათი პრაქტიკაში გამოყენება შეძლოს. კვლევისას დავეყრდენით გამოკითხვის გავრცელებულ სახეს, ვაწარმოეთ ელექტრონული ანონიმური კითხვარი და დავაჯამეთ მონაცემები. ასევე, შევისწავლეთ ერთ-ერთი კონკრეტული მაგალითი, რომელშიც რელევანტური აღმოჩნდა ,,Case study“-ს მეთოდის გამოყენება. ვფიქრობთ, სტატია საინტერესო იქნება პრაქტიკოსი მასწავლებლებისა და თეორიული კვლევებით დაინტერესებული საზოგადოების ნაწილისათვის.
ხელოვნება და კერძოდ შემოქმედებითი საქმიანობა წარმოადგენს ბავშვის განვითარების მუდმივ თანამგზავრს, წერდა ლ.ს. ვიგოდსკი. ბავშვისათვის ყველაზე საინტერესო და მიმზიდველ საქმიანობას ხატვა წარმოადგენს. ის აძლევს ბავშვს საშუალებას თავის ნახატში გადმოსცეს მის მიერ დანახული სინამდვილე.ხატვა ანვითარებს: ბავშვის აზროვნებას, მეხსიერებას, ფანტაზიას, მხატვრულ გემოვნებას, ფერთა შეგრძნების და შეხამების უნარებს, ხელის მოტორიკას, ასწავლის მას ფიქრს და ანალიზს.ბავშვი უკვე ამჩნევს და თავის ნამუშევრებშიც ცდილობს გადმოსცემს გარე სამყაროს ფერადოვნება. არსებობს უამრავი ხერხი ანუ (მეთოდი),რომელიც ორიენტირებულია ხატვის ტექნიკის დასაუფლებლად. ამ მეთოდებიდან ერთ–ერთი წამყვანი ადგილი თამაშის მეთოდს უკავია. თამაში ადამიანის და განსაკუთრებით ბავშვის ქცევის ერთ–ერთი ფორმაა. გერმანელი ფსიქოლოგი ბიულერი თვლიდა, რომ თამაში არის საქმიანობა, რომელსაც საფუძვლად ფუნქციური სიამოვნების მიღება უდევს.თამაშს, როგორც სასწავლო მეთოდს უნდა ჰქონდეს შემდეგი მოთხოვნები: ა)სათამაშო სიუჟეტის შექმნა. რომელიც მოტივაციას შეუქმნის ბავშვს.ბ) თითოეული ბავშვის ჩაბმას თამაშში. თამაშის მეთოდის ორგანიზაცია ხდება მასწავლებლის მიერ, რომელსაც უნდა ჰქონდეს უნარი შეთხზას, მოიგონოს როგორც სცენარისტმა სპექტაკლი. შექმნას როლები და სპეციალური დიალოგები კონკრეტული მეცადინეობისა და თემის ირგვლივ.ზოგჯერ პერსონაჟები და მონაყოლი ამბები ისეთ საინტერესო დიდ ზღაპრად გადაიქცევა, რომ შესაძლებელია უკვე მისი თეატრალიზება. თეატრი ყველა ბავშვისათვის ზღაპრული სამყაროა და რაოდენ საინტერესო იქნება მათთვის როცა ისინი თავად იქნებიან მსახიობებიც, მხატვრებიც, შექმნიან კოსტუმებს და დეკორაციებს, შეურჩევენ მუსიკას და რა უნდა იყოს ბავშვებისათვის ამაზე ემოციური და დიდი დღესასწაული. თამაშის მეთოდი გამოიყენება ხატვის სხვადასხვა ეტაპზე. ნამუშევრის დაწყების წინ ე.ი. მოსამზადებელ ეტაპზე. ნახატის შექმნის პროცესში და ნახატის დამთავრების შემდეგ. ეს ბოლო კი უკვე ისეთი თამაში იქნება, სადაც ასახული იქნებიან ნახატის პერსონაჟები, სიუჟეტი და კონკრეტული ობიექტები. მაგალითად ბავშვებს ვთხოვთ გააცოცხლონ ნახატი და მოირგონ როლები. იმისათვის, რომ თამაშის მეთოდმა სასურველი შედეგი მოგვცენ, საჭიროა გავითვალისწინოთ ბავშვთა ასაკი.
ვაზის ჯიშის -„ახმეტის წითელი“- სამეურნეო-ტექნოლოგიური თვისებები
საქართველოში მევენახეობა-მეღვინეობა ერთერთი გამორჩეული დარგია სოფლის მეუნეობაში, რადგან ქვეყნის ნიადაგურ-კლიმატური, მრავალფეროვანი პირობები ქმნის მაღალხარისხოვანი მევენახეობის განვითარების შესაძლებლობას, რასაც აძლიერებს ვაზის მრავალფეროვანი, ადგილობრივი ჯიშების სიუხვე. ქართული ვაზის ადგილობრივი ჯიშებიდან ცნობილია რომ კახეთში არის 80. აქედან მოხდა შერჩევა, სახელწოდებით „ახმეტის წითელის“, რომელიც „ახმეტის შავის“ სახელითაც არის ცნობილი, ჩვენს მიერ შესწავლა, ქართული უნიკალურობის და მრავალფეროვნების წარმოსაჩენად. მოხდა შედარება ძველ და მწირ მონაცემებთან. რის შესახებაც სტატიაში ვრცლად არის მოთხრობილი. მიზანი იყო შესწავლა მივიწყებას მიცემული ჯიშისა. შესწავლა მისი თვისებების, თუ სამეურნეო ტექნოლოგიური მახასიათებლების. შესაბამისად გამოკვლევა ჩატარდა ყურძნის მაგარი ნაწილების: კლერტი, წიპწა, კანის. ქიმიური კომპონენნტების შესწავლა მოხდა წვენში და განსაზღვრა მისი პოტენციალის. გაგება იმის თუ რომელი მიმართულების ჯიშს განეკუთვნება საღვინე თუ სასუფრე, ჩვენს ინტერესთა სფეროში მოქცეული ვაზის ჯიში „ახმეტის წითელი“. ამოცანაა ჯიშის შესწავლით, მისი პოტენციალის წარმოჩენის შესაბამისად გამოყენება. არსებული კვლევა, საწყისი ეტაპია აქამდე გამოუკვლეველი ვაზის ჯიშების შესწავლისა. მთავარი ამოცანაა ხელშეწყობა ფერმერებისა, ამავე დროს უნდა მოხდესადგილწარმოშობის ადგილებში ჯიშებისა დაბრუნება . კლიმატური ცვლილებების ფონზე, აუცილებლობის წინაშე დგება დარგი, რომ მოხდეს იმ ჯიშების სიღმისეული კვლევა, რომლებიც დღეს ისტორიული ავბედითი წლების გამო მივიწყებულ იქნა. დღეის მონაცემებით აღარ ფიქსირდება ქალაქ ახმეტის მუნიციპალიტეტში ჯიშ „ახმეტის წითელის“ არსებობა. ჯიში საჭიროებს დამატებით კვლევებს.
DETERMINATION OF DETERGENTS IN SOME ABSHERON LAKES
Azerbaijan has large water resources. Part of it belongs to lakes. Lakes are distributed unevenly throughout the country. There are more lakes on the Absheron Peninsula. There are more than 200 lakes here, most of which are small and dry up in the hot season. Lakes have a significant impact on determining the climatic conditions and water balance on the peninsula and on the environmental situation in this densely populated area of ​​the country as a whole. The Absheron lakes used to be rare lakes by their nature. Environmental monitoring of the Absheron lakes was carried out and the amounts of various pollutants in these water bodies were found. To determine the amount of surfactants in some Absheron lakes, water samples were taken from the lakes Zykh, Boyukshor, Gumyatagh, Bulbule, Kurdekhani, Khojasen, Yasamal, Masazir, Gyrmyzy and the amounts of synthetic surfactants (SAS) of non-ionic origin were determined.
შავი ქლიავის ჩირით გამდიდრებული პურის ფიზიკურ-ქიმიური და ორგანოლეპტიკური მაჩვენებლების შესწავლა
ჩატარებულია სტანდარტული ტექნოლოგიით გამომცხვარი პურის და შავი ქლიავის ჩირით გამდიდრებული პურის ფიზიკურ ქიმიური პარამეტრების კვლევა და ორგანოლეპტიკური მაჩვენებლების შესწავლა. კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ შავი ქლიავის ჩირის გამოყენება გავლენას ახდენს პურის გულის მჟავიანობაზე, ტენიანობასა და ფორიანობაზე, ასევე ცილების, ცხიმებისა და ნახშირწყლების შემცველობაზე. მზა პროდუქტის ენერგეტიკულმა ღირებულებამ შეადგინა 237,65 კკალ. პური გამდიდრებული შავი ქლიავის ჩირით გამოირჩევა არა მარტო საგემოვნო თვისებებით და პიკანტურობით, არამედ სხვადასხვა ბუნებრივი ინგრედიენტებისგან მომზადებულ პროდუქტში შემავალი ბიოლოგიურად აქტიური ნითიერებები, ერთად განაპირობებს საბოლოო პროდუქტის მაღალ კვებით ღირებულებას და შესაბამისად, ფუნქციურ დანიშნულებას სამკურნალო-პროფილაქტიკური და პრევენციული თვალსაზრისით.
თელავის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და ინოვაციები ქართული ღვინის ინდუსტრიაში
XXI საუკუნის დასაწყისიდან ქართულმა მეღვინეობამ არაერთი რყევა განიცადა. რუსეთის მიერ საქართველოზე განხორციელებული ემბარგო ყველაზე მნიშვნელოვანი მიზეზი გახდა იმის, რომ ქართულ ღვინოს ევროპის, აზიის და ამერიკის ქვეყნებში ეძია გასაღების ბაზრები. ახალი მომხმარებლისათვის განსხვავებული ხარისხის პროდუქციის მისაწოდებლად საჭირო გახდა ტრადიციული მეღვინეობის აღორძინება, ტექნოლოგიების მოდერნიზება და გარკვეული ინოვაციების შეტანა, ასევე, ქართული ღვინის ასორტიმენტის ახალი პროდუქციით გამრავალფეროვნება. ამ გამოწვევების წინაშე დადგა ღვინის მწარმოებელი დიდი კომპანიები და ახლადდაარსებული საოჯახო მარნები. ცხადი გახდა, რომ ახალი, ერთობლივი სიტყვა უნდა ეთქვათ ამ დარგის მეცნიერ-მუშაკებს და პრაქტიკოს-სპეციალისტებს, ვინც ინოვაციურ ტექნოლოგიებსა და პროდუქტებს ქმნის. ამ სტატიაში, სწორედ, იმ ერთობლივ საქმიანობებსა და ურთიერთობებზეა საუბარი, რომლებიც ბოლო ათწლეულში, ერთი მხრივ, იაკობ გოგებაშვილის სახელობის თელავის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და, მეორე მხრივ, კახეთის ღვინის კომპანიებსა და საოჯახო მარნებს შორის ჩამოყალიბდა. „შუმი“, ,„შუხმან-ვაინს-ჯორჯია“, „ქინძმარაული“, „ასკანელი ძმები“, „ბესინი“, „ბუერა“, „ხარება“, “GWS”, „შილდა“, „ვეფხიშვილების საოჯახო მარანი“, „შაქარაშვილის საოჯახო მარანი“, „იუმი“, „გომურაშვილები“, შპს „გორგორა“,.... - ეს იმ კომპანიებისა და ღვინის მარნების არასრული ჩამონათვალია, სადაც თესაუს სტუდეტებისა და პროფესორების თანამონაწილეობით მრავალი სიახლე დაინერგა, დაიხვეწა ღვინის წარმოების არსებული მეთოდები, ერთმანეთს შეერწყა უცხოური და ტრადიციული ქართული ტექნოლოგიები, შეიქმნა ახალი ბრენდები, რომელთაც მსოფლიოში არ მოეპოვება ანალოგი. ერთობლივი საქმიანობის შედეგად გამრავალფეროვნდა ქართული ღვინო; შექმნისთანავე პოპულარული გახდა ალკოჰოლიანი სასმელები: „სიმონასეული“, „ზიგუ“, „შობილი“, „ბარბალე“, „კაგორი“, „ილერკო“, „კავკასიონი“, „არომატიზირებული არყები“, „ქვევრის ქინძმარაული“, „თამარის ვაზი“, ლიქიორი „25/25“, „ყურძნის არაყი“, „მუხაზე დაძველებული ყურძნის არაყი“ „იუმი“, „თელავური ლიქიორები“, „ქართული პეტ-ნატი“, „ამფორის უსახელოური“ და სხვა; ერთობლივად შემუშავებული ინოვაციური ტექნოლოგიით დამზადდა ჯანმრთელობისათვის სასარგებლო კახური ჩურჩხელა; გამოყვანილ იქნა ქართული კლასიკური ღვინოების ენდემური საკუთარი კულტურული საფუარები. ზემოთჩამოთვლილი ახალი ბრენდები არამარტო დამზადდა, არამედ შესწავლილ იქნა კიდეც მეცნიერული თვალსაზრისით: ორგანოლეპტიკური და ფიზიკურ-ქიმიური თვისებების, ანტიოქსიდანტური აქტივობისა და ჯანმრთელობისათვის სასარგებლო ნივთიერებების შემცველობის მიხედვით. ამგვარად, სტატიაში ნაჩვენებია ქართული ღვინის ინდუსტრიაში ინოვაციების შექმნის ერთერთი ეფექტური გზა - მეცნიერებისა და ბიზნესის მჭიდრო ურთიერთკავშირი.
ნიადაგის ჰიდრომელიორაციული პრობლემები კლიმატის გლობალური ცვლილების ფონზე
წყალი ნიადაგის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი და საკმაოდ მობილური შემადგენელი ნაწილია. წყლის მონაწილეობით ხორციელდება გამოფიტვის, ორგანული ნარჩენების ჰუმიფიკაციის და მინერალიზაციის პროცესები. წყალი ნიადაგში წარმოდგენილია ნიადაგური ტენის რამდენიმე სახით, რომელიც წარმოადენს მიკროორგანიზმების და უმაღლესი მცენარეების სიცოცხლის საფუძველს. მცენარეების და ნიადაგური მიკროორგანიზმების ნორმალური განვითარება შეუძლებელია ტენის საკმარის რაოდენობის გარეშე. 1 გრამი მშრალი ნივთიერების შესაქმნელად მცენარე ხარჯავს 200-დან 1000-გრამამდე წყალს. ნიადაგში ტენის დინამიკა დამოკიდებულია ნიადაგურ ტიპსა და ნიადაგთწარმოქმნის პროცესზე. ალუვიური ნიადაგეები ყოველთვის გამოირჩეოდა ტენის განსაკუთრებული შემცველობით, რაც განაპირობებდა ამ ნიადაგზე მრავალი სახის სასოფლო-სამეურნეო კულტურის მოყვანას. კლიმატის გლობალურმა ცვლილებამ გარკვეული კითხვის ნიშნები გააჩინა ნიადაგის ტენის დინამიკის მიმართ, ტენის არარაციონალური რაოდენობის და არათანაბარი გადანაწილების შედეგად მივიღეთ ზოგიერთ ნიადაგში ტენის მნიშვნელოვანი დეფიციტი, ხოლო ზოგიერთში კი- სიჭარბე. სამეცნიერო კვლევის მიზანია ალუვიურ ნიადაგზე ტენის რაოდენობის განისაზღვრა. ტენის რაოდენობის მიხედვით კი განისაზღვრა ნიადაგში ტენის მარაგი და ფორმები. ამის შედეგად კი დადგინდა ნიდაგში როგორც ფაქტიური ტენის რაოდენობა, ასევე მაქსიმალურ მოლეკულური და მაქსიმალურ ჰიგროსკოპიული წყლის რაოდენობა. ტენის აღნიშნული ფორმების და მარაგის განსაზღვრის შედეგად განისაზღვრა თუ რა რაოდენობის ტენია საჭირო ალუვიური ნიადაგის ტენით სრული უზრუნველყოფისათვის. ალუვიურ ნიადაგზე შესწავლილ იქნა ერთწლიანი (ხორბალი, სიმინდი) და მრავალწლიანი (ვაზი ზრდასრული და ნერგი) კულტურების მოთხოვნილება ტენზე, განისაზღვრა ამ კულტურების ჭკნობის ტენი და ბოლოს საირიგაციოდ საჭირო ტენის რაოდენობა. ნიადაგის წყლის ნორმების განსაზღვრამდე აღწერილ იქნა ალუვიური ნიადაგის ჭრილი განსხვავებული მდებარების მიხედვით, შესწავლილ იქნა აღნიშნული ნიადაგების ფიზიკო-ქიმიური მონაცემები. სამეცნიერო ნაშრომში განხილულია საირიგაციო წყლის ნორმები და ირიგაციის განხორციელების ვადები მარცვლეულ და ვაზის კულტურისათვის. ეს მონაცემი შეიცვალა კლიმატის გლობალური ცვლილების ფონზე.
საკუთარი კულტურული საფუარი - ქართული ღვინის იდენტურობის მიღწევის ეფექტური საშუალება
მეღვინეობა ოდითგანვე წამყვანი ეკონომიკური დარგი იყო საქართველოში, საფერავი კი უძველესი სამეწარმეო ჯიშის ყურძენი, რომლისგანაც დამზადებულ ღვინოს მაღალი ღირებულების თვისებები გააჩნია: ტექნოლოგიური, კომერციული თუ სამედიცინო თვალსაზრისით. როგორც წესი, ერთი ჯიშისგან დამზადებულ, სხვადასხვა ადგილწარმოშობის ღვინოებს განსხვავებული ინდივიდუალობა უნდა ჰქონდეს. ამ კანონზომიერებას არღვევს გასული საუკუნის ბოლოს ყურძნის დასადუღებლად საქართველოში მასობრივად შემოტანილი და დღესაც აქტიურად გამოყენებადი უცხოური კომერციული მშრალი საფუარი, რომლის „წყალობით“, შთანთქმულია ღვინის ინდივიდუალობა და გაერთგვაროვნებულია სხვადასხვა ადგილწარმოშობის ღვინის თვისებები. გარდა ამისა, უცხოურ ვალუტაზე ძვირად შეძენილი საფუარების გამოყენების გამო, გაზრდილია ქართული ღვინოების თვითღირებულებაც, რაც ღვინის მწარმოებელი კომპანიებისთვის მნიშვნელოვან პრობლემას ქმნის, კომერციული თვალსაზრისით. პირველად ქართული მეღვინეობის ისტორიაში, პროდუქციის ხარისხზე ორიენტირებულ „მეღვინეობა შუმში“ მოსინჯულ იქნა ამ გამოწვევის გადაჭრის გზა: თელავის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და ბრიუსელის თავისუფალი უნივერსიტეტის მეცნიერთა თანადგომით, საფერავის სამი ადგილწარმოშობის დასახელების ღვინისათვის - მუკუზანი, ქინძმარაული, ნაფარეული - ბუნებრივ საფუარზე დადუღებული ღვინის ლექში არსებული ველური საფუარებისაგან გამოიყო და გასუფთავდა Saccharomyces cerevisiae-ს დომინანტი წმინდა შტამები, ანუ, დამზადდა საკუთარი კულტურული საფუარები. ამ საფუარებზე დღეს „შუმი“ ამზადებს განსაკუთრებულად მაღალი ხარისხის “მუკუზანს“, „ქინძმარაულს“, „ნაფარეულს“. სამაგისტრო სამეცნიერო კვლევაში კი, რომლის შედეგები მოტანილია წინამდებარე სტატიაში, პირველად ჩატარდა ამ სამი მიკროზონის საფერავის ყურძნისაგან, თავისივე კულტურულ შტამებზე დაყენებული ღვინოების თვისებების ფუნდამენტური შესწავლა: 1) ბიოქიმიური ხარისხობრივი მაჩვენებლების მიხედვით; 2)ჯანმრთელობისათვის სასარგებლო ნივთიერებებისა (ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებები, ანტიოქსიდანტები) 3) ჯანმრთელობისათვის მავნე ნივთიერებების (რადიონუკლიდები) შემცველობის მიხედვით; 4) ორგანოლეპტიკური მახასიათებლების მიხედვით; ახლადგამოყვანილ საფუარებზე დამზადებული ღვინოები შედარდა იმავე ნედლეულისაგან კომერციული საფუარით დამზადებულ ღვინოებს. დადგინდა, რომ საკუთარ საფუარზე დამზადებული ღვინოების სხვადასხვა ხარისხობრივი მაჩვენებელი არ ჩამოუვარდება უცხოურ კომერციულ საფუარზე დამზადებული ღვინოების ანალოგიურ მაჩვენებლებს და, ზოგიერთ შემთხვევაში, უკეთესია მათზე. მაღალი აქტუალობისა და ქართული მეღვინეობისათვის დიდი მნიშვნელობის გამო, კვლევა დაფინანსდა შოთა რუსთაველის საქართველოს ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მიერ.
საფუარის რასის გავლენა ცქრიალა ღვინის თვისებებზე
ცქრიალა ღვინის ტიპური და განმასხვავებელი თვისებებია მათი ცქრიალი და ქაფის წარმოქმნა. ღვინის ზედაპირზე ქაფის წარმოქმნა ბევრადაა დამოკიდებული მასში ზედაპირულად აქტიური ნივთიერებების შემცველობაზე. ამ ნივთიერებების როლს ღვინოში ასრულებს კოლოიდური ბუნების ნივთიერებები და ნაერთები - ცილები, პოლიფენოლები, ლიპიდები და პოლისაქარიდები.ღვინოში მაღალმოლეკულური ნივთიერებების კონცენტრაცია დამოკიდებულია მთელ რიგ ფაქტორებზე, მათ შორის გამოყენებული საფურის რასის ფიზიოლოგიურ თავისებურებებზე.შამპანიზებული ღვინის ნიმუშებში განისაზღვრა ზედაპირულად აქტიური თვისებების განმსაზღვრელი მაღალმოლეკულური ნივთიერებების მასური კონცენტრაციები. ასევე ზედაპირულად აქტიური ნივთიერებების ჯამი და ისეთი ფიზიკურ-ქიმიური მაჩვენებლები, როგორიცაა ნახშირორჟანგის გამოყოფის წინაღობის კოეფიციენტი, ქაფის წარმოქმნის უნარი და ნახშირორჟანგის წნევა, რაც განსაზღვრავს ღვინის ცქრიალსა და ქაფიანობას. ქაფწარმომქმნელი უნარის ყველაზე მეტი მნიშვნელობა 18,7 წმ დადგინდა SP-39 რასით მიღებულ საცდელ ნიმუშში, რაც 2 წმ-ით აჭარბებს ამ მაჩვენებელს საკონტროლო ნიმუშში, რაც ასევე კორელირებს ამ ნიმუშში ზედაპირულად აქტიური ნივთირებების ჯამურ რაოდენობის ყველაზე მაღალ მაჩვენებელთან. შამპანიზაციის ძირითადი კრიტერიუმია ჭარბი წნევის შექმნა ღვინისა და ნახშირორჟანგის მიერ შექმნილ ორფაზიან სისტემაში.ყველაზე მაღალი წნევა (460მპა) მიღწეულ იქნა SP-39 რასის გამოყენებისას, რაც მიუთითებს მის მაღალ მადუღარ აქტივობაზე, რაც ხელს უწყობს შაქრების სრულ დადუღებას. მას მოსდევს რასა IOS 18-2017, რომელმაც ბოთლში წარმოქმნა 420 მპა წნევა. ყველაზე მცირე ნახშირორჟანგის წნევის მაჩვენებელი დაფიქსირდა X-16 რასის გამოყენებისას, რამაც შეადგინა 340მპა. ჩატარებული კვლევის შედეგებმა აჩვენა SP-39 რასის ტექნოლოგიური უპირატესობები მშრალი აქტიური საფუარების სხვა საკვლევი რასების მიმართ. მოცემული რასით მიღებულმა ღვინომ აჩვენა ზედაპირულად აქტიური ნივთიერებების ყველაზე მაღალი ჯამური მაჩვენებელი (3260მგ/დმ3), რაც კორელირებდა ამ ნიმუშში ქაფწარმოქმნის უნარის ყველაზე მაღალ მაჩვენებელთან და ნახშირმჟავას შეკავების მეტ უნართან. SP-39 რასის გამოყენებამ ასევე გამოიწვია ნახშირორჟანგის უფრო მაღალი წნევის განვითარება მეორადი დუღილის დამთავრებისას.
საფუარის რასის გავლენა სუფრის თეთრი ღვინის შედგენილობაზე
მეღვინეობაში ღვინომასალების მაღალი ხარისხი არსებითადაა დამოკიდებული გამოყენებული საფუარის სახეზე. საფუარის რასა ახდენს გავლენას დუღილის დინამიკაზე, გემოსა და არომატის ფორმირებაზე, ასევე ღვინომასალის მდგრადობაზე. სწორად შერჩეული რასის საშუალებით შესაძლებელია პროგნოზირებადი ხარისხის და ქიმიური შედგენილობის ღვინომასალის წარმოება. კვლევის მიზანი იყო ფრანგული წარმოების საფუარების გავლენის შესწავლა ტკბილის დუღილის დროს წარმოქმნილი ორგანული მჟავების, ეთერების, უმაღლესი სპირტების რაოდენობაზე, რომლებიც განსაზღვრავს ღვინის ხარისხს, მის ორგანოლეპტიკურ მაჩვენებლებს. მიღებული მონაცემების ანალიზი აჩვენებს საფუარის რასის მიხედვით დუღილის განსხვავებულ დინამიკას. ლატენტური პერიოდი პრაქტიკულად იდენტური იყო ოთხივე საექსპერიმენტო რასისთვის. საკონტროლო ვარიანტში დადუღება უფრო ნელა მიმდინარეობდა, ხოლო ექსპონენციალური ფაზა დგებოდა უფრო სწრაფად. შედარებით აქტიური შაქრების მოხმარება და ნახშირორჟანგის გამოყოფა შეინიშნებოდა VitilevureCsmYseo და ExcellenceXP რასების გამოყენებისას. ყველაზე ნაკლებაქტიური ნახშირორჟანგის გამოყოფა აღინიშნა საკონტროლო ნიმუშში. შაქრების დადუღება ActifloreF33 რასით დამთავრდა მეექვსე დღეს, სხვა ექსპერიმენტული რასებით - მეცხრე დღეს, ხოლო საკონტროლოსი - მეათე დღეს. მიღებული შედეგები შეიძლება აიხსნას განსხვავებებით საფუარების სხვადასხვა რასების ფერმენტული სისტემების აქტივობაში, რაც, სავარაუდოდ, მათ გენეტიკურ თავისებურებას უკავშირდება. ამასთან დაკავშირებით, საინტერესო იყო მიღებული ღვინომასალების ქიმიური შედგენილობის კვლევა. მიღებული ღვინომასალების დეგუსტაციამ გამოავლინა კორელაცია სადეგუსტაციო შეფასებასა და ტიტრული მჟავების კონცენტრაციას შორის, განსაკუთრებით ვაშლმჟავას და რძემჟავას და უმაღლეს სპირტებს შორის. ყველაზე მაღალი სადეგუსტაციო შეფასება მიიღო ღვინომასალამ, რომელიც მომზადებული იყო ActifloreF33 რასის გამოყენებით. დანარჩენ ღვინომასალებს ჰქონდა თითქმის თანაბარი ორგანოლეპტიკური შეფასებები.
ჩრდილო კავკასიელები, გენუელთა კოლონიები და ყირიმის სახანო XV საუკუნეში
XV საუკუნეში ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში ტანასა (აზოვი) და სებასტოპოლისს (სოხუმი) შორის წარმოიშვა გენუელთა 39 კოლონია. გენუელთა კოლონიების ეთნიკური შემადგენლობა საკმაოდ ჭრელი იყო. სამაგიეროდ ამ სიჭრელეში გენუელთა რაოდენობა ძალზე უმნიშვნელო რაოდენობით გამოირჩეოდა. იურიდიული თვალსაზრისით გენუელები წარმოადგენდნენ სრულიად პრივილეგირებულ მოქალაქეებს, რადგანაც უმცირესობაში მყოფი მოსახლეობის კოლონიებში თვითმმართველ ორგანოებში მათ იმდენივე ადგილი ეკავათ, რამდენიც სხვა დანარჩენ მაცხოვრებლებს ერთად, რომლებიც მოსახლეობის რაოდენობით ათჯერ მეტნი იყვნენ ვიდრე გენუელები. აღნიშნული პერიოდისათვის ფართო გამოხმაურება მოჰყვა მონათვაჭრობას. მონების დიდი უმრავლესობა, რომლებიც შავი ზღვისპირეთიდან გაჰყავდათ სხვადასხვა ქვეყნებში ძირითადად შედგებოდა თათრებისაგან, ადიღეელთაგან, აფხაზებისგან და დაღესტნელებისა და სხვა კავკასიელებისაგან. განსაკუთრებით დიდი ბაზრობები იმართებოდა ქ. კაფაში, ტანაში, სებასტოპოლისში და კოპარიოში. XIII საუკუნის მეორე ნახევარში თათრებმა დაიწყეს ყირიმში გამაგრება. დასაწყისისათვის მათ გადაწყვიტეს მომთაბარეობა და მხოლოდ გამოსაზამთრებლად რჩებოდნენ ყირიმში, გაზაფხულზე კი საქონლის ჯოგებთან ერთად ბრუნდებოდნენ დნეპრის სტეპებში. დროთა ვითარებაში მათ მიიტაცეს მიწები და თავიანთ ძალაუფლებას დაუმორჩილეს აქ მაცხოვრებელი ხალხები: ლაზები, სომხები, ბერძნები და სლავები. უკვე XIV საუკუნის დასაწყისისათვის თათრები ყირიმში ფაქტობრივად მტკიცედ დამკვიდრდნენ და აქ ჩამოაყალიბეს ოქროს ურდოსთან ვასალურ მდგომარეობაში მყოფი ადგილუფროსობა, რომლის უფროსად ოქროს ურდოს მიერ დანიშნული „ტუმანჯი“ დიდი უფლებებით სარგებლობდა.
ჩრდილო კავკასიელებისა და რუსების ურთიერთობა XV საკუკუნეში
რუსული სათავადოებისა და ჩრდილო კავკასიელი ხალხების ურთიერთობაზე უაღრესად ნეგატიური ასახვა ჰპოვა თათარ-მონღოლთი დამპყრობლების შემოსევამ. გარკვეული დროის განმავლობაში ეს ურთიერთობები საერთოდ შეწყდა. ამ ურთიერთობის განახლების დასაწყისად შეიძლება ჩაითვალოს ოქროს ურდოს დაქვემდებარებაში შემავალი რეგიონების ხელმძღვანელთა შეხვედრები მის დედაქალაქში. ამ დროის ისტორიული წყაროები გვამცნობენ მრავალ საინტერესო ინფორმაციას ამ ურთიერთობების შესახებ. რუსი ისტორიკოსებისთვის დამახასიათებელია ის გარემოება, რომ ისინი თათარ-მონღოლთა წინაარმდეგ განმათავისუფლებელ ბრძოლას აიგივებენ მონღოლთა მიერ დაპყრობილი ყველა ხალხის განმათავისუფლებელ ბრძოლასთან და თვლიან, რომ სწორედ რუსეთმა დაუდო სათავე დამპყრობლის წინააღმდეგ ამ გამარჯვებას, რაც საკითხისადმი ტენდენციური მიდგომაა. თათარ-მონღოლთა უღელქვეშ მგმინავი ყველა ხალხი იბრძოდა საკუთარი დამოუკიდებლობის მოსაპოვებლად და მოპოვებული თავისუფლება მათი დამსახურებაც არის. ჩრდილო კავკასიის ხალხებსა და რუსებს შორის ხორციელდებოდა სავაჭრო ურთიერთობებიც. ერთ-ერთი მთავარი მიმართულება ამ კუთხით იყო მდინარე ვოლგის მეშვეობით კასპიის ზღვის ქალაქებში, დერბენტსა და ბაქოში წარმოებული სავაჭრო ურთიერთობები. ცხადია, სავაჭრო ურთიერთობების განვითარებას თან სდევდა პოლიტიკური ურთიერთობების წარმოშობაც.
დევნილობაში მყოფი საქართველოს პირველი პრეზიდენტის მიმართვები აფხაზეთის მოსახლეობისადმი
1991-1992 წლების დეკემბერ-იანვარში თბილისში განვითარებული ტრაგიკული მოვლენების შედეგად საქართველოს რესპუბლიკის კანონიერად არჩეული პრეზიდენტი ზვიად გამსახურდია იქცა დევნილად საკუთარი სამშობლოდან. მას ამის მიუხედავად არ შეუწყვეტია ზრუნვა საკუთარი ქვეყნის საკეთილდღეოდ. ქართული პრესის ფურცლებზე შემონახულია მის მიერ გაკეთებული მიმართვები აფხაზეთის მოსახლეობისადმი, რომლებსაც ის ახორციელებდა აფხაზეთში მოსალოდნელი ან უკვე მიმდინარე სისხლისმღვრელი დაპირისპირების ფონზე. ამჟამად, როდესაც აღნიშნული მოვლენებიდან გასულია სამ ათეულ წელზე მეტი, უფრო მეტი და რაც მთავარია მართებული დასკვნების გამოტანის საშუალება გვეძლევა. საკითხი თავისთავად არ კარგავს აქტუალობას, რადგან დღესაც რელევანტურია ქვეყნის პოლიტიკური ორიენტაციის საკითხის სწორად განსაზღვრა და რუსულ-იმპერიული ძალების მიერ საქართველოს საშინაო საქმეებში უხეში ჩარევა მათ მიერვე გამოგზავნილი რენეგატი ემისრების პირადი ინტერესებითა და აქტიური ხელშეწყობით მრავალგზის დაზარალებული საქართველოს ამჟამინდელი მდგომარეობის გათვალისწინებით, როცა დარღვეულია ქვეყნის ტერიტორიული მთლიანობა, საკუთარი მიწა-წყლიდან დევნილია ასიათასობით მოქალაქე და დღემდე ვიმკით იმ შედეგებს, რომლებიც ხალხის მიერ დემოკრატიულად არჩეული ეროვნული ხელისუფლების ძალისმიერი მეთოდებით დამხობას მოჰყვა. არსებული ბეჭდური მასალების მოძიება, ანალიზი და მსჯელობა გვაძლევს იმის საშუალებას, რომ დავასკვნათ: ზვიად გამსახურდიას ცდა არ დაუკლია აფხაზეთში სისხლისმღვრელი დაპირისპირების თავიდან ასაცილებლად. გაჩაღებული ომის პირობებშიც მისი მცდელობა _ შეეჩერებინა სისხლისღვრა, მოეგვარებინა საკითხი დიპლომატიური მეთოდებით, ერთგვარად იმედის მომცემად გამოიყურებოდა, მაგრამ ედუარდ შევარდნაძის მუხანათურმა პოზიციამ ჩაშალა პრაქტიკულად წარმატებით დაწყებული მოლაპარაკების პროცესი. უფრო მეტიც, დღეს უკვე მისივე ხელისუფლების მაღალჩინოსნები თავიანთ ინტერვიუებში ამხელენ ე. შევარდნაძეს, როგორც ავანტიურისტს და ომის გამჩაღებელს, რომელმაც მოახდინა ხელისუფლების უზურპაცია და ვერ შეძლო მისი მართვა კანონიერი ხელისუფლების მხარდამჭერთა საპროტესტო მუხტის იმ ფონზე, რომელიც აფხაზეთის ტერიტორიაზეც მკაფიოდ შეინიშნებოდა და ხელისუფლებაში საკუთარი პოზიციების განსამტკიცებლად მიიღო ქვეყნისთვის საზიანო გადაწყვეტილება, რომელიც ამავდროულად თანხვედრაში მოდიოდა კრემლის ინტერესებთან და რომლის ხელშემწყობიც იყო აფხაზეთის სეპარატისტული მთავრობა. ამდენად, დღეს უკვე დადასტურებულად შეგვიძლია 1992-1993 წლებში საქართველოში და კერძოდ, აფხაზეთის ტერიტორიაზე განვითარებულ მოვლენებში მართალ-მტყუანის გარჩევა, რაც დახმარებას გაუწევს საკითხით დაინტერესებულ პირებს და ფართე საზოგადოებას, როგორც სწორი დასკვნების გამოტანაში, ასევე ზოგიერთი მოვლენის შეფასება-გადაფასების საქმეშიც.
1924 წლის სექტემბერში სიღნაღის მაზრაში დახვრეტილები (საარქივო მასალების მიხედვით)
1924 წლის აგვისტოს ანტისაბჭოთა შეიარაღებული აჯანყებიდან 100 წელი გავიდა. საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე და მათ შორის კახეთში - თელავის და სიღნაღის მაზრებში, საბჭოთა ხელისუფლების ადგილობრივმა ძალისმიერმა სტურქტურებმა, 1924 წლის აგვისტოს აჯანყებაში მონაწილეობის ბრალდებით უამრავი ადამიანი დააპატიმრეს და მათი ნაწილი დახვრიტეს. ჩვენ მიერ მოძიებული, 1924 წელს კახეთში დახვრეტილი ადამიანების საერთო სიების დეტალური ანალიზიდან ჩანს, რომ ისინი არასრულია. იმ მასალების მიხედვით, რომლებიც შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივში არის დაცული, 1924 წლის აგვისტოს ანტისაბჭოთა შეიარაღებულ აჯანყებაში მონაწილეობის ბრალდებით სულ 857 ადამიანი დაუხვრეტიათ. აღნიშნული საერთო სიები ორ ეგზემპლარადაა წარმოდგენილი და ორივეს თანდართული აქვს თუ რა რაოდენობის, რა წოდების და სოციალური ფენის წარმომადგენელი ადამიანი იქნა დახვრეტილი საქართველოში 1924 წლის აგვისტო-სექტემბერში. საარქივო მასალების ანალიზიდან გამომდინარე, დახვრეტილი ადამიანების გვარ-სახელების ნაწილი, საქართველოს მაზრებში დახვრეტილების საერთო სიაში, სადაც გამოყვანილია დახვრეტილი პირების რაოდენობის ჯამი, საერთოდ არ არის ასახული. მაგალითად, ამ უკანასკნელში სიღნაღის მაზრაში დახვრეტილი პირების ჩამონათვალს აკლია: კორაშვილი ნიკოლოზ ნოდარის ძე; ხირსელი ალექსანდრე სოლომონის ძე; რცხილაძე გიორგი ნიკოლოზის ძე; ნანობაშვილი გიგა ნიკოლოზის ძე; ნაცვლიშვილი გიორგი პეტრეს ძე და სხვა პირები. სიღნაღის მაზრაში დახვრეტილების სიებში სხვა სახის შეცდომებსაც ვხვდებით. მაგალითად, 1924 წლის სექტემბერში დახვრეტილი - ,,აბაშიძე ნიკოლოზ ილიას ძე, 35 წლის, ეროვნულ-დემოკრატი, თავადი, საშუალო’’, დაბადებული იყო 1869 წელს და დახვრეტის დროს ვერ იქნებოდა 35 წლის. ეს და სხვა მსგავსი შეცდომები, სიღნაღის მაზრაში დახვრეტილი პირების შესახებ არსებულ ყველა საარქივო მასალებშია გამეორებული. საქართველოს ეროვნული არქივის ფონდებში, საქართველოს სსრ-ს ,,სრულიად საქართველოს ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის’’ საარქივო მასალებში დაცულია, 1924 წლის ოქტომბერში თელავის და სიღნაღის მაზრის სოფლებში ჩატარებული სოფლის მოსახლეობის კრებების ოქმები. ისინი შეეხება, 1924 წლის სექტემბერში სოფლებიდან მოსახლეობის, ძირითადად თავადაზნაურობის, სამღვდელოების და ინტელიგენციის განდევნის სასტიკ პროცესს. საარქივო მასალების შინაარსის მიხედვით, სიღნაღის მაზრაში სოფლებიდან საბჭოთა ხელისუფლებისთვის მიუღებელი პირების გაძევებას, ზოგიერთ სოფელში თან ახლდა, ადამიანებზე ფიზიკური ანგარიშსწორება და ყოველგვარი სასამართლოს გარეშე მათი დახოცვა ბრბოს მიერ სიღნაღის მაზრის ახაშენ-ჩუმლაყის სასოფლო საბჭოს, 1924 წლის 2 ოქტომბრის სხდომის ოქმში სოფლიდან განდევნილი ადამიანების ჩამონათვალში დასახელებულია - ,,დახვრეტილი გიორგი წინამძღვრიშვილის ოჯახი’’. აღსანიშნავია, რომ დახვრეტილი პირების შესახებ შექმნილ, ჩვენს მიერ გაანალიზებულ არც ერთ საარქივო მასალაში, სიღნაღის მაზრაში დახვრეტილების სიებში გიორგი წინამძღვრიშვილის სახელი და გვარი არ ფიგურირებს. ამრიგად, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ 1924 წლის აგვისტო-სექტემბერში სიღნაღის მაზრაში დახვრეტილი ადამიანების რაოდენობა იყო მეტი, ვიდრე ეს ოფიციალურადაა ცნობილი.
უკრაინის სამხრეთი XVI-XVIII საუკუნეებში უცხოელების ცნობებში
სტატიაში გამოქვეყნებულია უცხოელი ავტორების ძირითადი ნაშრომები (ს. გერბერშტეინი, მ. ლიტვინი, ე. ლიასოტა, გ. ბოპლანი, კ. შევალიე, კ. გილდებრანტი, პ. ალეფსკი, ა. ვიმინა, ჰ. ეილერი, ი. გილდენშტედტი, ი. მილერი, ჯ.-ბ შერერი) გაანალიზებულია. სტატია მკითხველის ყურადღებას ამახვილებს XVI-XVIII საუკუნეებში სტეპური უკრაინის დასახლების პროცესისა და მასში უკრაინელი ხალხის როლის აღწერაზე. დამოუკიდებელი უკრაინის სახელმწიფოს ჩამოყალიბების პროცესს ეთნოპოლიტიკური პრობლემები აქვს. ამ პრობლემების გადასაწყვეტად ავტორებმა გაანალიზეს უკრაინელების როლი უკრაინის სამხრეთის დასახლებასა და განვითარებაში XVI-XVIII საუკუნეებში. სტატიაში ხაზგასმულია, რომ ბევრი რუსი, თათარი, ბერძენი და სხვა ადამიანი მონაწილეობდა უკრაინული ეთნიკური ჯგუფის ჩამოყალიბებაში. კვლევის საგანია უცხოელი ავტორების სხვადასხვა წყარო. ავტორები იკვლევენ უცხოელი ავტორების ძირითად ნაშრომებს (მონოგრაფიები, გამოკვლევები, სამოგზაურო ჩანაწერები, წერილები, მოხსენებები და ა.შ.). ამ წყაროების ძირითადი თავისებურებებია: ქრონოლოგიური ბუნება; ავტორები საეჭვო ვარაუდს გამოთქვამენ, რომ მას აქვს მხატვრული ნაწარმოების ელემენტები; ბევრ მათგანს არ აქვს მეცნიერული ბუნება. უკრაინის სამხრეთი არის ტერიტორია, რომელიც ესაზღვრება რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო საზღვარს აღმოსავლეთით; ისეთ მდინარეებზე, როგორიცაა სივერსკი დონეცი, ორილი და ტიასმინი ჩრდილოეთით, მდინარეები სინჯუხა და კოდიმა და მოლდოვის სახელმწიფო საზღვარი დასავლეთში. სახელმწიფოს ჩამოყალიბებასთან დაკავშირებული თანამედროვე პრობლემების ზოგიერთი ეთნოპოლიტიკური ასპექტი შეიძლება გადაწყდეს მეცნიერული ანალიზით, რომელიც გამოიყენება უკრაინელი ერის როლზე XVI-XVIII სს-ის პერიოდში მისი ტერიტორიის დასახლებასა და განვითარებაში კონკრეტულად სამხრეთ უკრაინაში.
სტატია მიმოიხილავს ქართლ-კახეთის სამეფოს ქეშიკჩიბაშის იოანე ზაალის ძე აბაშიძის ისტორიას. გამოყენებულია საარქივო მასალები, პერიოდიკა და ისტორიული თხზულებები რომლებშიც შესაძლებელი გახდა იოანე აბაშიძის ცხოვრების და მოღვაწეობის იდენტიფიცირება. იოანე სავარაუდოდ 1740 წლისთვის დაიბადა, ის იზრდებოდა მისი დის მეუღლის მეფე ერეკლე II-ს კარზე და 1770 წლისთვის უკვე იყო მეფის ქეშიკჩიბაში, მას ევალებოდა მეფის და მისი ოჯახის დაცვა. მეფის და იოანეს წერილებით ირკვევა რომ ის ასევე ჩართული იყო ლეკთა თარეშის აღკვეთაში, სხვადასხვა სახის სამეურნეო საქმიანობაში, სამეფო ოჯახის წევრთა უზრუნველყოფაში, მოსახლეობის ჩასახლებაში, მონასტრების მომარაგებაში, ვაჭართა და სახელმწიფო მოხელეთათვის თანხის გადახდაში. იოანე მონაწილოებდა სასამართლო დავებშიც. მეფე ერეკლე და მისი მემკვიდრე გიორგი XII დიდად აფასებდნენ იოანეს ამაგს, რისთვის მას არაერთი სახელმწიფო მამულიც გადაეცა. იოანე ასევე იკავებდა ბორჩალოს მოურავობის თანამდებობას. მან მონაწილეობა მიიღო კრწანისის ბრძოლაში სადაც ნიკოლოზ ბარათაშვილის „ბედი ქართლისას“ მიხედვით გმირულად იბრძოდა. გარდაიცვალა 1799 წლის მიწურულს და დაკრძალულია ვეჯინის ამაღლების კომპლექსში, თუმცა ამჟამად მისი საფლავი დაკარგულად ითვლება.
STATE POLICY OF SOCIAL PROTECTION OF PENSIONERS OF DONBAS IN THE PERIOD OF DEVELOPED SOCIALISM
Оne of the most important forms of social protection in the Soviet Union was the pension provision of citizens. There were various types of pensions: in connection with old age, disability, loss of a breadwinner, etc. Expenditures on pensions, as well as on various types of assistance, were carried out at the expense of the state budget and funds from state, cooperative enterprises, collective farms, trade unions and other organizations. The article analyzes the directions of state planning in the field of pension provision of the population, changes in pension legislation, methods for encouraging pensioners to continue working in the sectors of the national economy after retirement. The average size of monthly pensions, the number of pensioners and the amounts of monthly pensions paid to them in Donetsk and Luhansk regions, the number of working pensioners by age in the indicated regions are also determined. In general, it can be concluded that pension provision in Donbas during 1965-1985, compared to previous years, has significantly improved. The amount of pension payments to both urban and rural pensioners was significantly increased, which had a positive effect on their material well-being and reduced the difference between the average pension and the average salary. The pension received by a former employee depended on several factors: length of service, position, salary level. A negative point was the establishment of a pension threshold, above which the employee was not paid benefits, even in the case of a very high salary.
THE PLACE OF SOUTH AZERBAIJAN IN THE GEOPOLITICAL INTERESTS OF THE GREAT POWERS (DURING THE SECOND WORLD WAR)
The article talks about the internal situation in Iran, especially in South Azerbaijan, on the eve of the Second World War, and the region's important place in the sphere of interest of the great powers. The factors determining the interests of the USSR, which is trying to make the north of Iran its own, as well as the interests of great powers such as England, the United States, and Germany, in this area have been explained. In order to gain political legitimacy, the state-building of the Pahlavis, who declared their monarchy as the successor of the old Persian Empire, was based on two main principles: creating a single central authority, ensuring national unity and unity. The ideology of national unity served to justify the rapid and comprehensive assimilation of non-Persians, primarily Azerbaijanis, living in Iran in terms of language and culture. In fact, Reza Shah's policy of Persianization did not ensure the melting of non-Persian peoples from a political point of view, on the contrary, it caused them to move away from the center and increase their national consciousness. In the research, although the Soviets' aggressive and aggressive policy against Iran was important for the establishment of the National Government, the existence of a very strong Azerbaijani National Movement within Iran is also proven on the basis of facts.
საქართველოს პრეზიდენტის საშინაო კომპეტენციები 2017 წლის 13 ოქტომბრის საკონსტიტუციო რეფორმათა ჭრილში
წინამდებარე ნაშრომში განხილულია საქართველოში კონსტიტუციაში 2017 წლის 13 ოქტომბერს განხორციელებული კონსტიტუციური რეფორმა, პრეზიდენტის, მინიმუმამდე დაყვანილი საშინაო კომპეტენციათა ნუსხა და ამ მიმართლებით წარმოქმნილი პრობლებური საკითხები, მათი გადაჭრის გზები და მოსალოდნელი შედეგები. განსაკუთრებული ყურადღება გამახვილებულია პრეზიდენტის ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელ ისეთ მნიშვნელოვან კომპეტენციებზე როგორებიცაა აღმასრულებელი ხელისუფლების ფორმირების პროცესში მონაწილეობა და მთავრობის სხდომებზე ცალკეულ საკითხთა განხილვაში მისი მონაწილეობა. რაც ზემოხსენებული საკონსტიტუციო ცვლილებების შედეგად გამოირიცხა პრეზიდენტის უფლებამოსილებებიდან. ნაშრომში დასმული საკითხების განხილვა და არგუმენტირებული დასკვნები იძლევა პასუხს კითხვაზე შესაძლებელია თუ არა საპარლამენტო მმართველობის პირობებში პრეზიდენტი, როგორც სახელმწიფოს მეთაური მონაწილეობას იღებდეს, მთავრობის ფორმორების პროცესებში, მონაწილეობდეს მთვრობის სხდომებში მის მიერ დაყენებული ცალკეული საკითხების განხილვაში.
პოლიტიკური აქტივობის სუბიექტის განმარტება პოლიტიკური ტრანსფორმაციის კონტექსტში
სტატიაში განხილულია პოლიტიკური საქმიანობის სუბიექტის განსაზღვრის პრობლემა პოლიტიკური ტრანსფორმაციის კონტექსტში, რაც პოლიტიკური მეცნიერების თეორიული პრობლემის მნიშვნელოვანი კომპონენტია. შემოთავაზებულია პოლიტიკური საქმიანობის სუბიექტის განსაზღვრის სხვადასხვა მიდგომებისა და ცნებების ანალიზი, მათ შორის განსხვავებები და კონცეპტუალური მიდგომა პოლიტიკური საქმიანობის სუბიექტის განსაზღვრისათვის, ძირითადი ფაქტორების და მათი ურთიერთდამოკიდებულების გათვალისწინების საფუძველზე. ავტორი ამტკიცებს, რომ პოლიტიკური საქმიანობის სუბიექტის განსაზღვრასთან მიახლოება შესაძლებელია მხოლოდ „პოლიტიკის“ ცნების განსაზღვრის შემდეგ და რა მნიშვნელობას ვანიჭებთ ამ კონცეფციას. პოლიტიკური საქმიანობის სუბიექტის განსაზღვრის არსებული მიდგომების განხილვისა და ანალიზის შედეგად სტატიის ავტორებმა შემოგვთავაზეს საკუთარი მიდგომა, რომელიც ითვალისწინებს ძირითად ფაქტორებს და მათ შორის არსებულ ურთიერთკავშირს. შემოთავაზებული მიდგომა შესაძლებელს ხდის გავიგოთ პოლიტიკური საქმიანობის სუბიექტების სირთულე და მრავალფეროვნება, ასევე გვაძლევს საშუალებას გავიგოთ, რომ პოლიტიკური საქმიანობის სუბიექტის განსაზღვრა უნდა ეფუძნებოდეს ყოვლისმომცველ ანალიზს და გაითვალისწინოს მთელი რიგი ფაქტორები.
MEDIA SYSTEMS OF UKRAINE AND TURKEY: COMPARATIVE ANALYSIS
The article provides a comparative analysis of the media systems of Ukraine and Turkey. The political context, the interaction of mass media with the authorities in both countries is considered. The author's choice of countries is due to the lack of freedom of speech in Turkey and the risks for freedom of speech in Ukraine in wartime conditions. It was found that the media sphere is more tightly controlled in Turkey than in Ukraine. The article analyzes the Turkish media sphere, identifies the main stages of strengthening government control over mass media. Since 2016, after the coup attempt, opposition media have been banned. Since 2018, the powers of the President of Turkey have been expanded, which was also reflected in the work of the mass media. Since 2019, control over traditional and digital media has been strengthened, licensing has been introduced. In 2022, a law on the fight against terrorism and disinformation was adopted. It is used when considering the actions of individual journalists. Thus, Turkey is moving towards increased control over freedom of speech. The Ukrainian media sphere has been studied. Successful steps were noted (the adoption of the new law "On Media", the work of the public broadcasting media group). Problems that need to be solved were also noted (quality and quick investigation of crimes against journalists, reducing the influence of oligarchs). In the conditions of war, Ukraine continues to slowly move towards the protection of people's rights and freedoms, even in conditions of war. The needs of defense are understood by many mass media, and they adapt to new working conditions. The media systems of Ukraine and Turkey differ in the level of freedom of speech and freedom of the press, as they are in different social and political conditions. The Ukrainian media landscape is more diverse, in Turkey the media sphere is controlled by the authorities. Ukraine is taking a course to protect freedom of speech; the authoritarian regime is strengthening in Turkey.
Comparison of Literary and Folklore Fairy Tales (Alexander Pushkin’s “The Tale of the Fisherman and the Goldfish” and the Folk Tale “The Golden Fish”)
This article deals with the comparison of literary and folklore fairy tales. It examines the influence of literary fairy tales on the creation of folklore fairy tales. The study aims to compare the texts of two specific fairy tales—one literary and one folkloric: Alexander Pushkin’s “The Tale of the Fisherman and the Goldfish” and the Russian folk tale “The Golden Fish” from Afanasyev’s collection. The analytical study confirmed V.Maykov’s hypothesis that Pushkin’s tale influenced the creation of the folk tale. As Mark Azadovsky points out, "such examples are a common phenomenon in fairy-tale literature." While previous research has identified differences between literary and folklore fairy tales, it has primarily focused on general "parameters that distinguish literary from folklore fairy tales." In contrast, this study undertakes a detailed comparison of two specific tales with similar plots—one literary and one folkloric. The analyzed tales share a common storyline, setting (the sea), the social status of the characters, and a wish-granting figure—the golden fish. Both tales feature characters marked by greed and the foolish, insatiable desires of the old woman. The tales also share a similar melancholic ending: a torn dress and a broken kneading-trough. Pushkin’s tale is written in poetic form, while the folk tale is in prose. The folk tale “The Golden Fish” features an opening typical of folklore style, whereas Pushkin’s tale lacks the traditional fairy-tale introduction and begins simply and concisely. Both tales utilize archaic vocabulary. The sea motif plays a significant role in Pushkin’s tale, while in “The Golden Fish”, the word “sea” is mentioned only twice. In Pushkin’s tale, the vocative form "старче" (old man) is used, while in the folk tale, the nominative case "старик" (old man) is employed. Additionally, both tales feature variant forms of instrumental case endings for first-declension nouns (-ою / -ею). Inversion, a characteristic often found in Russian folk tales, is present in Pushkin’s tale but absent in “The Golden Fish”. In the folk tale, the short form of adjectives serves an attributive function, as in "в сине море..." (“in the blue sea...”), which is typical of Russian folk tales. In contrast, in Pushkin’s tale, this syntactic function is performed by the full form of adjectives, as in "в синее море..." (“into the blue sea…”). As observed, the analyzed tales exhibit significant similarities while also displaying numerous differences. We believe that our modest research can be utilized in high school for teaching the Russian language.
Contextual Features of Translating Polysemantic Words (through the example of Russian and Kazakh languages)
This article is devoted to the study of polysemantic words and the role of context in their translation using the example of Russian and Kazakh languages. A definition of context is given and important attention is paid to the role it plays in translating polysemantic words. The study shows that contextual meanings arise in the process of using words in speech, depending on the environment, and are realized under the influence of several types of context.
ოტია იოსელიანის ხელისგულისტოლა ზღაპრების სტრუქტურა და აფორისტული შეგონებების ლინგვოკულტუროლოგიური წახნაგები
ოტია იოსელიანის მრავალმხრივი შემოქმედებიდან სრულიად ცალკე საკვლევ არეალს ქმნის ზღაპარი, რომელთა სტრუქტურა თუ სემანტიკა არაერთ საინტერესო წახნაგს წარმოაჩენს. ნაშრომში განვიხილავთ ხელისგულისტოლა ზღაპრების მწერლისეულ ხელწერას სტრუქტურის, სამეტყველო ტიპისა და ლინგვოკულტუროლოგიური მახასიათებლების თვალსაზრისით. თავდაპირველადვე ყურადღებას იპყრობს ზღაპართა სათაურები და პერსონაჟთა ნაირგვაროვნება, რაც, თავისთავად, უზრუნველყოფს შინაარსობრივ/თემატურ და სიუჟეტურ მრავალფეროვნებას (კუ; ყვავი და ბულბული; მართალი ღორი; ლომი, ირემი და ბაყაყი; ორი დათვი; კეთილი და სათნო ძერა; მგლის მგლობა; ნიანგის სამდურავი; თავკერძა ინდაური...); შემდეგი ხაზგასასმელი პარამეტრი ზღაპრის ტექსტის დასაწყისისადმი მიდგომაა, რაც მნიშვნელოვნად განსხვავდება ტრადიციულ ზღაპართა დასაწყისი მზა ფორმულებისაგან, რომლითაც, როგორც წესი, მთხრობელი მსმენელს ამცნობს, რომ იწყებს გამონაგონი ამბის მოყოლას, ამბისა, რომელიც თან მოხდა/იყო და თან არც მომხდარა/ყოფილა. „იყო და არა იყო რა...“, მწერალი ასეთი ოპოზიციური წყვილის ნაცვლად უმრავლეს შემთხვევაში ტექსტს პირდაპირ მოქმედების განვითარებით იწყებს, ზოგჯერ კი გვთავაზობს მხოლოდ ,,იყოს“, ან განუსაზღვრელობით ნაცვალსახელს ,,ერთი“. ჩვენი აზრით, ამით მწერალი მიანიშნებს მკითხველს/მსმენელს, რომ გამონაგონი ამბის მოყოლას კი არ იწყებს, არამედ იმისას, რაც ყოფილა, არის და, სავარაუდოდ, იქნება; ზღაპრის დასაწყისი ფრაზა, ფაქტობრივად, ყოველთვის მიემართება ერთ კონკრეტულ (სულიერ თუ უსულო) არსებით სახელს; ძალზე იშვიათად - აბსტრაქტულს; ყველაზე ხშირ ვარიანტად დასტურდება ადგილის, დროის ან მოქმედი პირის დასახელების ფორმა. ზღაპრის ტექსტი მეტყველების ტიპის მიხედვით თხრობითია; დილოგებით დატვირთული; მათში წინაა წამოწეული მოქმედებათა თანამიმდევრობა, სიუჟეტის განვითარება. მოვლენები მოსდევს ერთმანეთს და ხშირად ერთიმეორესაც განაპირობებს. ავტორი-მთხრობელი ტექსტში არ ჩანს, თუმცა, ცხადია, რომ ყველაფერი მისი თვალითაა დანახული; იცის, რა მოხდება და როგორ განვითარდება ამბავი. ენობრივი თვალსაზრისით გამორჩეული როლი ზმნებს აკისრია (ისინი უმეტესად მესამე პირის წარსული დროის და სრული ასპექტის ფორმებია), რომლებიც ერთმანეთის მონაცვლე მოქმედებებს აღნიშნავენ და თხრობის გაშლას უზრუნველყოფენ; სხვა დროისა და პირის ფორმები კი მეტ გამომსახველობით ძალას ჰმატებენ ტექსტს და მოქმედების თვითმხილველად წარმოდგენის შესაძლებლობას აძლევენ მკითხველსა თუ მსმენელს. ოტიას ხელისგულისტოლა ზღაპრები მოკლე, ლაკონური, თუმცა, ძალზე შთამბეჭდავი და მრავლისმთქმელია. შთამბეჭდავი იმ თვალსაზრისით, რომ მხატვრულობით მდიდარია, მათი მეშვეობით მოვლენები და მოქმედებები მკაფიოდ და ძალზე ცხოვლადაა გამოხატული; ტექსტი, წინადადებების ტიპების სხვადასხვაგვარობისა და მათში სიტყვათა სწორი/კარგი განლაგებით, მოსასმენად/წასაკითხად მარტივი, აღქმადი, ზოგჯერ რიტმულიც კია, თუმცა, ყველაზე მთავარი ისაა, რომ ფუნქციურია. განსაკუთრებულად საინტერესო ლინგვოკულტუროლოგიური წახნაგები იკვეთება ამ, მართალც, ხელისგულისტოლა ზღაპრებიდან; ისინი, ჩვენ ვიტყოდით, უფრო იგავებია ფრინველთა და ცხოველთა პერსონაჟებით სავსე; მათი დასასრული სტრუქტურულად ჩვეულებრივი, ტრადიციული ზღაპრის დასასრულის მსგავსი ფრაზები კი არაა, არამედ აფორისტული, ბრძნული. მათგან მომდინარე შეგონებები უმნიშვნელოვანესია ლინგვოკულტუროლოგიურად. მწერალი სწორედაც რომ ფრინველთა და ცხოველთა მეშვეობით, ალეგორიულად (იმპლიციტურად, თუმცა, რეალურად ძალზე ექსპლიციტურად) მშვენივრად ახერხებს, გასცდეს ყოველგვარ შემოფარგლულ დროით სივრცეს, საზღვრებს და თავის ხალხს თაობიდან თაობებს მარადიულად გადასაცემად დაუტოვოს ქართული ეროვნული მენტალობისათვის ოდითგან დამახასიათებელი, გამოყენებადი და ჭკუის სასწავლებელი ცხოვრებისეული სიბრძნე (მისაღები, მოსაწონი, ანდა, პირიქით, დასაგმობი, მიუღებელი და უარსაყოფი). ჩვენი აზრით, ასეთი განსხვავებული სტრუქტურით აგებული, იგავური სიბრძნის შემცველი ზღაპრები შესანიშნავი შესაძლებლობაა მწერლისეული ინდივიდუალური ხელწერის შესაქმნელად და მიზნის მისაღწევად.
Exploring Stylistic Choices in Jamel Brinkley’s Short Story “Witness”
Significance of the stylistic studies in fictional works - prose or poetry, is profound, as it offers linguists opportunities to study and explore the expressiveness of language and linguistic elements that reveal author’s intentions, uncovering how language is used to convey meaning and evoke emotions. By exploring stylistic choices, linguists can gain a deeper understanding of author’s intents. Therefore, stylistic analysis of fictional language is always engaging and interesting, as demonstrated in Jamel Brinkley’s short story “Witness”. The main goal of the article is to analyze Brinkley’s stylistic choices, determine the expressiveness and emotiveness within the story and ascertain how the author makes his writing style distinctive.
ციფრული ტრანსფორმაციის გავლენა თარგმანზე
თანამედროვე საინფორმაციო ტექნოლოგიებისა და ინტერნეტის აქტიურმა განვითარებამ მთლიანად შეცვალა მთარგმნელების მუშაობის რეჟიმი და ის უფრო მოსახერხებელი გახადა. კვლევის საგანია თარგმანის ტექნოლოგიურ მხარდაჭერასთან დაკავშირებული საკითხები, თარგმანის დიგიტალიზაციის დადებითი და უარყოფით მხარეების და თარგმანში ციფრული ტექნოლოგიების გამოყენების საზღვრები და შესაძლებლობები. კვლევის მიზანია საზოგადოების დიგიტალიზაციის პრობლემებთან დაკავშირებული თანამედროვე დისკუსიების შესწავლა; ასევე ამ პრობლემების გააზრების გაანალიზება როგორც ფილოსოფიაში, ასევე სპეციალურ მეცნიერებებში, კერძოდ, მთარგმნელობით კვლევებში. კვლევის ამოცანაა დადგინდეს ის ციფრული ტრანსფორმაციები რომლებიც ცვლილებებს იწვევს ადამიანში, სოციალურ სივრცეში, კულტურაში, რაც გამოიხატება აზროვნების, აღქმის, კომუნიკაციის, ენის, საცხოვრებელი სივრცის, ინდივიდის სოციალიზაციის რესტრუქტურიზაციაში და გლობალურ კულტურულ გამოწვევებში. დასკვნის სახით შეიძლება ითქვას, რომ ციფრული ტექნოლოგიების უწყვეტი განვითარებით, მთარგმნელობითი საქმიანობის ფორმა კვლავ შეიცვლება და უფრო ინოვაციური გახდება მომავალში. ერთი შეხედვით, ციფრული რევოლუცია ანადგურებს ტრადიციული თარგმანის იმიჯს ნაბეჭდი ტექსტის სახით, მაგრამ ღრმა დონეზე იწვევს მთარგმნელობითი პრაქტიკის და მთარგმნელობითი კვლევის ტრადიციული პარადიგმის სტრატიფიკაციას და რეკონსტრუქციას. კვლევის შედეგები: ჩვენ მიგვაჩნია, რომ მთარგმნელობითი განათლება რაც შეიძლება მალე უნდა იყოს სეგმენტირებული: უნივერსიტეტებს შეუძლიათ შესთავაზონ მსურველებს საბაზისო და შუალედური თარგმნის, ლოკალიზაციისა და პროექტის მენეჯმენტის, კომპიუტერული თარგმნის ენის, მანქანური რედაქტირების, აუდიოვიზუალური თარგმნის, თამაშის თარგმნის კურსები გამოყენების სფერო: კვლევა შეიძლება იყოს გამოყენებული უნივერსიტეტების მიერ თარჯიმანთა მომზადების პროცესში.
რეკლამის ენა სოციალურ მედიასა და გაზეთებში: შედარებითი ლინგვისტური ანალიზი
რეკლამა ადამიანის მიერ სპეციალური კომუნიკაციური მიზნების მისაღწევად ყურადღებით შემუშავებული წერილობითი ენის ნიმუშს წარმოადგენს. სარეკლამო ენა ძლიერი ინსტრუმენტია, რომელიც მომხმარებელთა ქცევის გავლენისა და მიზნობრივ აუდიტორიებზე ხანგრძლივი შთაბეჭდილების შექმნის შესაძლებლობას იძლევა. ის ხასიათდება კომპაქტურობით, დამაჯერებლობით და უნიკალური სტილისტური მახასიათებლებით, რაც მას მნიშვნელოვნად განასხვავებს ყოველდღიური კომუნიკაციური ენისაგან. ეფექტური რეკლამა გამოირჩევა განსაკუთრებული სტილით, რომელიც ორივე მხარის — რეკლამის დამკვეთისა და მომხმარებლის — ინტერესებს პასუხობს. ნაშრომში განხილულია ინგლისურ ენაზე გამოქვეყნებული რეკლამების ლინგვისტური თავისებურებები ორ განსხვავებულ მედია საშუალებაში: სოციალური მედიის პლატფორმებზე, კერძოდ Facebook-სა და Instagram-ზე, და ტრადიციულ გაზეთებში. აღნიშნული მედიასაშუალებებიდან შერჩეული რეკლამების თვისობრივი ანალიზი ავლენს მნიშვნელოვან განსხვავებებს სარეკლამო ტონის, ლექსიკის, სინტაქსისა და რიტორიკული ხერხების გამოყენების თვალსაზრისით. კვლევის შედეგები ცხადყოფს, რომ აუდიტორიის ყურადღების მიპყრობის მიზნით სოციალური მედიაში არსებული რეკლამები იყენებს ინტერაქტიულობას, მოკლე ფორმატს და ციფრულ ტრენდებს. ასეთ რეკლამებში ხშირად ვხვდებით არაფორმალურ ენას, ემოჯებს, ჰეშთეგებს და ვიზუალურად მიმზიდველ კონტენტს, რაც ხელს უწყობს აუდიტორიასთან კავშირის შეგრძნებისა და უშუალობის შექმნას. მათი ენა არაოფიციალური, მიმზიდველი და სოციალური მედიის სწრაფი მოხმარების ოპტიმიზირებული ფორმატითაა შედგენილი. ამის საპირისპიროდ, საგაზეთო რეკლამები აქცენტს აკეთებს ფორმალურობაზე, სანდოობასა და დეტალური ინფორმაციის მიწოდებაზე. ისინი გამოირჩევა მკაფიო სათაურებითა და დეტალური აღწერილობებით და ხშირად ეყრდნობა კლასიკურ რიტორიკულ სტრატეგიებს, რათა აუდიტორიის რაციონალურობასა და ნდობაზე მოახდინოს ზემოქმედება. საგაზეთო რეკლამებში გამოყენებული ლექსიკა უფრო დახვეწილი და ზუსტია, გათვლილია მკითხველთა იმ სეგმენტზე, რომელთაც სიღრმისეული და სანდო ინფორმაციის მოპოვება სურთ. ზემოთაღნიშნულ პლატფორმებზე გამოქვეყნებული რეკლამების ანალიზი ცხადყოფს თუ როგორ ახერხებენ რეკლამის ავტორები სხვადასხვა მედიასაშუალებების უნიკალური კომუნიკაციური მიზნებისა და გამოწვევების მართვას. ეს კვლევა ხელს უწყობს რეკლამის ენის ევოლუციის ფართო გაგებას, რაც ასახავს მედიის ტექნოლოგიურ პროგრესთან და აუდიტორიის მოთხოვნებთან ადაპტაციის პროცესს.
კახური დიალექტის ერთი სოფლის ქცევისათვის
სტატიაში განხილულია, კახური დიალექტის, ახმეტური თქმის მატნური ქცევის თავისებურებანი. კახური დიალექტი სამ კილოკავად იყოფა: შიგნიკახური, გარეკახური და ქიზიყური. ამჯერად, ყურადღება შევაჩერეთ შიგნიკახური დიალექტის, ახმეტური თქმის სოფელ მატნის ქცევაზე. სოფელ მატანს თავისებური, ცოცხალი მეტყველება ახასიათებს. მატნური ქცევისთვის ნიშანდობლივია პრეფიქსულ და სუფიქსურ მიჯნაზე რეგრესული ასიმილაცია: მეეწონა, შააშინა, გეეგო, იმეებს. მათ გვერდით შეინიშნება ზმნის ფორმაში ო ბგერის ა-დ ქცევა: შემაიტანე/შამაიტანე, მაეწონა, გამაიტანე, მაიტანე, მამეცი... ე ბგერის ა-დ ქცევა და ა ბგერის ე-დ შეცვლა: შაუკეთე, დეეჭირნა, გემეეშო/გამაეშო... მატნურ ქცევაში შეინიშნევბა -ავ და -ამ თემისნიშნიან ზმნათა მესამე სერიაში თემის ნიშნის გარეშე გამოყენება -ია დაბოლოებით, ამასთან ერთად ხშირია ფუძის შემდეგ -ნ თანხმოვნის დართვაც: დამიბია, დამიბერტყია/დამიბერტყნია, დამიხატია/დამიხატნია, გამიხედია/გამიხედნია. მატნურ ქცევაში ხშირია ვ ბგერის დაკარგვა ზმნის ფორმეში: ჩამოიდე, ამოიდე, მოიდა, ამოიდა, მოალ, შამოიდე... მატნური ქცევა სუბიექტურ პირთა ასახვისას ძველ ქარეთულ სალიტერატურო ენის ნორმებს მიყვება. ზმნაში მეორე სუბიექტური პირი აფიქსით აისახება: დაჰკრეფ, შესჭამ/შასჭამ, დაჰყრი, გაჰყიდიან, ასდგები... ხშირია სუბიექტური მესამე პირის დაკარგვა ზმნის შემდეგ ფორმებში: მყავ,გყავ... მატნური ქცევისთვის დამახასიათებელია ჲ. იგი ძირითადად გვხვდება სიტყვის ფუძეში „ფლოჲტი“ (ფლოჲტი მომე, ჩავიცო), ჲ ასევე დასტურდება წინამავალი სიტყვის ემფატიკური ა-სა და ზმნის ფუძის თანხმოვანთან „რასა ჲფიქრობ“/„რასა ჰჲფიქრობ“. ამ უკანასკნელ ფორმაში ჰ სუსტად ისმის. ყურადღებას იქცევს სახელთა ბრუნების თავისებურება. კერძოდ, მიცემითი და ნათესაობითი ბრუნვა. გაბმული მეტყველების დროს მიცემით ბრუნვაში ბრუნვის ნიშანი დაკარგულია: „იმ ქალ უთხარი“, „ამ ძალღ აქ რა უნდა“, „წადი, ცხვარ მიხედე“, „ბალღ საჭმელი აჭამე“... ნათესაობით ბრუნვაში იკარგება ბრუნვის ნიშნის თანხმოვნითი ნაწილი: „სოფლი ბოლოში ცხოვრობს მარტია“, „ღობი ძირას არ დააბა ბოჩოლა“, „სახლი კუთხეში ამაჲ რა უნდა“, „სახლი კედელზე მააყუდე თოხი“... მატნურ ქცევაში გაბმული მეტყველების დროს, სიტყვის აბსოლუტურ ბოლოში მჟღერი თანხმოვანი ყრუვდება, ვითარებითი ბრუნვის ნიშნად ვიღებთ -ათ დაბოლოებას: კაცათ (კაცად), ცუდათ (ცუდად), მშვენივრათ (მშვენივრად), კოხტათ (კოხტად), ლამაზათ (ლამაზად), კარგათ (კარგად) ამ უკანასკნელი ფორმის გვერდით დასტურდება იმავე გზით მიღებული „კარქი“. ყურადრებას იქცევს სინტაქსური კონსტრუქციებიც, ზოგჯერ კავშირებს ჩამოშორებული აქვს თანხმოვნითი ნაწილები: „ფული არ მქონდა, მარა (მაგრამ) მაინც ვიყიდეჲ“; „დღეჲ ჩვენსა უნდა ჩამოსულიყო, მარა (მაგრამ) მამატყუა“; „თუ ავიღე კაკაჩუნა (ცეცხლის საჩხრეკი რკინა), მოგაყოლებ კოკოშაში (თავი)“; „აქამდე უნდა გეეღვიძნა და არ გაუღვიძნია“. ჰიპოტაქსურ კონსტრუქციაში ნათლად იკვეთება რომ კავშირის ინტონაციური შესაძლებლობანი, რომ კავშირს ზოგჯერ ჩამოცილებული აქვს თანხმოვანი მ, ზოგჯერ კი ემატება ნაწილაკი ა: „დედაკაცო, ბადია (მომცრო ზომის თასი) მამაწოდე, რო (რომ) სალათაჲ ჩავჭრა“; „მე უთხარი, რომა მივიდოდი“; „ვერაფერი გავაკეთე იმიტომა რომა, დამიღამდა“; „ომდენი ფული აქ რომა, ყველაფერ იყიდის“. მატნური ქცევა განსაკუთრებით მდიდარია ლექსიკური თვალსაზრისით. დასტურდება ისეთი ლექსიკური ერთეულები, როგორიცაა: „აფ“, „ბობოლა“, „ბადია“, „ადაოდე“, „ყინტრა“/„გამოყინტრა“, „ვარყალი“, „კაკაჩუნა“ „ყურუმსაღი“, „პოლორჭიკა“ და სხვა. სოფელ მატანში არაერთი გვარ-სახელია გავრცელებული. ზოგიერთი ციხე და ეკლესია მკვიდრი მოსახლეობის გვარით ან სახელითაა ცნობილი. სახელის საწარმოებლად გამოყენებულია -ან სუფიქსი, რომელიც ფუძეზე დართვისას გამოხატავს კრებითობას და მასზე დამატებული -თ კი კუთვნილებას. ამ ფორმით მიუღიათ შემდეგი სახელწოდებები: ერელაანთ ეკლესია, მერაბაანთ საყდარი, ბათურაანთ ეკლესია და ა. შ. ამავე წესითაა მიღებული პიროვნების სახელდება, როცა სოფლის მოსახლეობა შინაურულად მოიხსენიებს თანასოფლელს: შათირიაანთ დათუა, ჭიჭიაანთ გია, სარქისაანთ ბესიკა, ბათურიაანთ ნანულა, ქიტესაანთ ზურია და ა. შ. სოფ. მატნის მკვიდრთა მეტყველებაში ჩანს საერთო ენობრივი ლექსიკის არქაული ფენიდან მომდინარეობის ტენდენცია, აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ სოფელ მატანში საკუთრივ კახელებთან ერთად სახლობენ ფშავ-ხევსურებიც, გამორიცხული არ არის ზოგიერთი ლექსიკური ერთეული ამ დიალექტებიდან იყოს შემოსული, რასაც ადასტურებს მეცხვარეობა - მესაქონლეობასთან დაკავშირებული საერთო ლექსიკური ერთეულები: „მწყემსი“ , „თოხლი“, „უშობელი“, „ჭედილა“, „თეო“, თივა“, „ჩუმა“, „დვრიტა“ და სხვა. ამრიგად, კახური დიალექტის მატნური ქცევა ქართული ენის სიმდიდრეა. ქცევა, ისევე როგორც ენა, იცვლება „დროსა და სივრეში“, რაზეც გავლენას ახდენს სხვადასხვა პირობები. მატნური ქცევისთვის დამახასიათებელ ფორმათა უმრავლესობა ნაკლებად გამოიყენება ქართულ სამწიგნობრო ენაში, თუმცა უცხო არ არის ქართულისათვის, რაც დიალექტისა და სალიტერატურო ქართული ენის მჭიდრო ურთიერთკავშირზე მიუთითებს. დიალექტში დაუნჯებული ფორმა ენის შინაგანი შესაძლებლობითაა განპირობებული. მატნური ქცევა ქართული ენის კახური დიალექტის განუყოფელი ნაწილია. კუთხური ქცევის უნიკალური ნიმუშების, ლექსიკისა და გრამატიკული ფორმების სისტემური ანალიზი მნიშვნელოვანია კახური დიალექტის შესასწავლად.
ლიტერატურული თარგმანის ლინგვისტური და კულტურული სიღრმეების კვლევა აბსტრაქტი
თარგმნა რთული ფენომენია, რომელიც განსაკუთრებულ უნარებს მოითხოვს, რათა ზუსტად გადმოსცეს სათქმელი სათარგმნ ენაზე. განასხვავებენ ლიტერატურული და ტექნიკურ/სამეცნიერო ტიპის თარგმანებს, რომლებიც მნიშვნელოვნად განსხვავდებიან ერთმანეთისგან მიზნის, სტილის, ენის გამოყენებისა და მიდგომის თვალსაზრისით. ტექნიკური/სამეცნიერო თარგმანის მთავარი მიზანი არის სპეციფიკური და ზუსტი ინფორმაციის გადმოცემა მედიცინის, ტექნოლოგიების, ინჟინერიისა და სხვა სპეციალიზებული თემების შესახებ. შესაბამისად, ტექნიკური/სამეცნიერო თარგმნის პროცესში ყურადღება უფრო ფუნქციონალობაზეა გამახვილებული, ვიდრე სტილსა თუ შემოქმედებითობაზე. ხოლო ლიტერატურული თარგმანისას მთავარი მიზანი არის ორიგინალური ტექსტის მხატვრული, კულტურული და ემოციური ნიუანსების მიტანა მკითხველამდე. შესაბამისად, ლიტერატურული თარგმნა არის როგორც ხელოვნება, ისე მეცნიერება, რომელიც მოითხოვს არა მხოლოდ ენობრივ უნარებს, არამედ კულტურული ნიუანსებისა და ლიტერატურული ტრადიციების ღრმა გააზრებას. ლიტერატურული ტექსტების თარგმნა განსაკუთრებით რთულია, რადგან ეს მოიაზრებს არა მხოლოდ სიტყვების პირდაპირ გადმოცემას, არამედ ემოციურ სიღრმეებში, კულტურულ კონტექსტსა და სტილისტურ ელემენტებში ჩაწვდომას, რომლებიც მთლიანობაში ქმნიან ორიგინალურ ნამუშევარს თარგმანის სახით. მოცემულ სტატიაში განხილულია ოტია იოსელიანის ნოველის „ცეცხლთან თამაში“ თარგმნის პროცესი, განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა იმ სტრატეგიებსა და ტექნიკებს, რომლებიც გამოყენებულ იქნა ამ ქართული ლიტერატურული ნამუშევრის ინგლისურ ენაზე გადატანისას. თარგმნის ვარიაციათა ანალიზის საშუალებით, სტატიაში განხილულია, თუ როგორ გავლენას ახდენს კონკრეტული თარგმანი ნათარგმნ ტექსტზე მისი ლინგვისტური და კულტურული კონტექსტების გათვალისწინებით. თარგმნის პროცესში წარმოშობილი კონკრეტული გამოწვევებისა და მთარგმნელის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების განხილვისას, აღნიშნული კვლევის მიზანია გააზიაროს სირთულეები, რომლებიც დაკავშირებულია ენობრივი ერთეულების — ფრაზების, სიტყვების და სრული წინადადებების — თარგმნასთან, კულტურულ და ეთნიკურ ნიუანსების გათვალისწინებით. გარდა ამისა, ეს სტატია ხაზს უსვამს თარგმნის კვლევების უფრო ფართო მნიშვნელობას, რომელიც საშუალებას აძლევს სიღრმისეულად გავიგოთ ენის, კულტურისა და ლიტერატურის დინამიური ურთიერთობა, განსაკუთრებული ყურადღებით იმაზე, თუ როგორ ფორმირებენ თარგმნის გადაწყვეტილებები საბოლოო პროდუქტს.
ევფემიზმების გამოყენების საკითხისათვის ინგლისურენოვან ბიზნეს დისკურსში
ენა გადამწყვეტ როლს თამაშობს საქმიან, კომერციულ გარემოში კომუნიკაციისას. იგი ეფექტური თანამშრომლობისა და ურთიერთობების დამყარების საფუძველს წარმოადგენს. დღევანდელ გლობალიზებულ სამყაროში და შესაბამისად ეკონომიკაში ინგლისური ენის სტრატეგიული გამოყენება ხელს უწყობს საერთაშორისო თანამშრომლობას ბიზნესის სფეროში და კულტურათაშორის ურთიერთობების გაძლიერებას. ბიზნეს ინგლისური ენა გამოირჩევა ფორმალური, პროფესიული ტერმინოლოგიის გამოყენებით, თუმცა ზოგჯერ სათქმელის პირდაპირ გადმოცემა შეიძლება უხეშად ან მკაცრად ჟღერდეს. სწორედ ამიტომ, ხშირად მიმართავენ მეტყველების ევფემიზაციას ანუ კეთილსიტყვაობას, შელამაზებული სიტყვების გამოყენებას. წინამდებარე კვლევის მიზანს სწორედ ბიზნესის ინგლისურ ენაში გავრცელებული ევფემისტური სიტყვებისა და გამონათქვამების კვლევა წარმოდგენს. ჩვენ შევეცადეთ დაგვედგინა, თუ რა ფუნქციები აქვს მეტყველების ევფემიზაციას ინგლისურენოვან ბიზნეს გარემოში და რომელია ეს ევფემიზმები. ხაზგასასმელია, რომ საქმიან ურთიერთობებში გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს მკაფიო და ზუსტ კომუნიკაციას. შესაბამისად, ევფემიზმების გამოყენებისას, საჭიროა ზომიერების დაცვა, რათა თავიდან იქნას აცილებული გაურკვევლობა ან არასწორი ინტერპრეტაცია, რამაც შეიძლება ხელი შეუშალოს ეფექტურ კომუნიკაციას. ამგვარად, მივგვაჩნია, რომ ევფემიზმების კვლევა და მათი ენობრივი ფუნქციების დადგენა ბიზნეს კონტექსტში აუცილებელი და აქტუალურია როგორც ენათმეცნიერებისათვის, ისე დარგის სპეციალისტებისათვის. ჩვენი კვლევის პროცესში ძირითადად გამოყენებულია ლინგვისტური დაკვირვებისა და აღწერის მეთოდი. საკვლევ მასალად გამოყენებულია ინგლისურენოვანი სტატიები და ინტერვიუები.
ტოპონიმები გოდერძი ჩოხელის რომანში ,,ადამიანთა სევდა”
ტოპონიმები ბგერათა უაზრო შენაერთს როდი წარმოადგენს, მათში არეკლილია ჩვენი ქვეყნის წარსული ყოფა-ცხოვრება. ამიტომაცაა, რომ ტოპონიმების კვლევა ქვეყნის ისტორიის შესწავლის ტოლფასადაა მიჩნეული. ქართული ტოპონიმების პირველი მეცნიერული შესწავლა უკავშირდება გამოჩენილ ქართველ სწავლულსა და ისტორიკოსს, გეოგრაფ ვახუშტი ბატონიშვილს. თუმცა, ტოპონიმების შესახებ ცნობები შემონახულია V-XI და XII-XVIII საუკუნეების ისტორიულ წყაროებში. ადგილობრივ ტოპონიმთა შესახებ საკმაოდ მნიშვნელოვანი ცნობები დაცულია ,,ქართლის ცხოვრებაში”. ტოპონიმების შესწავლა საკმაოდ საინტერესო აღმოჩნდა გოდერძი ჩოხელის რომანში ,,ადამიანთა სევდა“. აქ მათი რიცხვი ოცდათზე მეტია. მათი ლინგვისტური ანალიზი შესაძლებელია რამდენიმე ასპექტით, კერძოდ: მორფოლოგიური, სემანტიკურ-ეტიმოლოგიური და ისტორიულ-დიალექტოლოგიური. რომანში არსებული ტოპონიმები დავაჯგუფეთ სტრუქტურა-წარმოების მიხედვით, რის შედეგადაც მივიღეთ შემდეგი სურათი: ტოპონიმთა ნაწილი მიიღება ძირეული საზოგადო სახელის რომელიმე ბრუნვის, ჩვეულებრივ, სახელობითი ბრუნვის ფორმით. ფუძეთა დაბოლოების მიხედვით ტოპონიმები ხმოვანფუძიანია ან თანხმოვანფუძიანი. ხმოვანფუძიანებია: დიხჩო, დაუმაცხო, ლიდა, მაქართა, ხოზა. თანხმოვანფუძიანებია: გუდამაყარი, ჩოხი, კიტოხი, ათნოხი, გამსი. ტოპონიმები, რომლებიც წარმოქმნილია სიტყვათსაწარმოებელი აფიქსებით. გეოგრაფიულ სახელებთან რომანში გამოყენებულია რიგი მაწამოებლებისა: -ურ, -ელ, -იან, სა-ე, სა-ო. სა–ე, სა–ო - კონფიქსები დანიშნულებას გამოხატავენ. მათგან ნაწარმოებ ტოპონიმებშიც თავდაპირველად ამავე ფუნქციითაა ნახმარი - საქორე, საყორნე, სალაღო - მიანიშნებდნენ ადგილს სადაც მრავლად ბინადრობდა ისეთი ფრინველი, როგორიცაა ქორი, ყორანი; ხოლო სალაღო, უნდა მიანიშნედეს ადგილს, რომელიც გართობას, ლაღობას უკავშირდება. -ურ - წარმომავლობის სახელთა მაწარმოებელი სუფიქსით მიღებული ტოპონიმები: ცუცქუნაურნი, ჩობოლაური. გვხვდება გეოგრაფიული სახელები, რომელთაც -ურ მაწარმოებელთან ერთად დაერთვის ნ, რომელიც ძირითადად არსებით სახელებს (გვარებს) ერთვის და მრავლობითობას გამოხატავს. -იან - ქონების ზედსართავ სახელთა მაწარმოებლიანი ტოპონიმები, რომლებიც მიღებულია ადამიანთა გვარ-სახელებისაგან. დასტურდება ტოპონიმები, რომლებიც მიიღება სიტყვათშეერთების გზით: გუდამაყარი, წინამხარი. დასახელებულ კომპოზიტებში ორივე სიტყვა არსებითი სახელია ან ზედსართავი სახელი და არსებითი. ტოპონიმები გადმოცემულია მსაზღვრელ-საზღვრულის ფორმით: საჩალის ჭალა, ნარიანაის მთა, ოზანას მთა, ბერების მთა, ელიას მთა, ადგილის დედა. გამოყენებულია სუბსტანტიურ მსაზღვრელიანი ფორმა, რომელიც ნათესაობითში მდომი არსებითი სახელით არის წარმოდგენილი და კუთვნილებას გამოხატავს. გამოიყოფა ისეთი ფენა გეოგრაფიული სახელებისა, რომელთა წარმოშობაც არქაულ პერიოდს უკავშირდება. სწორედ ამ ფაქტორის შედეგია ის, რომ ბევრი მათგანის ეტიმოლოგიის დადგენა შეუძლებელია. აღნიშნულის ნათელსაყოფად განვიხილეთ გოდერძი ჩოხელის რომანში არსებული რამდენიმე ტოპონიმი: გუდამაყარი, დაუმაცხო და ბოსელი. გოდერძი ჩოხელის რომანში არსებული ტოპონიმების ანალიზმა მოგვცა შესაძლებლობა გამოგვეყო ის თავისებურებები, რომელიც თითოეული მათგანის მორფოლოგიურ, დიალექტოლოგიურ თუ ეტიმოლოგიურ-ისტორიულ განსხვავებულობას წარმოაჩენს.
ცისკენ მიმავალი „ნაფეხურები“ (ნინა ნეკერის პოეზიის შესახებ)
ნინო ნეკერიშვილის (ფსევდონიმით ნინა ნეკერი) პირველი პოეტური კრებული დაიბეჭდა 2011 წელს, გამომცემლობა „კალმოსანში“, ჩემი რედაქტორობით. ნინას თარგმანებიც ცნობილია მკითხველისთვის, ესენია: ჯონ ბოინის „ბიჭი ზოლიან პიჟამაში“, კასანდრა კლერის „მექანიკური პრინცესა“ და „ზეციური ცეცხლის ქალაქი“. ნაშრომში შევეცდები, განვიხილო ნინა ნეკერის ლექსები, როგორც შინაარსის, ასევე, ფორმის თვალსაზრისით. დასაწყისშივე აღვნიშნავ, რომ მისი სტრიქონი თავისუფლების მაღალი ხარისხით გამოირჩევა; ავტორი ექსპერიმენტატორია და მუდმივ ლიტერატურულ ძიებაშია. აუცილებლად აღსანიშნავია, რომ ხანდახან მწერალი არ ჰგავს თავის ტექსტს, პირიქით, მისი სრული ანტიპოდია. ნინა ნეკერის შემთხვევაში, პოეტი-პოეზიის მსგავსება იმდენად დიდია, რომ ასე ვიტყოდი: ნინას პოეზია მისი პიროვნების ლიტერატურული განსხეულებაა, ხოლო თვით ნინა - თავისი პოეზიის ზუსტი ასლი. მისი ლექსი ისეთივე თამამი, აზრიანი და მომხიბვლელია, როგორც თავად ავტორი. მისი ლექსების ლირიკული გმირი თვითრეფლექსიას ახდენს და საკუთარ თავში რწმენა-ურწმუნოებისა და ცოდვა-უცოდველობის პოლარულ კონცეპტებს განიხილავს; აკრძალული ხის სამოთხისეული სიმბოლო-ალუზია, ყოველივე ტაბუდადებულისადმი ადამიანური ბუნებით დეტერმინირებულ ინტერესს აღნიშნავს. ლირიკული გმირი საუბრობს იმ ნახევრად განსაზღვრულ მდგომარეობაზე, რომელიც ინფანტილური პერსონის მახასიათებელია და მნიშვნელოვან შინაგან გაორებასა და ტანჯვას იწვევს. პოეტი უკან არ იხევს, რათა გამოხატოს ყველაზე იჭვნეული, დაფარული და აუღიარებელი ადამიანური გრძნობები. ის იმდენად ავთენტური და თამამია, რომ თავისი სტიქონის გარეთ არანაირი სხვა ამონახსენისა და ფანტაზიის საშუალებას არ აძლევს მკითხველს. მისი ყველა გზავნილი მკაფიოა, გაურანდავი და მძიმე. ლექსში „ეკიპაჟელი“ პოეტი ეხმაურება უოლტ დისნეის გახმაურებული კინოს „კარიბის ზღვის მეკობრეები“ პერსონაჟს - მეკობრე ჯეკ ბეღურას, თანამოაზრეობას უცხდებს და მის ეკიპაჟს უერთდება: ნინა ნეკერის „ლაკონურად“ აქცენტური ლექსის ძალიან კარგი მაგალითია. მიუხედავად იმისა, რომ ქართული ლექსი, თავისი ბუნებით, სილაბური ან სილაბურ-ტონურია, ხოლო აქცენტური ლექსი, გამომდინარე ქართული უმახვილო ენის სპეციფიკიდან, არ არის ორგანული ჩვენი პოეზიისთვის, ნინა ნეკერი საუცხოოდ ართმევს თავს ამ გამოწვევას. ლექსის სტრიქონებში სილაბურობა დარღვეულია, რიტმულობა კი მთლიანად აქცენტური მახვილების შეგრძნების ხარჯზე ნარჩუნდება. მოცემული ლექსი ანჟამბამანის მკაფიო მაგალითიცაა, ხოლო სტრიქონებზე გარდამავალი წინადადებები ექსკლუზიურ სტრუქტურას აყალიბებებენ; ნინა ნეკერის პოეზიაში შერწყმულია ბრძოლის ჟინი, სიმამაცე და ლიტერატურულ ხულიგნობამდე მისული გამბედაობა, დიდ ქალურ ვნებებსა და ემოციებთან. ის მიმდინარე ქართული პოეზიის ერთ-ერთი საინტერესო და ნიჭიერი წარმომადგენელია.
The works of V.M. Shukshin are full of deep insight into human nature, internal conflicts, joys and suffering. The writer draws his characters through a description of their everyday life. He describes their everyday worries and troubles, joys and difficulties, relationships and love... Relationships of different types - family, friendship, love, business - influence the fate of the characters, which the writer emphasizes. Shukshin's work is a deep and multifaceted study of human nature, which immerses the reader in the unique aspects of the life and fate of ordinary people. In Shukshin’s art, the life of the writer-artist himself and the product of his imagination are intricately intertwined, which is sometimes not clear whether the author calls for humanity or his heroes.
დავით თურდოსპირელის მხატვრულ-დოკუმენტური მოთხრობის „ეპიზოდები ახალგაზრდათა ცხოვრებიდან“ გაგებისათვის
მხატვრულ-დოკუმენტურმა პროზამ დღეს განსაკუთრებული აქტუალობა შეიძინა, უშუალობა პრიორიტეტული გახდა. შესაბამისად, დიდი ყურადღება ეთმობა ფართო მკითხველი საზოგადოებისა თუ სამეცნიერო სივრცისთვის უცნობი დოკუმენტური ჟანრის ნაწარმოებებისა და საარქივო-დოკუმენტური მასალის პოპულარიზაციას. განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს იმ მწერალთა თუ საზოგადო მოღვაწეთა ავტორობით შექმნილი დოკუმენტური ტიპის ნაწარმოებები, რომელთა შემოქმედებითი მოღვაწეობა რთულ ისტორიულ-პოლიტიკურ მოვლენებს დაემთხვა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ვფიქრობთ, დავით თურდოსპირელის დოკუმენტური ნაწარმოების მიმართ ჩვენი ინტერესი გასაგებია. დავით თურდოსპირელის „ეპიზოდები ახალგაზრთათა ცხოვრებიდან“ ავტობიოგრაფული მოთხობის საინტერესო ნიუშია. იგი ერთმანეთისგან აბსოლუტურად დამოუკიდებელი მცირე პროზაულ ნაწარმოებთა ერთობლიობაა. ნაწარმოები სათაურიდანვე მიგვანიშნებს მოთხრობის სტრუქტურაზე. მასში გაერთიანებულია 38 თხზულება, თითოეული დასათაურებულია. ისინი მწერლის ცხოვრებას ქრონოლოგიურად გვაცნობს, ამავდროულად ნათელ წარმოდგენას გვიქმნის მწერლის თანადროულ საზოგაროებრივ-პოლოტიკურ თუ კულტურულ ყოფაზე. როგორც ცნობილა, ოჯახის ბედისწერის ასახვა ხშირ შემთხვევაში საზოგადოების, ეპოქის, კულტურის და საერთოდაც ზოგადად ადამთა მოდგმის კრიტიკას ემსახურება. ამ თვალსაზრისით არც დავით თურდოსპირელის ავტობიოგრაფიული მოთხრობაა გამონაკლისი. ნაწარმოების კითხვისას ჩვენც იუვენალის ცნობილი სენტენცია გვახსენებს თავს საოჯახო რომანის, როგორც ჟანრის შესაძლო ეპიგრაფად რომ მიიჩნია მკვლევარმა შორენა შამანაძემ: „ადამიანური მოდგმის თავისებურებებში გარკვევა თუ გინდა, დააკვირდი თუნდაც ერთ სახლს“(შამანაძე, შ., 2023:339). დავით თურდოსპირელის „ეპიზოდები ახალგაზრდათა ცხოვრებიდან“ ავტობიოგრაფიული მოთხრობის მეტად საინტერესო ნიმუშია. მასში ჩხეიძეების ოჯახური ყოფის ფონზე საინტერესოდ არის ნაჩვენები მწერლის თანადროული ისტორიულ-პოლიტიკური თუ კულტურული ცხოვრების არაერთი ნიშანდობლიობა. მსგავსად დოკუმენტური ჟანრის ნაწარმოებებისა, ამ შემთხვევაშიც დაცულია ზუსტი ქრონოლოგია, დასათაურებულია თავები, მოთხრობაში ჩართული რეალური ამბები უკავშირდება ეპოქის გლობალურ მოვლენებს, ოჯახის ისტორია თანხვედრაშია ქვეყნის ისტორიასთან. ყოველივე ეს მკითხველს საშუალებას აძლევს უშუალოდ გაეცნოს როგორც მწერლის მსოფმხედველობასა და მრწამსს, ისე მწერლის თანადროულ ისტორიული ეპოქას.